Słyszałem kiedyś dowcip. Dwóch Szkotów rozmawiało na temat ekskluzywnego przyjęcia, w którym jeden z nich uczestniczył. Podczas wymiany zdań sprawy zeszły także na temat menu. Opisujący swoje wrażenia na temat atrakcji Szkot wspomniał – po części oficjalnej podano do stołu. A co podano? – dopytywał się jego kolega? Jak to co? – Popielniczki. Takie ?szkockie dowcipy” mogą jednak zagościć w dość realnej rzeczywistości, za sprawą galopujących (z przerwami) cen żywności.
Kartkowych wspomnień czar
Podobne sceny królowały w polskich komediach z przełomu lat osiemdziesiątych, gdzie gościom podawano najczęściej paluszki i wino, a co lepsze – trzymano na święta (np. film ?Kogel Mogel”). Wynikało to oczywiście z założonej „z góry” w socjalizmie ?polityce deficytu”, jako sposobie kształtowania rynku i rozwiązywania niedoborów. Może ktoś poza mną pamięta słynne kartki na mięso (poniżej)? Kartki były także na alkohol, czekoladę, cukier… a we wrześniu można było na nie kupić sportowe buty dzieciom do szkoły.
Kartki to nie tylko czas lat osiemdziesiątych, ale także okresy wojen, kiedy służyły ochronie przed spekulacją i zagwarantowaniu minimalnej, ale zawsze – równowagi na rynku. Dla niektórych może być to zaskakujące, ale kilkadziesiąt lat temu na kartki były także ziemniaki. Ziemniaki przecież były i są w naszej kulturze nadal podstawowym, obok chleba składnikiem menu, podobnie jak ryż w krajach azjatyckich. Aż trudno wyobrazić sobie życie bez lub z ograniczeniami kartofli, pyrek, purree, frytek, placków ziemniaczanych…itp.
Na uwagę zasługują postanowienia karne w powyższym przykładzie! W okresach kryzysu zawsze istniał tzw. ?czarny rynek”, gdzie ceny realne były i tak dużo wyższe. Oznaką naszych czasów nie są wysokie cen żywności, będące pochodną stanu wojny bądź założeń ekonomicznych. Obecnie wysokie ceny kształtuje wolny (lub częściowo regulowany) rynek. Jeśli ceny te będą trudne do opanowania w długim terminie to, kto wie, być może kartki powrócą w niektórych rejonach świata, ale będą to już chyba bardziej kartki na GMO, bo ten kierunek zdaje się mieć swojego naturalnego sprzymierzeńca właśnie w galopujących cenach żywności nieprzetworzonej. Jeśli taka reglamentacja połączona ze stabilnością cen miałaby gwarantować stabilność cen żywności, to pewnie znaleźliby się jej zwolennicy.
Minimize me
W jednych krajach istnieją chroniczne braki żywności (np. Afryka Centralna), a w innych – żywność marnuje się (nadmierne spożycie lub ograniczanie produkcji) Nie wiem jak u nas, ale gdyby w USA bywalcy sieci fast-foodów mieli podobne ograniczenia jak konsumenci z ?kartkowych czasów” (np. limit hamburgerów na miesiąc), to być może rozwiązany zostałby częściowo problem nadwagi sporej części społeczeństwa, a nadwyżki służyłyby ograniczaniu cen lub zaspokojeniu potrzeb najbiedniejszych krajów. Problem znany z filmu ?Supersize me” przestałby istnieć, albo przynajmniej zostałby dość mocno ograniczony. Hmmm, wtedy to chyba nawet ja bym tam zawitał na rok, całkowicie dobrowolnie, na małą kurację :-). Warto przy okazji wspomnieć, iż to właśnie kraje najbiedniejsze, gdzie udział wydatków na żywność jest w dochodach proporcjonalnie największy – najmocniej odczuwają skutki wysokich cen żywności. Jak podaje Bank Światowy – zamieszki z powodu braków żywności wstrząsnęły w poprzednim roku aż trzydziestoma krajami.
Winowajcy
Rozwój technologiczny i gospodarczy niesie z sobą także niestety koszty – wzrost cen surowców i żywności oraz wyższą inflację. Coraz większa otwartość globalnego systemu finansowego oraz liberalizacji światowego handlu przyśpieszają te procesy. W przeciwieństwie do wcześniejszych okresowych wzrostów cen żywności mamy całkowicie nowe okoliczności wzrostu cen żywności- szczególnie trzy zjawiska, które nie występowały do tej pory na masową skalę, w dodatku naraz! A są nimi – większy, wskutek skokowego wzrostu zamożności – popyt na żywność ze strony Chin i Indii, konkurencja ze strony producentów biopaliw, oraz efekt cieplarniany połączony z mniejszym przyrostem wydajności upraw. ONZ-towska agencja ds. żywności – FAO, prognozuje, iż ceny żywności przeszły do ?wyższej strefy” i przez najbliższe dziesięć lat mogą się utrzymywać na wysokim poziomie, a z pewnością wyższym niż przed początkiem ?kryzysu” żywnościowego. Ceny niektórych produktów rolnych przechodzą korektę (pszenica jest o ponad 30% tańsza niż w lutowym szczycie, poniżej rekordowych wartości są także soja czy ryż. Zdaniem OECD, nie ma co jednak liczyć, iż ceny wrócą wzorem lat 70-ych, czy krachu na rynku kukurydzy w 1996 roku do poprzednich poziomów. Przemawiają za tym zarówno zaburzenia dostaw, jak również spadające zapasy. Rosną także ceny środków do produkcji rolnej, populacja rozrasta się a klimat ociepla się – co powoduje sprzężone ograniczanie areału upraw.
GMO w Polsce
Galopujące ceny żywności mogą być wykorzystywane skutecznie przez lobby na rzecz rozszerzania areału GMO także w Polsce. Na razie ministerstwo rolnictwa nie wykazuje entuzjazmu w tym kierunku, choć depczą nam po piętach regulacje unijne. Wysokie ceny zbóż mogą być jednak argumentem za przyśpieszeniem nieuchronnego. W ciągu ostatniego roku ceny pszenicy na świecie poszły w górę o 130 proc., soi o 87 proc., ryżu o 74 proc., kukurydzy o 31 proc. Ceny podstawowych zbóż w Polsce także rosną, co widać poniżej. Jednocześnie wspólna polityka rolna nie uniemożliwia nam, nawet w przypadku wysokich plonów – na gromadzenie nadwyżek żywności.
Czy zatem GMO w Polsce dostanie zielone światło?. Czy warto? Powiedziałbym tak, (choć jestem sam zwolennikiem unikania ingerencji genetycznych) – można się upierać, że pozostanie się przy produkcji płyt winylowych, ale czy to ma sens? Obecnie zgodnie z prawem UE w swobodnym obrocie w Unii znajdują się następujące produkty genetycznie zmodyfikowanych: bawełna, kukurydza, biomasa bakteryjna, biomasa drożdżowa, rzepak, soja, burak cukrowy, goździki. Z wyjątkiem goździków pozostałe produkty przeznaczone są do wykorzystania jako żywność, pasza, składniki żywności lub paszy oraz produkty służące do wytworzenia żywności lub paszy, a także do przetwarzania przemysłowego.
A ceny sobie rosną i rosną
Ceny żywności w UE rosną prawie dwa razy szybciej niż inflacja (depesza PAP) – ?Wzrost cen żywności w UE jest najwyższy, od kiedy Eurostat w ogóle prowadzi takie statystyki, czyli od 1996 roku. Obecny wzrost cen żywności na świecie eksperci tłumaczą m.in. wyższymi cenami paliw i energii, zmianami demograficznymi i rosnącym zapotrzebowaniem ze strony krajów rozwijających się, gorszymi warunkami meteorologicznymi w krajach, które są tradycyjnie producentami żywności, a także przeznaczaniem pól uprawnych na rośliny do produkcji biopaliw.” Z kolei, w Polsce, wg.danych GUS żywność podrożała o 7%. Jako, że – płace, koszty transportu czy energii, a nawet pieniądza (wyższe stopy procentowe) nadal rosną – spirala może się jeszcze nieco nakręcić, choć nie wszystkie produkty i ich pochodne są równie narażone na wzrost cen.
Bądźcie biedni, bądźcie głodni!!!!
Dwa najludniejsze kraje – Chiny i Indie stają się coraz bogatsze. Bogaty świat zachodu wydaje się apelować – przestańcie tyle jeść!!!. TO przez was żywność tak drożeje!!!! Bądźcie nadal biedni i głodni!!!! Chińczycy czy mieszkańcy Indii chcą jednak więcej – mieć lepsze mieszkania i samochody (a może lepiej – mieć w ogóle mieszkania i samochody), posiadać sprzęt AGD, więcej, częściej i lepiej się odżywiać. I nikt im tego nie zabroni. Jest o tyle schizofreniczne podejście, że za wzrostem cen żywności stoi przecież też dotowana przez ?zachód” produkcja biopaliw oraz zakupy spekulacyjne, za którymi stoi raczej kapitał krajów rozwiniętych, niż rozwijających się. Przypomina to trochę takie podejście Kalego – jak Kali ukraść krowa – to dobrze, jak Kalemu ukraść – źle. Jak my wyglądamy na tym tle? Raport KE stwierdza, że ponad 35% Polaków mówi, że nie stać ich na posiłek zawierający mięso, drób albo ryby przynajmniej, co drugi dzień. Na terenie Unii Europejskiej gorsza sytuacja panuje tylko w Słowacji (41%) i na Łotwie (37%). Według Światowej Organizacji Zdrowia posiłek mięsny, co dwa dni to jedna z podstawowych potrzeb współczesnego człowieka.
Co kraj to obyczaj
Każdy kraj ma własne nawyki bądź nakazy żywieniowe, więc reakcja na drożejące ceny żywności może być różna. Niedawno słyszałem radiowy reportaż ta temat pustoszejących tawern w Grecji, gdzie miało dochodzić nawet do znaków niepokojów społecznych, których symbolem było to, iż symbol greckiej kuchni – ser feta, osiąga ceny, które powodują, iż Greków coraz częściej na niego nie stać. Z drugiej strony kraje regionu Azji południowo-wschodniej wprowadzają ogranicznienia w exporcie ryżu.
Mniej problemów mogą mieć muzułmanie – polecam ciekawy materiał z portalu – www.arabia.pl. Jak pisze autor: „Jedzcie z ziemi tylko to, co jest zgodne z prawem (halal) i zdrowe (tayyib). Zdanie to oznacza, że żywność musi być
–a– dozwolona (zgodna z prawem muzułmańskim) – nie można spożywać np. wieprzowiny, krwi, padliny, mięsa zwierząt, które mają pazury lub szpony, zabitych w skutek uduszenia, brutalnego ciosu, które zginęły w wyniku upadku lub zostały unicestwione przez dzikie zwierzęta
–b– jeśli jest to mięso, zwierzę, z którego pochodzi musi być zabite zgodnie ze wskazówkami zawartymi w prawie muzułmańskim
–c– niezależnie od tego, czy jest to mięso, owoc, ziarno czy owoc morza, musi być tayyib, czyli dobrej jakości, zdrowe, niezbrukane podczas procesu przetwarzania, pakowania, przechowywania, transportu lub sprzedaży”
Nas może radować zapowiadana rolna ?klęska urodzaju” oraz niższe ceny naszego talerzowego eldorado – czyli ziemniaka. Jak podaje GUS, w 2007 r. nastąpił znaczący wzrost produkcji ziemniaków (o ok. 31%) w stosunku do bardzo słabych zbiorów w roku poprzednim wpłynął na spadek ich cen. Ceny ziemniaków w obrocie targowiskowym były znacznie niższe od rekordowo wysokich notowanych przed rokiem. W kwietniu br. za 1 dt ziemniaków jadalnych płacono średnio 55,03 zł/dt, tj. mniej o 2,3% niż przed miesiącem i o 56,5% niż rok wcześniej. Ceny skupu ziemniaków (43,85 zł/dt) były również znacznie niższe (o 32,5%) niż w kwietniu ub. roku.
Zamiast
W latach osiemdziesiątych, kiedy to często słuchałem programu radiowego z cyklu ?Powtórka z rozrywki” lubiłem skecz o ?zupie zamiast pomidorowej”, opartej na rdzawej ?kranówie”. Podobne zagrożenia można było wynieść także z filmu ?Skrzydełko czy nóżka”, gdzie produkowano nie tyle zmodyfikowaną, co syntetyczną żywność. To, co się dzieje z popytem na żywność na rynkach azjatyckich, może nasuwać przypuszczenie, że tak jak wcześniej azjaci zalewali nas często tanimi, nienajlepszymi produktami, może nastąpić mały rewanż, i na rynek azjatycki zacznie trafiać więcej tańszej GMO lub w inny sposób ?podrasowanej” żywności. Mam nadzieję, że nie uderzy to rykoszetem w nas rynek żywności, bo bardzo nie chciałbym, tak jak w dzieciństwie, jeść znowu wyrobów czekolado-podobnych! No nie chciałbym też przeżyć kartek na ziemniaki – wolę sobie o tym poczytać.
