Rzadko zdarza mi się pisać tutaj o aktualnej koniunkturze, to będzie trzeci lub czwarty raz. Robię to tylko wtedy gdy przeżywam deja vu lub czuję ciśnienie by spisać to co widzę.
Jestem fanem nowych technologii, lubię nowinki, jako jeden z pierwszych w Polsce surfowałem na bardzo zabytkowym z dzisiejszej perspektywy sprzęcie po internecie 🙂 Dostrzegam tysiące zalet tego ostatniego, ale kontakty za pomocą mediów społecznościowych uważam jedynie za namiastkę spotkań na żywo. Facebooka używam więc bez entuzjazmu i raczej z konieczności. O ile wierzę, że tkwi w nim dziś potencjał socjologiczny, społecznościowy, to wątpię w jego biznesowe perspektywy dla świata.
To nie jest firma, która pcha realną gospodarkę, nie tworzy setek tysięcy nowych miejsc pracy. Zassała właśnie ogromny kapitał z giełdowej emisji, nieproporcjonalny do przychodów, ale co zmieni ów fenomen? Nie więcej niż światową mapę kanałów przepływu reklamy, marketingu i dystrybucji. I obstawiam, że za kilka lat jego gwiazda zgaśnie i zastąpią ją nowe technologiczne manie i szaleństwa.
Facebook to zresztą emblemat nowego, wirtualnego świata, który ogromnie zmienił gospodarkę. Internet przejął kanały handlowe, bankowe, usługowe, finansowe, rozrywkowe i szereg innych. Wymaga jednak szokująco mniej niż „realna” gospodarka miejsc pracy, nakładów, nieruchomości, inwestycji itd. Wymyka się przy tym modelom wycen ekonomistów, ale powoduje, że mamy taniej, szybciej, kompleksowo, kolorowo, dostępnie i w ogromnym wyborze na wyciągnięcie ręki. Skoro tu jest tak dobrze to czemu ogólnie jest tak źle?
Biliony drukowanych dolarów nie ma dziś mocy sprawczej jak obserwujemy ostatnio, bezrobocie nie znajduje odejścia na skutek outsourcingu i likwidacji części tradycyjnych branż „realnej” gospodarki, i co gorsza przy tym – zadłużenie krajów sięga wszelkich granic bezpieczeństwa. Spłacanie tych długów wymagałoby oszczędności czyli lat wyrzeczeń, a może jakiegoś procesu umorzeń i kompensacji, albo też rozwoju w chińskim tempie 10% rocznie, którego nie zapewni Internet i nowe technologie za pomocą gier w ptaszki, taniej rozrywki, darmochy, mediów społecznościowych itp. Skoro technologiczny lider USA nie radzi sobie ze zduszeniem zadłużenia, co ma powiedzieć reszta świata?
Piszę o tym dlatego, że w menu inwestorów giełdowych pojawił się nowy, bardzo poważny rodzaj ryzyka – właśnie zadłużenie państw. Do tej pory wmawiano nam, że istnieją jego bezpieczne poziomy, i że emisja długu jest konieczna dla rozwoju. Ale ponieważ osiągamy powoli jego masę krytyczną i długi zaczynają ciążyć w sposób realny a nie tylko papierowy, ten element niestabilności wejdzie na długo do katalogu zagrożeń i obaw w analizach i nastrojach. Zresztą nieustannie będzie nam to przypominane przez bardzo od niedawna gorliwe agencje ratingowe.
I nie chodzi tutaj nawet o samą Grecję i zabranie jest zabawek, o czym marzy coraz więcej europejczyków, czy Hiszpanię z jej gigantyczną górą złych kredytów. Problem długu, reform emerytalnych, bezrobocia i niepokojów społecznych z tym związanych rozlewa się szeroko po świecie i jeśli nie doczeka się prawdziwej erupcji to będzie regularnie kołysał nastrojami i zniechęcał do trzymania samych akcji.
Czy to znaczy, że z hossą, która poprawi poprzednie poziomy maksymalne notowań indeksów musimy się pożegnać na dłużej? Ależ skąd! Zresztą nie musimy mieć zaraz takich fajerwerków, mini hossy są również dobrymi okazjami, ale będą wymagały większej aktywności niż odwieczne „kup i trzymaj”. Nie wykluczam rajdów cenowych w górę ponieważ racjonalność osądów i oczekiwań to jeden z najrzadszych towarów w giełdowym asortymencie. Kapitał krążący po świecie musi mieć do czasu do czasu swoje święto jak przez ostatnie miesiące na giełdach krajów rozwiniętych, poza Polską oczywiście, a to nadzieja, nastroje tłumów oraz kapitał instytucji liczą się w ostatecznym rozrachunku a nie twarda ekonomia. Business Insider zrobił niedawno ankiety z zarządzającymi kapitałami w USA i choć nie widać tam optymizmu to ktoś może uznać to za wskaźnik kontrariański.
Na szczęście mamy jeszcze silne spółki technologiczne wszelkiego rodzaju, niezależne od mizernego stanu rządowych skarbców, i które podtrzymają średnią zyskowność giełdowych firm na wyższym poziomie. A zresztą pistolet długu przestanie za jakiś czas straszyć tak mocno ponieważ ryzyko permanentne przestaje być w umysłach inwestorów niebezpieczeństwem, nawet do stanu wojny można przecież przywyknąć i jeszcze zarabiać.
Mamy jednak naszego własnego, polskiego pecha – uniknięcie miażdżącego walca kryzysu nagrodziło nas brakiem wzrostów przez ostatnie miesiące, OFE zabrano finansowe armaty, fundusze inwestycyjne co najwyżej mogą pomarzyć o wpływach nowego pieniądza, a kapitał zagraniczny omija nas od dawna szerokim łukiem, ponieważ od zawsze deklarujemy naszą braterskość z Madziarami przy szklance i szabli. Nawet własnego giełdowego Facebooka nie mamy, takiego który mógłby nas pociągnąć za uszy w górę…
Zwrócę jeszcze uwagę na techniczny wygląd warszawskich indeksów.
Po pierwsze – jeśli ktokolwiek chciałby znaleźć wskaźniki czy formacje wspierające możliwość wzrostów, to na pewno je znajdzie. Co więcej – to samo uda się tym, którzy obstawiają możliwość spadków. Klasyczny „confirmation bias” czyli pułapka potwierdzenia dla tych, którzy A.T. traktują jako luźny zbiór bardzo ważnych narzędzi, z atencją opisywanych po książkach, tyle, że bez realnego kontekstu znaczenia w nich szczęścia (luck) i przewagi (edge).
Po drugie – na dużych obrotach zsuwamy się do linii tzw. wparcia (minima sprzed roku) a niżej już tylko klif dla swobodnego spadku. Nie twierdzę, że ta linia wspierająca nie może powstrzymać zakusów podaży. Nabyte przez lata doświadczenie podpowiada mi jednak, że taka kreska to za mało by powstrzymać strach i niepewność.
Po trzecie – obrona tego wsparcia wygeneruje zbyt wiele złudzeń. Uważam, że powinniśmy je husarską szarżą przebić i budować jakieś solidniejsze i szersze dno niżej. Tej formacji odwracającej dziś być może nawet jeszcze nie widać. A jeśli ktoś pamięta moje wpisy o dołkach i górkach to być może wspomni, że większe zyski przynosi kupno wielodniowych maksimów niż uganianie się za minimami. Tym bardziej, że w miarę osuwających się indeksów chęci do kupna przez znakomitą część inwestorów wcale nie rosną jak wskazują eksperymenty.
Sam nie planuję jeszcze nawet zakupu choćby pierwszej transzy akcji z wolnego kapitału w moim IKE. Mam więcej czasu na forex i inne rynki.
Jak zwykle dodam, że nie będzie mi przykro, jeśli jednak tym razem się pomylę. Naród w minorowych nastrojach nie jest miłym widokiem.
_kat—-
