Mam wrażenie, że rozpoczęła się w Polsce poważna dyskusja o systemie emerytalnym i podniesieniu wieku emerytalnego. Chciałbym zaznaczyć swój wkład w tę dyskusję trzema krótkimi uwagami. Sprowadzą się one do przedstawienia trzech istotnych wykresów.
Zacznijmy od danych o poziomie zatrudnienia w grupie wiekowej 55-64. Ten wskaźnik pokazuje jaki odsetek osób w tej grupie wiekowej jest zatrudnionych (w formalnej gospodarce):
Polska zajmuje w tej klasyfikacji przedostatnie miejsce w Unii Europejskiej, za Maltą. Zaledwie 1/3 Polaków w wieku 55-64 pracuje. W Szwecji wskaźnik ten przekracza 70%, w Finlandii, Danii, Niemczech i Wielkiej Brytanii zbliża się do 60%. Nawet w republikach bałtyckich, a więc państwach, które tak jak Polska przeszły w latach 90’ transformację gospodarczą wskaźnik ten oscyluje wokół 50%.
Niski odsetek zatrudnionych to mniej wykonywanej pracy, niższe PKB w gospodarce i niższe dochody w gospodarstwach domowych. Niezatrudnione osoby z reguły pobierają świadczenia społeczne (zasiłki, renty, emerytury) a więc niższy odsetek zatrudnionych to wyższe wydatki rządowe i niższe dochody rządowe (niezatrudnione osoby płacą mniej podatków).
Drugi wykres odnosi się do często podnoszonego w dyskusji o systemie emerytalnym argumentu – podniesienie wieku emerytalnego i zwiększenie aktywności zawodowej osób w wieku 55-64 ma utrudnić znalezienie pracy ludziom młodym, wkraczającym na rynek pracy. Jeśli taki mechanizm istnieje, jeśli pozostające na rynku pracy osoby w weku 55-64 zabierają miejsca pracy ludziom młodym, to możemy się spodziewać, że im więcej osób w wieku 55-64 pracuje tym większe jest bezrobocie wśród młodych. Zobaczmy jak sytuacja wygląda w państwach OECD:
Ten wykres nie udowadnia, że starsze osoby nie zabierają miejsc pracy młodym osobom. Pokazuje jednak, że możliwe jest istnienie wysokiej aktywności zawodowej w grupie wiekowej 55-64 i niskiego bezrobocia wśród młodych. Innymi słowy, zwiększanie aktywności zawodowej w grupie 55-64 nie musi prowadzić do wzrostu bezrobocia wśród młodych.
Trzeci wykres odwołuje się trochę do poczucia sprawiedliwości społecznej. Skłania także do postawienia pytania: czy na pewno stać nas na utrzymanie obecnej sytuacji? Skorzystałem z danych o przeciętnej przewidywanej długości życia w wieku 65 lat oraz danych o faktycznym wieku opuszczenia siły roboczej by policzyć ile przeciętny kobieta i mężczyzna w danym państwie spędzi na emeryturze:
Przeciętna Polka spędzi na emeryturze 27 lat. To trzeci najlepszy wynik w Unii Europejskiej. Przeciętna Polka spędzi na emeryturze o 8,3 lata więcej niż przeciętny Polak. W żadnym innym państwie UE różnica nie jest tak wielka, w niektórych państwach (Grecja, Hiszpania, Irlandia) nie przekracza 2 lat.
