Fascynującą ilustracją problemów, które stwarza survivorship bias jest decyzja* Sekcji Badań Operacyjnych Dowództwa Bombowego z okresu II wojny światowej. Dowodzona przez zdolnego fizyka, Patricka Blacketta, jednostka miała wydać rekomendacje na podstawie raportu opisującego uszkodzenia samolotów bombowych, które powróciły do angielskich baz z misji bojowych na terytoriach niemieckich.
Sekcja Badań Operacyjnych zdecydowała się rekomendować wzmocnienie pancerza w miejscach, które były kompletnie nieuszkodzone. Badacze, zdawali sobie sprawę, że raport, na podstawie którego podejmują decyzję obejmuje tylko samoloty, które przetrwały misje bojowe i w 100% pomija samoloty, które zostały strącone.
Badacze założyli, że samoloty „odfiltrowane” przez survivorship bias, nie zdołały wrócić do bazy ponieważ uszkodzono kluczowe miejsca tych maszyn – dokładnie te, które były nieuszkodzone w samolotach objętych badaniem Dowództwa Bombowego.
Survivorship bias, czyli błąd selekcji polegający na tym, że w badaniu uwzględnia się tylko podmioty, które przetrwały jakiś proces, stanowi istotny problem w badaniach biznesowych i inwestycyjnych. Badania strategii inwestycyjnych mogą obejmować jedynie rynki, fundusze inwestycyjne i spółki, które przetrwały okres obejmowany przez badanie.
W popularnych bazach danych rynku akcyjnego w Polsce znajdują się spółki, które są obecnie notowane na WGPW. Pomija się spółki, które w jakimś okresie istnienia WGPW były notowane na giełdzie a następnie zostały z niej wycofane – albo na skutek upadłości albo na skutek przejęcia.
Najnowsze wydanie Credit Suisse Global Investment Returns Yearbook pokazuje skutki survivorship bias w badaniach dotyczących stop zwrotu z najważniejszych rynków akcyjnych na świecie. Do tworzonej przez analityków CS bazy danych wprowadzono w ostatnim roku dwie istotne zmiany:
- rozszerzono ważenie rynków akcyjnych kapitalizacją rynkową (a nie kapitalizacją rynkową lub PKB) na cały okres obejmowany przez badanie (1900-2012)
- do listy państw objętych badaniem włączono Austrię, Rosję i Chiny – rynki, które z powodów politycznych (upadek Imperium Habsburskiego, Rewolucji Bolszewickiej, zwycięstwa komunistów w wojnie domowej) w pewnym momencie po prostu przestały istnieć
Znaczenie tej drugiej zmiany pokazuje poniższy wykres przedstawiający udział najważniejszych rynków akcyjnych w globalnej kapitalizacji rynków akcyjnych w latach 1900-2012.
Zarówno Rosja jak i Austria były relatywnie dużymi rynkami akcyjnymi na początku XX wieku i stanowiły odpowiednio 6% i 5% globalnej kapitalizacji. W drugiej dekadzie XX wieku inwestorzy stracili większość zainwestowanych na tych rynkach pieniędzy.
Poniższy wykres porównuje zysku kapitałowe z rynku amerykańskiego i rosyjskiego w latach 1865-1917.
Jak widać na rynku rosyjskim miał miejsce bardzo silny rynek byka aż do początków I wojny światowej. W lipcu 1914 roku zawieszono notowania giełdowe. Giełdę w Sankt Petersburgu ponownie otwarto w 1917 roku. Później bolszewicy przejęli władzę.
Analitycy CS obliczyli, że uwzględnienie dwóch opisanych powyżej modyfikacji w metodologii obliczenia rocznych, realnych stóp zwrotu z globalnego rynku akcyjnego odejmie odpowiednio 0,17 i 0,14 punktu procentowego z uzyskanych z lat 1900-2011 5,35%. Te liczby wydają się niewielkie ale ich uwzględnienie w okresie 1900-2011 zmniejszy kwotę kapitału w 2011 roku w przypadku zainwestowania 1 dolara w 1900 roku z około 343 do 246 dolarów.
Tak więc, survivorship bias może istotnie zaburzyć wyniki badań rynkowych stóp zwrotu lub strategii inwestycyjnych. Oczywiście, nie zawsze badacze są w stanie stworzyć odporną na survivorship bias bazę danych. W takich sytuacjach powinni przynajmniej zakomunikować ten problem.
* Nie dotarłem do źródeł historycznych, które potwierdzają tę historię. Nie mogę więc jednoznacznie potwierdzić jej autentyczności.
