Kilka lat temu przedstawiłem na Blogach Bossy badania psychologiczne pokazujące, że ludzie inaczej podchodzą do informacji wspierających ich światopogląd a inaczej do informacji ten światopogląd negujących. Korzystne informacje przyjmują z zadowoleniem a niekorzystne informacje poddają krytycznej analizie.
Badania zespołu kierowanego przez Dana Kahana można uznać za jedno z najbardziej demotywujących odkryć w dziedzinie kognitywistyki bo pokazują, że ludzie wyłączają swoje zdolności rozumowania (w badaniu Kahana rozumowania matematycznego) gdy napotkana informacja wspiera ich światopogląd. Ludzie, którzy mają potencjał by sprawdzić i przekonać się, że jakaś interpretacja jest błędna nie wykorzystują tego potencjału gdy są z tej interpretacji zadowoleni.
Psychologia przeżywa kryzys replikacji dlatego z radością zapoznałem się z wynikami badania z czerwca 2016, które na Brytyjczykach przeprowadziła The Online Privacy Foundation (OPF). Badania przeprowadzono przed referendum w sprawie brexit a jedną z części badań było replikowanie eksperymentu Kahana. Podobnie jak w przypadku badania zespołu Kahana zbadano dwie ideologicznie różne grupy. W tym przypadku zwolenników brexit i przeciwników brexit. Uczestników badania poproszono o rozwiązanie dwóch problemów. Jeden był ideologicznie neutralny: skuteczność kremu na wysypkę. Drugi wzbudzał ideologiczne emocje: wpływ imigracji na przestępczość.
Uczestników badania poproszono o wybranie poprawnej interpretacji wyników dwóch fikcyjnych badań naukowych. Pierwsze dotyczyło efektów stosowania kremu na wysypkę: w fikcyjnym eksperymencie podzielono chorych na dwie grupy: jednej podano krem, druga nie stosowała kremu. Uczestnicy badania OPF na podstawie pokazanych im liczbowych wyników mieli ustalić, której grupie wysypka częściej się poprawiała. Drugie fikcyjne badanie dotyczyło zmian wskaźników przestępczości w miastach, które przyjęły najwięcej imigrantów i w miastach, które przyjęły najmniej imigrantów. Na podstawie liczbowych wyników badania uczestnicy mieli ustalić, w której grupie miast wskaźniki przestępczości zanotowały bardziej korzystną zmianę. Poniższy wykres prezentuje wyniki eksperymentu OPF:

Jak widać w przypadku fikcyjnego eksperymentu z kremem na wysypkę wyniki są podobne: zarówno dla zwolenników brexit jak i przeciwników i zarówno wtedy gdy dane wskazywały, że krem działa jak i wtedy gdy dane wskazywały, że krem nie działa. Sytuacja diametralnie się zmienia w przypadku fikcyjnego badania o imigracji i przestępczości. Gdy dane z fikcyjnego badania wskazywały korzystne ideologicznie rozwiązanie ludzie znacznie częściej wskazywali poprawną odpowiedź. Zwolennicy brexit gdy dane sugerowały, że imigracja zwiększa przestępczość a przeciwnicy brexit gdy dane sugerowały, że imigracja obniża przestępczość.
Myślę, że świetnym unaocznieniem „współpracy” skrzywienia ideologicznego i sterowanych potrzebami umiejętności matematycznych („motivated numeracy” u Kahana) jest podejście do zaśmiecających media społecznościowe politycznych memów – obrazków z kilkoma zdaniami przekonywujących do jakiegoś poglądu. Ze względu na twórców tych memów oraz ich możliwie jak najszerszą grupę docelową polityczne memy często bazują na potężnym uproszczeniu problemu, używają wyrwanych z kontekstu danych albo zawierają błędy logiczne. Myślę, że większość z nas zauważa, że z wielką łatwością zauważmy te błędy we wrogich memach a jednocześnie często ignorujemy podobne niedociągnięcia w przyjaznych ideologicznie memach.
Czy opisane badania można bezpośrednio odnieść do procesu decyzyjnego w inwestowaniu? Moim zdaniem tak. Większość inwestorów przystępuje do analizy nowych informacji (komunikatu spółki, rekomendacji analitycznej czy analizy wykresu) z jakimś poglądem na potencjalny kierunek zmian cen w przyszłości. Ten pogląd często wynika z zajętej pozycji. Badania Kahana i OPF pokazują, że w takiej sytuacji istnieje ryzyko innego podejścia do informacji wspierających już istniejące stanowisko inwestora i innej postawy wobec informacji negujących to pierwotne stanowisko. W tej pierwszej sytuacji można oczekiwać relatywnie bezkrytycznego przyjęcia nowych wiadomości. W tej drugiej sytuacji można oczekiwać wzmożonego sceptycyzmu i wysiłku intelektualnego w celu znalezienia błędów, sprzeczności, niedopowiedzeń w nowych wiadomościach.
Moim zdaniem szczególnie mocno narażona na takie zachowanie jest interpretacja powierzchownej, wykresowej analizy technicznej. Wynika to z faktu, że takie podejście do analizy zmian cen daje spore pole do subiektywnej interpretacji. Należy więc oczekiwać, że inwestorzy bezkrytycznie przyjmą interpretację wykresu wspierającą ich rynkowe nastawienie ale będą sceptyczni wobec interpretacji pokazujących inny kierunek zmian cen niż ten, którego oczekują. Na przykład zauważą, że formacja RGR jest niesymetryczna albo pokazywana na wykresie formacja nie została potwierdzona obrotami. Im mniej rygorystyczna jest analiza inwestycyjna tym łatwiej dopasować do wcześniej przyjętego stanowiska.

