Moja kolejna osobista obserwacja giełdowa brzmi: „Zanim zamienisz w czyn decyzję, rozlicz się z emocjami, które próbują ją podjąć”.
Pozwolę sobie wrócić jeszcze do artykułu wspomnianego przeze mnie w poprzednim wpisie, a zatytułowanego „10 zasad inwestowania, czyli co każdy gracz wiedzieć powinien”:
https://blogi.bossa.pl/2014/05/13/straty-emocje/
Jeden z 10 wymienionych tam punktów dotyczy roli emocji. W miejscu, które konfuduje mnie najbardziej, tekst leci tak oto:
„Emocje są nieodłącznym elementem inwestowania. Bywa, że paraliżują inwestorów, uniemożliwiając podejmowanie racjonalnych decyzji. Najlepiej byłoby znaleźć sposób, by je całkowicie wyeliminować, ale to nie jest możliwe. Trzeba nauczyć się z nimi żyć. Przejąć kontrolę nad emocjami w taki sposób, by nie miały istotnego wpływu na podejmowane decyzje.”
Wielokrotnie na blogach zwracałem już uwagę na nieustannie powtarzany bezsens i pewnie znajdę go jeszcze nie raz w tzw. „poradach” – chodzi o „eliminację emocji”. Nie mam wątpliwości, że piszący tego rodzaju podpowiedzi nie zgłębili wiedzy w tym temacie ani na milimetr, przepisując zasłyszane gdzieś niedorzeczności. Nie mówiąc już o tym, że doradcy tego typu sugerujący „kontrolę emocji” nie mają zwykle pojęcia jak zrobić to efektywnie bez szkody dla decyzji i zdrowia. Spróbujmy choć chwilę spojrzeć na ów problem w tym wpisie.
Eliminacja emocji jest możliwa, wbrew temu co spekuluje autor w/w artykułu. Istnieje dość pokaźny zestaw środków chemicznych, które pozwolą się pozbyć owego niechcianego przejawu działania ludzkiego ciała i umysłu. Jeśli ktoś potrzebuje ich trwałej eliminacji to dzisiejsza chirurgia okaże się pomocnym narzędziem. Przecięcie odpowiednich powiązań w mózgu (np. między półkulami) powinno przynieść ulgę, być może wartą poświęceń o ile stawką są duże pieniądze. O ile jednak ktoś wyobraża sobie, że permanetne pozbycie się emocji pomoże w super inwestowaniu, to z pewnością powinien czym prędzej zmienić tok myślenia.
Fakty nie pozostawiają żadnych złudzeń: ludzie pozbawieni możliwości odczuwania i ekspresji emocji SĄ NIEZDOLNI DO PODEJMOWANIA jakiejkolwiek racjonalnej decyzji, a co dopiero tak trudnych jak w przypadku rynku finansowego. Lub może inaczej – podejmują całkowicie błędne, niezborne, pozbawione sensu decyzje, które najczęściej rujnują im życie. Nauka w ostatnich dziesięcioleciach dostarczyła cały szereg dowodów w tym temacie, a to jeszcze nie koniec od kiedy w ostrą fazę odkryć weszła neuronauka oparta na coraz doskonalszych maszynach badających mózg i jego powiązania z ciałem i otoczeniem.
Co więcej – bez emocji i ich funkcjonalnego działania nie bylibyśmy w stanie przyswajać wiedzy, uczyć się określonych działań, wchodzić w prawidłowe interakcje ze środowiskiem, wnioskować, podejmować decyzje, efektywnie doświadczać, dokonywać progresu czy rozpoznawać ryzyko. W efekcie tych predyspozycji nasz mózg rozwija się, przechodzi ewolucję od dziecka, jest w stanie podejmować coraz lepsze decyzje, czasem nawet nieświadomie. To prawda, że racjonalny, świadomy system myślenia dysponuje kontrolującym wpływem na same emocje kiedy o to się staramy, ale działa to i w drugą stronę – to emocje uczą nasz mózg coraz doskonalszego działania.
Emocje przy tym cechuje istotna rola: informacyjna. To dzięki nim wiemy lub odczuwamy, że dzieje się coś niedobrego lub że nasz cel jest pozytywnie realizowany. Bez tej roli ostrzegawczej nie bylibyśmy w stanie działać, wnioskować i układać plany.
Przy tym ich poboczną niedogodną właściwością jest to, że w mniejszym lub większym stopniu absorbują nasz system sensoryczny i myślowy, koncentrując organizm na zjawisku, które emocje wywołuje, a odciągając równocześnie od innych celów (np. lęk w obliczu spadających kursów dominuje nad logicznym myśleniem przez jakiś czas). Na szczęście istnieje szereg działań, które pozwalają zarówno emocje jak i ich skutki „zracjonalizować”, złagodzić, odpowiednio ukierunkować. Samo ich nachalne i bezrefleksyjne tłumienie dla samego tłumienia, jak sugerują doradcy różnej maści, może skończyć się tragicznie, jako że nieprzepracowane emocje potrafią znaleźć dla siebie ujście w najmniej oczekiwanym momencie, nie mówiąc o podskórnej kumulacji mimowolnego stresu, który wywołują.
W takim razie w otoczeniu o dużej niepewności i ryzyku ich optymalna współpraca jest nieoceniona. Początkowo pozwalają nam oswoić się ze środowiskiem giełdy i finansów, potem utworzyć pewne skrypty (schematy działania), dostrzec powtarzające się zjawiska, przetwarzać informacje, uczyć się prawidłowych działań i odruchów, nie tylko świadomych zresztą (intuicja). A skoro znamy mechanizm ich działania to przewidzenie pewnych reakcji naszego umysłu i ciała jest dużo łatwiejsze i prostsze w zakresie koniecznej prewencji. Jak choćby przesunięcie jak największego zakresu decyzji w kierunku automatyzmu, obiektywnych i jednoznacznych reguł, co upraszcza ilość analiz, które trzeba skutecznie przeprowadzić w stanie emocjonalnym.
Przy tym wszystkim mówienie o wejściu w fazę racjonalnego myślenia inwestycyjnego jest co najwyżej mrzonką, na co zwraca zresztą uwagę ojciec ekonomii behawioralnej Kahneman w swoich wywiadach. Nawet nie zdajemy sobie sprawy ile emocji i ich przejawów przenika tam gdzie wydaje nam się, że myślimy racjonalnie…
—kat—
