Większość ludzi jeśli musi podjąć pewne działania, żeby zmienić sytuację w jakiej się znajdują prawdopodobnie nie zrobi nic w tym kierunku. Zwłaszcza jeśli zmiana miałaby dotyczyć nie bieżącej sytuacji tylko czegoś odległego w czasie lub przynieść bliżej nieokreślone decyzje.
Nie wchodząc zbyt daleko w rozważania kulturowe i socjologiczne możemy w uproszczeniu uznać, że Niemcy i Austriacy mają ze sobą bardzo wiele wspólnego – język, kultura, historia. A jednak jeśli chodzi o odsetek obywateli, chętnych do tego by po śmierci zostać dawcą organów różnica jest drastyczna. Jako potencjalni dawcy deklaruje się 99,9 % Austriaków i zaledwie 12% Niemców.
Równie drastyczne różnica jest między Amerykanami (28%) i Francuzami (99,9%), czy między Polakami (99,9%) a Holendrami (27,5%). Skąd wynikają te różnice? Czyżby poziom moralności w różnych krajach był zupełnie odmienny? Oczywiście jeśli znamy stan prawny w Polsce dotyczący dawstwa narządów, wiemy skąd owa niemal 100% zgoda na pobranie narządów po naszej śmierci. Jest ona po prostu domyślna. Dopiero w przypadku wyraźnego sprzeciwu nie zostaniemy dawcą. To zjawisko występuje w każdym z krajów, które wymieniłem.
O tym zjawisku pisze między innymi Gerd Gigerenzer w książce „Intuicja. Inteligencja nieświadomości” (wyd. Prószyński i S-ka) nazywając to zjawisko regułą wartości domyślnej.
„Jeśli istnieje jakaś wartość domyślna, nie musisz w danej sprawie podejmować żadnych kroków”.
W USA, Wielkiej Brytanii, Holandii, Danii, czy Niemczech, żeby zostać dawcą konieczne jest zadeklarowanie odpowiedniej zgody – czyli trzeba wykonać pewne kroki. W Polsce, Belgii, Francji, Austrii owa zgoda jest domniemana.
Czy w kontekście reguły wartości domyślnej zaskakująca są dotychczasowe wyniki związane z wyborem II filara(21 tys., oświadczeń w ciągu 2 tygodni)?
Absolutnie nie. Było to oczywiste od początku i z całą pewnością było to celowe działanie ze strony pomysłodawców. Dodatkowo wyrażenie zgody na pozostanie w OFE (które przecież powinno być domyślne, bo już wcześniej podjęliśmy pewien wybór) wiąże się z pewnymi działaniami, które oznaczają w gruncie rzeczy i tak konieczność wizyty w oddziale ZUS, nawet jeśli podejmie się próbę zgłoszenia deklaracji elektronicznej. A tego z wielu powodów ludzie będą unikać – najprostszy powód to lenistwo.
W kontekście reguły stworzonej przez Gigerenzera nie ma znaczenia ani żadna kampania reklamowa, ani wyniki, ani działania rządu. Ludzie po prostu nie dokonają tej zmiany.
