Paul Donovan z UBS opublikował raport analityczny, który może stać się centralnym punktem kampanii wyborczych w państwach rdzenia strefy euro.
Donovan przeanalizował zmianę realnych rozporządzalnych dochodów gospodarstw domowych (wszystkie dochody po odjęciu podatków) podzielonym na decyle w jedenastu państwach strefy euro w latach 2000-2010. Realnych czyli uwzględniających inflację. Donovan bardzo poważnie podszedł do tego zadania i zważył rozporządzalne dochody poszczególnych decyli nie ogólną inflacją konsumencką (CPI) lecz poziomem inflacji typowym dla danego decylu zamożności. Dlaczego to zrobił?
Rozkład wydatków gospodarstw domowych różniących się zamożnością jest odmienny. Generalnie, im mniej zamożne jest gospodarstwo domowe tym większy udział w budżecie mają żywność (o tym mówi prawo Engla), energia i koszty zamieszkania. Oznacza to, że z reguły, ogólny poziom inflacji nie oddaje inflacji odczuwanych przez najmniej zamożnych, zwłaszcza jeśli przyczyny nie-monetarne (napięcia na rynku ropy naftowej albo klęski żywiołowe powodujące napięcia na rynku rolnym) powodują duży skok cen energii i żywności (widoczny w różnicy pomiędzy inflacją a inflacją bazową).
Donovan starał się liczyć inflację osobno dla każdego decyla, każdego z 11 społeczeństw. Warto jednak pamiętać, że są to dane szacunkowe. Warto też pamiętać, że nie zawsze poziom inflacji zaniża inflację odczuwaną przez najbiedniejszych. Może wystąpić inny efekt – wzrost cen edukacji i ochrony zdrowia (mających dużą wagę w budżetach rodzin z klasy średniej) może zaniżyć inflację odczuwaną przez gospodarstwa domowe ze środka rozkładu zamożności.
Jak wyglądają wyniki badań Donovana? Pokazują, że latach 2000-2010 najbardziej skorzystały w strefie euro najmniej zamożni przedstawiciele peryferyjnych społeczeństw (Hiszpanii, Grecji i Portugalii) a najwięcej stracili najmniej zamożni przedstawiciele społeczeństw rdzenia (Niemcy, Austria, Holandia).
Z grupy państw PIIGS – realne, rozporządzalne dochody spadały w Irlandii i we Włoszech. Pokazuje to poniższy wykres (od lewej najmniej zamożne decyle dochodowe):
Warto zwrócić uwagę na cztery kwestie. Po pierwsze, dane na wykresie wydają się 'podejrzane’. Na przykład w przypadku Austrii należałoby się spodziewać spadku przeciętnych realnych rozporządzalnych dochodów przynajmniej o 20% (zależy od udziału najbardziej zamożnego decyla w dochodach) w dekadzie 2000-2010. Wydaje się to mało realne, zwłaszcza w porównaniu z innymi danymi, które pokazują wzrost realnych, dostosowanych dochodów gospodarstw domowych per capita (ważonych siłą nabywczą).
Po drugie wykres pokazuje zmianę a ignoruje poziom początkowy i końcowy. Nie jest przypadkiem, że rozporządzalne dochody najwięcej wzrosły w najmniej zamożnych decylach najmniej zamożnych społeczeństw strefy euro. Jak podaje Donovan – najbiedniejsi Francuzi są ciągle dwa razy bardziej zamożni od Greków z najbiedniejszego decyla. Po trzecie, konwergencja dochodów jest niemal wpisana w strefę walutową – teoretycznie w tym, że państwa peryferyjne doganiały państwa rdzenia nie ma nic zaskakującego. Po czwarte, wykres obejmuje okres do 2010 roku a więc nie uwzględnia kryzysowej wstrzemięźliwości budżetowej wprowadzonej w niektórych państwach strefy euro.
Europejskich polityków musi martwić fakt, że w ostatnich 10 latach rozporządzalne dochody w Austrii, Niemczech, Irlandii, Włoszech, we francuskiej klasie średniej i wśród najbiedniejszych Belgów i Holendrów spadały. Niepokojące jest także to, że w państwach rdzenia de facto rosły nierówności dochodowe – bogaci stawali się bogatsi (lub niewiele biedniejsi) a biedni biedniejsi. W Holandii i Belgii ten efekt jest drastyczny.
Najważniejszym wnioskiem z tej analizy jest pytanie: czy społeczeństwa, które przez ostatnią dekadę odczuły zmniejszenie realnych rozporządzalnych dochodów skłonne będą dalej finansować wzrost zamożności w społeczeństwach peryferyjnych? Czy wyobrażacie sobie wynik referendum przeprowadzonego w Niemczech czy w Austrii w sprawie kolejnego programu pomocy dla państw peryferyjnych jeśli wykres Donovana, lub podobny, stanie się centrum kampanii wyborczej?
