Jeremy Grantham w swoim najnowszym kwartalnym liście do inwestorów zamieścił pierwszy odcinek świetnie zapowiadającej się serii: Zaliczone lekcje inwestycyjne – pomyłki z ostatnich 47 lat.
Od kilku lat uważnie śledzę spostrzeżenia Granthama i spodziewam się, że inwestorzy będą mogli się wiele nauczyć z opisywanych przez niego pomyłek. Pierwszy odcinek dotyczy młodości Granthama, który pierwszą inwestycję na rynku akcyjnym zrealizował w wieku 16 lat. To jest zresztą sam w sobie interesujący fakt, któremu warto będzie kiedyś poświęcić więcej uwagi.
Grantham zainwestował równowartość około 560 współczesnych dolarów w producenta rusztowań. Dlaczego wybrał akurat tę firmę? Jeden z jej pracowników był sąsiadem Granthamów i w czasie spotkań towarzyskich, którym przysłuchiwał się nastoletni Jeremy, entuzjastycznie i z dużą pewnością siebie wypowiadał się o rozwoju spółki i perspektywach dalszego wzrostu.
Co ciekawe, przez pierwsze dziesięć lat (najwyraźniej Grantham od zawsze był inwestorem długoterminowym) inwestycja spisywała się świetnie – jej wartość wzrosła około 6 razy. W tym czasie akcje należące do Jeremy’ego przejęła jego mama, która zainwestowała w producenta rusztowań także część rodzinnych oszczędności. Dlaczego? Pracujący w spółce sąsiad ciągle był pełen optymizmu co do przyszłości firmy, co więcej zainwestował w jej akcje także swoje oszczędności.
W następnym roku akcje spółki spadły do zera. Rodzina Granthama straciła zainwestowane pieniądze. Ich sąsiad, tuż przed emeryturą stracił większość swoich oszczędności. Okazało się, że spółka „przeinwestowała” i upadła pod ciężarem długu. Sąsiad Granthamów praktycznie do samego końca nie zdawał sobie sprawy z problemów firmy, które przysłonięte zostały dobrymi wynikami „na odcinku”, za który był odpowiedzialny.
Podstawową lekcją, którą Grantham wyciąga z tej historii jest wniosek o ograniczonej użyteczności informacji pozyskiwanych od „insiderów”. Oczywiście podstawowy problem z tymi informacjami, a przynajmniej dużą ich częścią, dotyczy zakazu ich wykorzystywania w inwestowaniu. Te wskazówki, sugestie, które mogą być przekazywane albo które mogą zostać zaobserwowane posiadają bardzo ograniczoną użyteczność – przede wszystkim dlatego, że inwestorzy nie wiedzą co naprawdę ich znajomy wie o sytuacji spółki albo branży. Najzwyczajniej w świecie, to co obserwuje na swoim stanowisku może nie odpowiadać generalnej sytuacji i perspektywom spółki.
Przytoczona przez Granthama historia przypomniała mi o interesujących badaniach empirycznych z Norwegii. Badacze mieli dostęp do transakcji zawieranych na giełdzie w Oslo przez indywidualnych inwestorów w okresie 10 lat oraz dostęp do informacji o ich sytuacji zawodowej (między innymi danych o miejscu zatrudnienia i zajmowanym stanowisku). Trond Doskeland i Hans Hvidey sprawdzili między innymi jak spisywały się inwestycje w spółki z sektorów znanych inwestorom (zbliżonych do tych, w których byli zatrudnieni) Okazało się, że inwestorzy osiągali ujemne nadzwyczajne stopy zwrotu na inwestycjach w spółki, których działalność prowadzona była w sektorach zbliżonych do tych, w których zatrudnieni byli inwestorzy. Wyniki nie zmieniły się gdy badacze uwzględnili charakterystykę wybieranych przez inwestorów spółek (na przykład kapitalizację rynkową).
Autorzy badań zasugerowali, że inwestorzy nie posiadali użytecznej na rynku przewagi informacyjnej gdy inwestowali w spółki działające w znanych sobie sektorach. Wniosek ten dotyczył także profesjonalistów w swoich zawodach, czyli pracowników posiadających co najmniej wyższe wykształcenie – związane z wykonywanym zawodem. Zdaniem autorów badań to nadmierna pewność siebie wyjaśnia wzmożone zainteresowanie indywidualnych inwestorów spółkami z sektorów znanych im z pracy zawodowej.
Z całą pewnością przedstawione wyżej wnioski nie dotyczą wszystkich inwestorów. Warto natomiast pamiętać, że nie każda dodatkowa informacja, nie każda przewaga informacyjna jest użyteczna i stworzy inwestorowi przewagę na rynku, która przełoży się na wyniki inwestycyjne.
Drugim ważnym wnioskiem z historii przytoczonej przez Granthama jest potrzeba dywersyfikacji – w przypadku inwestorów indywidualnych także dywersyfikacji pracy zawodowej i inwestycji. Inwestowanie swoich oszczędności w akcje spółki, w której się pracuje może wydać się atrakcyjne ale warto pamiętać, że w przypadku poważnych problemów tej spółki inwestor otrzyma dwa silne ciosy – straci pracę i źródło dochodów oraz straci dużą część oszczędności.
