Gorąca faza cypryjskiego kryzysu nie pozwoliła mi kontynuować tematu mierzenia inflacji przez Główny Urząd Statystyczny. W ubiegłbym tygodniu starałem się pokazać w jaki sposób GUS, oraz inne instytucje statystyczne, mierzą zmianę poziomu cen.
W dużym uproszczeniu, podawana w mediach zmiana cen usług i towarów konsumpcyjnych (CPI) odzwierciedlać ma zmianę cen dóbr konsumowanych przez przeciętne gospodarstwo domowe. Oznacza to, że wiele gospodarstw domowych, których struktura wydatków znaczenie różni się od koszyka wydatków przeciętnego gospodarstwa, może doświadczać odmiennych poziomów inflacji.
Na jednym z pierwszych wykładów ekonomii podawane jest prawo Engla, które głosi, że w miarę wzrostu dochodów zmniejsza się udział wydatków na żywność (oraz inne towary i usługi podstawowe) w wydatkach ogółem. Wydaje się więc logiczne, że bogaci i biedni mogą różnym stopniu odczuwać inflację – ze względu na różnice w strukturze ich wydatków.
Nie wiem ilu z Was wiedziało, że GUS publikuje (w przeciwieństwie na przykład do Bureau of Labor Statistics) strukturę wydatków gospodarstw domowych w zależności od dochodowej grupy kwintylowej, czyli strukturę wydatków dla 20% najbiedniejszych gospodarstw, strukturę wydatków dla kolejnych 20% gospodarstw aż do 20% najbogatszych gospodarstw. Można ją znaleźć w tabeli 30 publikacji Budżety gospodarstw domowych w 2011. Dane z tabeli umieściłem na poniższym wykresie.
Jak widać, wydatki na żywność stanowią w grupie 20% najbiedniejszych gospodarstw aż 35% wydatków ogółem podczas gdy w grupie 20% najbogatszych gospodarstw tylko 19%. Wydatki na utrzymanie mieszkania i nośniki energii stanowią także większy udział (o 3 punkty procentowe) w wydatkach najbiedniejszych gospodarstw. Z drugiej strony, wydatki na transport i paliwa , rekreację i kulturę (tutaj jest cały sprzęt elektroniczny) oraz hotele i restauracje stanowią większy udział w wydatkach najbogatszych gospodarstw domowych.
Warto zauważyć tutaj trzy kwestie. Rozbieżności w strukturze wydatków będą dużo większe im bliżej końców rozkładu dochodów będą znajdować się gospodarstwa. Dla najbiedniejszych z najbiedniejszych gospodarstw wydatki na żywność mogą zapewne przekroczyć połowę wydatków. Po drugie, biedne i bogate gospodarstw mogą się różnić strukturą wydatków w obrębie poszczególnych kategorii (na przykład wydatkami na ryby w obrębie wydatków na żywność). Po trzecie, GUS podaje strukturę wydatków, które nie stanowią wszystkich rozchodów gospodarstw domowych – spłata kredytów, w tym kredytów hipotecznych, ujmowana jest w pozycjach oszczędnościowych (tak jak kupno jednostek funduszy) po stronie rozchodowej a nie w wydatkach.
Powstaje więc pytanie: czy odmienna struktura dochodów gospodarstw domowych, w zależności od ich dochodów, rzeczywiście ma wpływ na poziom odczuwanej przez nich inflacji? Sprawdziłem to za pomocą danych z tabeli 357 Rocznika Statystycznego na rok 2012 i policzyłem jaką inflację odczułyby gospodarstwa domowe w różnych grupach dochodowych gdy zastosować właściwą dla danej grupy strukturę wydatków (z 2011 roku – jest to więc spore uproszczenie).
Można zauważyć, że od 2000 roku do końca 2011 roku najbiedniejsze gospodarstwa domowe odczuły inflację o 5 punktów procentowych wyższą od inflacji odczuwanej przez najbogatsze gospodarstwa. Szczerze mówiąc, spodziewałem się dużo większej różnicy. Pomiędzy 2005 a 2011 rokiem różnica wyniosła 4 punkty procentowe (co oznacza, że w latach 2000-2005 inflacja była niemal identyczna dla biednych i bogatych).
Proszę zwrócić uwagę, że powyższe rozważania nie dowodzą, że biedni zawsze doświadczają silniejszej inflacji. W ostatniej dekadzie ceny surowców rolnych rosły na międzynarodowych rynkach (co mogło zwiększyć ceny żywności) ale przez długie okresy XX wieku realne cenny produktów rolnych spadały. W wielu państwach klasa średnia silne odczuwa wzrost kosztów edukacji i ochrony zdrowia, które stanowią istotną część wydatków tej grupy społecznej.
Myślę, że instytucje statystyczne powinny regularnie publikować wskaźniki cen konsumpcyjnych dla różnych grup dochodowych. Po pierwsze, złagodzą w ten sposób wiele kontrowersji. Po drugie, udostępnią przydatny w tworzeniu polityki ekonomicznej wskaźnik.
