Tytuł pożyczyłem, w polskim tłumaczeniu, od pasjonującej książki „How we decide”. To jedna z tych, które czytałem jednym tchem.
Autor – Jonah Lehrer – nie ma ostatnio dobrej prasy. Jeden wpis poświęciłem niedawno jego artykułowi o nieracjonalności, zakup książki był niejako tego konsekwencją i przy okazji zaspokojeniem ciekawości na temat tego czym młody w zasadzie człowiek (30 lat) oczarował świat w kilku już wydanych pozycjach. Jednak ostatnia produkcja „Imagine: How Creativity Works” okazała się publicznym harakiri, jako że Lehrer sfabrykował w niej cytaty z Boba Dylana, co głośnym echem odbiło się w mediach. Mimo wszystko wziąłem się za „How we decide” i nie żałuję.
Mimo, że o inwestowaniu nie pada tam za wiele kwestii, to czytając odnosiłem wrażenie, iż niemal każdy rozdział i akapit idealnie o problemach decyzyjnych inwestorów traktuje. //choć pewnie takie same odczucia wynieśli przedstawiciele innych profesji //
No to w jaki sposób decydujemy ??? I tu niespodzianka… Za pomocą… emocji! Tak, tak, tych właśnie, z którymi tak usilnie na giełdzie próbujemy walczyć! Mechanizm w dużym skrócie wygląda tak, że emocje, pojawiające się wielokrotnie w przeszłości przy podejmowaniu podobnej decyzji, poprzedzonej obserwacją, zdarzeniem, zjawiskiem itp., przetasowują nasze hormony dopaminowe w mózgu, powodując przy okazji pojawienie się zmodyfikowanego ich typu wtedy gdy wynik naszych działań okazał się w przeszłości poprawny czy satysfakcjonujący. To właśnie proces świadomego, ale i podświadomego uczenia się, nabywania doświadczeń, gromadzenia eksperckiej wiedzy, budowania praktycznej kompetencji i umiejętności.
Przykłady ludzi pozbawionych emocji na skutek zmian lub defektu mózgu pokazują jak trudne jest w takim stanie nie tylko podjęcie właściwej decyzji, ale jak zadecydowanie staje się wręcz niemożliwe. Tak więc pot i łzy, czyli emocjonalne przeżycie dziesiątek czy setek realnych transakcji, są tak ważne w procesie inwestorskiej edukacji, co prowadzi do stanu, który popularnie nazywamy „intuicją”, kiedy to wiemy bez dłuższego analizowania jaka decyzja albo ich ciąg będą najwłaściwsze albo czego z dużym prawdopodobieństwem możemy spodziewać się po rynku.
Co ciekawe, próby zbyt głębokiego zanalizowania owej intuicyjnej, podświadomej wiedzy naszego organizmu mogą prowadzić do paraliżu mentalnego lub nawet fizycznego. Lehrer obrazuje to przykładami znakomitej śpiewaczki operowej i mistrza golfowego. Kiedy tylko zaczęli rozbierać na części składowe swoje umiejętności, poszukując ich źródeł, a potem próbowali wycyzelować składowe posiadanego talentu, świadomość zaczynała się gubić a potem buntować. Do tego stopnia, że głos się załamywał a piłka mijała dołki. Wiedza i dopaminowa pamięć ukryte w naszej podświadomości mogą okazać się wielką potęgą, która pozwoli rozwiązać najtrudniejsze problemy o ile pozwolimy jej działać i podpowiadać rozwiązania. Pod jednym wszakże warunkiem- wcześniej musimy zakodować, „wgrać” do tej pamięci prawidłowe reakcje, oceny, pozytywne rozwiązania i wytworzyć owe zmodyfikowane cząsteczki dopaminowe. Wówczas szczęście i traf zaczyna zastępować rzeczywista wiedza i umiejętności.
Natomiast często powtarzane, najprostsze codzienne wybory i decyzje podejmujemy nagminnie bez udziału świadomości, rozumowej wiedzy, nawet nie zdając sobie z tego sprawy. Rozstrzyga je bowiem emocjonalna część mózgu, zanim w ogóle sygnał dotrze do płata czołowego, który zawiaduje siecią skomplikowanych połączeń między częściami mózgu, odpowiedzialnymi za poszczególne funkcjonowanie wszystkich organów, składające się na inteligencję, racjonalne i świadome myślenie. Kiedy wydaje nam się, że myślimy to tak naprawdę w 95% wypadków po prostu tylko odczuwamy! I to za pomocą zwykłych heurystyk (skrótów myślowych). O błędy i nieracjonalność dlatego nietrudno.
Osobny rozdział poświęcony został ekspertom w danej dziedzinie, czyli dobrze znajomym nam analitykom, którzy mylą się w swych prognozach i przepowiedniach na potęgę. Wypadają w testach często gorzej niż dyletanci i losowe próby. Dlaczego? Otóż to swego rodzaju wybiórcze myślenie, tylko częściowo refleksyjne. Nie pozwalają bowiem swojej świadomości zanalizować wszystkich argumentów, szczególnie nie dopuszczając tych przeciw. Raz podjętej myśli czy tezy bronią jak niepodległości, z góry dymisjonując inne, które przeczyłyby ich wizji. Pamiętajmy jednak, żeby i u siebie poszukać belki w oku jeśli wchodzimy w skórę analityka.
Nie widzę jeszcze polskiego tłumaczenia, ale mam przeczucie, ukształtowane wieloma emocjami z przeszłości, że wkrótce w polskiej wersji zobaczymy całą twórczość Lehrera 🙂
—- Kat —-
