I jak się Szanowni Czytelnicy czują w powyborczej rzeczywistości? Zadowoleni? Przestraszeni? Przekonani o tym, iż wynik zagraża ich pieniądzom, czy raczej pewni, że wszystko będzie – jak mówił klasyk polskiego kina z lat 90-tych – „tak samo, albo lepiej”?
Bez wątpienia inwestorzy wychodzą z tych wyborów z garścią pytań, na które odpowiedzi mogą mieć kluczowe znaczenie dla tego, w jakim stanie będzie polski rynek kapitałowy w końcówce obecnej dekady. Rzućmy zatem okiem na powyborczą rzeczywistość przez pryzmat tego, co wiemy i czego nie wiemy. Pod koniec okaże się, że jednak nie wiemy, ale to już problem polskich mediów, które nie potrafiły wydusić od polityków deklaracji, z których można będzie później rozliczać.
1. Co dalej z OFE?
Blogi bossy miały szczęście zadać pytanie o OFE jeszcze przed wyborami. Z jakiegoś powodu polskie media nie zadawały tego pytania politykom i dopiero po wyborach raczą naprawiać ten błąd strasząc kolejnym skokiem na kasę. Chciałoby się zapytać, gdzie byliście przez miesiące, ale najwyraźniej ważniejsze było niedotykanie tematu, który denerwował część społeczeństwa. Nie wiem, co zrobią nowe władze, ale wszyscy już chyba znamy zdanie, że nie ma takiego kroku, przed którym powstrzyma się najbardziej demokratyczny rząd… itd. Przekonaliśmy się o tym w ostatniej kadencji parlamentu, która przyniosła „reformę” OFE. Szykująca się właśnie do władzy opozycja zawsze klaskała na tym polu rozwiązaniom węgierskim, które sprowadziły się do wymuszenia na społeczeństwie likwidacji tamtejszych OFE. Próbkę tego mieliśmy już w Polsce, gdzie prawo do wyboru napisano tak, żeby w każdym wypadku wygrał rząd. Mam nadzieję, że czytelnicy blogów bossy nie będą zaskoczeni, kiedy za jakiś czas okaże się, że w asyście oklaskującej gawiedzi resztka pieniędzy w OFE zostanie znacjonalizowana.
2. Jak będzie wyglądał podatek od banków i jakie będą jego konsekwencje?
Tu nasza rodzima prasa ma sobie mniej do zarzucenia, bo podatek od banków był głośno postulowany przez opozycję, więc jego wprowadzenie nie będzie zaskoczeniem. Zaskoczeniem może być skala – zarówno na plus, jak i na minus – ale w wersji gorszej szybko rodzą się pytania o konsekwencje. Pierwszym elementem jest oczywiście zyskowność banków, która spadnie. Wbrew kretyńskim tezom o tym, że najwięcej stracą prezesi, którzy nie będą mieli tak dużych premii, sporo do stracenia mają jednak właściciele banków, którzy będą mieli mniejsze dywidendy. Niestety spadnie również akcja kredytowa, której brak jest jest jednym z kluczowych problemów świata po 2008 roku. Ograniczenie akcji kredytowej w środowisku deflacyjnym jest idealnym przepisem na spadek konsumpcji, inwestycji i spadek PKB. Można nie być fanem obecnego modelu gospodarczego i roli, jaką pełnią w gospodarce banki, ale ci znienawidzeni bankierzy, z ich kreacją pieniądza są sercem krwiobiegu gospodarek. Fed, EBC, Bank Japonii i Bank Anglii nie musiałyby rzucać tych wszystkich miliardów dolarów na rynek, gdyby banki nie zostały osłabione kryzysem 2008 roku. Osłabienie banków oznacza mniejszy wzrost gospodarczy. Kropka.
3. Jak będzie wyglądała sytuacja kredytów hipotecznych w walutach obcych?
Sporo było szumu wokół przerzucenia tzw. problemu kredytów frankowych w całości na banki, ale prezydent właśnie podpisał ustawę o pomocy z funduszu powołanego przez poprzedni sejm, więc nie zdziwiłbym się, gdyby frankowicze obeszli się smakiem. Zagrożonych kredytów w walutach obcych nie jest zbyt wiele, więc nie sądzę, żeby nowy rząd – jeśli nie zostanie zmuszony do otwarcia jakiegoś ideologicznego frontu, żeby przykryć inne porażki – zrobił coś groźnego na tym polu. Zysk polityczny będzie zbyt mały, w stosunku do kłopotów, jakie można sprowadzić sobie na głowę kolizją z umowami, jakie polski rząd podpisał np. w sprawie ochrony inwestycji. W istocie, dociśnięcie banków na więcej niż jednym polu – podatek lub kredyty walutowe – łączy w sobie ryzyko osłabienia wzrostu gospodarczego, od którego w największym stopniu zależy to, czy chociaż część postulatów socjalnych uda się zrealizować bez wywrócenia finansów publicznych. Mimo relatywnie poprawnej sytuacji budżetowej Polski kraj pozostaje zależny od zewnętrznego finansowania i jakiekolwiek sygnały osłabienia wzrostu gospodarczego będą owocowały zabójczą spiralą wzrostu obsługi długu i mniejszymi wpływami podatków do budżetu. Gospodarka to jednak fajny mechanizm, w którym nie ma dróg na skróty.
4. Jak będzie wyglądał podatek transakcyjny?
To jeden z tych tematów, który w kampanii wyborczej był podnoszony najmniej, bo wzbudzał najmniej emocji w społeczeństwie, ale bez wątpienia za chwilę usłyszymy o tym ze zdwojoną siłą. Już teraz możemy być pewni, że całość zostanie przedstawiona w kategoriach podatku nakładanego na wrednych spekulantów, co zawsze znajduje poklask w społeczeństwie, które nie rozumie, jak działają rynki. Pierwsze przymiarki – które na naszych blogach odnotowali już dawno nawet czytelnicy – wyglądają… amatorsko i doprowadzą do radykalnego spadku płynności na rynkach. Można spodziewać się znacznego ograniczenia zysków biur maklerskich, wycofania się dużych graczy z Polski. Najwyraźniej zmierzamy w Polsce do punktu, w którym znalazły się wcześniej Włochy i Szwecja. W pierwszym kraju podatek znacząco osłabił pozycję giełdy, a w drugim nikt nie chce dziś słyszeć o ponownym wprowadzeniu podatku, bo wcześniej Szwecja doświadczyła ucieczki kapitału do Londynu, z którego już niewielu chce wrócić. Mimo wielkiej sympatii dla GPW gwarantuję każdemu polskiemu urzędnikowi, że nikt nie chce wracać na polski grajdołek, kiedy posmakuje tego, czym są inwestycje we Frankfurcie, w Londynie czy Nowym Jorku. Naprawdę, w świecie globalnej konkurencji i łączenia się giełd polski rynek potrzebuje dziś raczej zniesienia podatku od zysków kapitałowych niż nowego podatku, ale „każdy ma prawo wybrać źle”. Niestety – globalizacja wystawi za to słony rachunek.
5. Co dalej ze spółkami energetycznymi i ich nowym nabytkiem w postaci górników i nierentownych kopalń?
Premier Pawlak (?) miał kiedyś takie ładne powiedzenie o „stójce na dwunastnicy”. Udaję, że nie wiem, co miał na myśli, ale dobrze oddaje problem, z jakim będzie musiał zmierzyć się nowy rząd w sprawie górnictwa. Sytuacja na globalnym rynku węgla nie wygląda dla Polski dobrze, jak dobrze nie wygląda walka państw o przyciąganie do siebie inwestorów niskimi kosztami energii. Połączenie nierentownych kopalń z rentownymi elektrowniami może się udać tylko w jednym wypadku – przez zwiększenie ceny finalnego produktu elektrowni. W skrócie rzecz ujmując połączenie może nie być zabójcze dla odbiorców indywidualnych, którzy operują w świecie o drobnym urynkowieniu dostawców, ale w średnim terminie obniży atrakcyjność inwestycyjną Polski w świecie. Pośrednio oczywiście mamy również koszty dla inwestorów posiadających akcje spółek energetycznych, ale na tym polu żadnej zmiany nie będzie. Pomysł na połączenie rentownego z nierentownym wyszedł z poprzedniego rządu i mieliśmy już czas na to reagować.
6. Kiedy?
Perspektywa inwestycyjna może być różna, ale wszyscy zgodzimy się na to, iż rynki i inwestorzy potrafią teraz operować w naprawdę krótkim terminie. Miesiąc, dwa lub trzy są równie dobre, jak rok czy dwa. Dlatego warto pamiętać, iż kluczem do zmian w podatkach jest kalendarz. Jeśli dobrze rozumiem polskie prawo, nowe podatki muszą być ogłoszone do 30 listopada roku poprzedzającego wprowadzenie znaczących zmian na tym polu. W efekcie kluczem do bliskiej przyszłości rynku jest listopad. Jeśli nie będzie zmian w podatkach ogłoszonych drukiem do końca zaczynającego się za chwilę miesiąca, to w nowy rok wejdziemy w jakimś tam status quo, w którym bieżączka pomysłów związana z logiką kampanii wyborczej zostanie ograniczona i nowy minister finansów – ktokolwiek nim będzie – zostanie skonfrontowany z logiką gospodarowania w mniejszym oderwaniu od rzeczywistości. Podnoszenie podatków jest zawsze łatwe w telewizji i na serwetce przy kawie. W praktyce drugą stroną równania jest ryzyko ściągnięcia mniejszych podatków z racji osłabienia wzrostu gospodarczego.

