Co może wzmocnić nadmierną pewność siebie?

Nadmierna pewność siebie to jedno z najważniejszych zagadnień psychologicznych związanych z inwestowaniem. Można argumentować, że to jeden z kluczowych powodów, dla których sporo ludzi zajmuje się aktywnym inwestowaniem i jeden z powodów, dla których sporo ludzi przegrywa z rynkiem w trakcie tej działalności.

Psycholodzy i badacze behawioralni od dawna badają zagadnienie nadmiernej pewności siebie – zarówno od strony przyczyn jak i konsekwencji, Wnioski z tych analiz są w tym drugim aspekcie nieintuicyjne – nadmierna pewność siebie wiąże się z korzyściami w życiu osobistym, społecznym i zawodowym. Pomaga tworzyć pozytywny obraz siebie, motywuje do realizowania ambitnych celów, zachęca do podejmowania ryzyka (co ma niebagatelne znaczenie w systemie wynagradzającym udane podejmowanie ryzyka i pobłażliwym dla nieudanego podejmowania ryzyka) i poprawia sposób w jaki inni ludzie widzą pewną siebie osobę (przez trend utożsamiania pewności siebie z kompetencjami).

Problem ze wspomnianymi badaniami polega na tym, że powstają w dziedzinach przeżywających gigantyczny kryzys, zmagającymi się z niskimi standardami badawczymi i generującymi wyniki, którym nie można ufać w kontekście kryzysu replikacji. To powód, dla którego od dłuższego czasu bardzo rzadko czytam i omawiam badania z tych dziedzin. Dziś zrobię wyjątek.

Na badanie zwrócił uwagę Paul Kedrosky, którego opinie cenię. Badanie ma sensowne standardy – jeden z dwóch eksperymentów został pre-rejestrowany co zmniejsza ryzyko, że badacze tworzą albo naciągają tezy pod wyniki eksperymentu.

Badanie jest bardzo proste. Uczestników, zrekrutowanych w Internecie i różnorodnych pod względami demograficznymi, poproszono o wyobrażenie sobie pewnej sytuacji: są na pokładzie małego (obsługującego lokalne trasy) samolotu pasażerskiego. Pilot stał się trwale niezdolny do jakiejkolwiek aktywności. Są jedynym człowiekiem, który może wziąć stery w swoje ręce. W eksperymentach kluczowe były dwa pytania:

  • Jak pewny jesteś (od 0 do 100)), że byłbyś zdolny wylądować nie zabijając się przy tym?
  • Jak pewny jesteś (od 0 do 100), że byłbyś w stanie wylądować równie sprawnie co pilot?

Istotne są także dwa pytania pomocnicze:

  • Jak trudno było ci sobie wyobrazić przeprowadzenie manewru lądowania?
  • Jak dużo kompetencji trzeba twoim zdaniem by przeprowadzić manewr lądowania?

Uczestników podzielono na dwie grupy. Jedna obejrzała niemal 4-minutowy film z manewru lądowania. Przy czym film kręcony był zza pleców pilota i nie było na nim widać co konkretnie robi. Doświadczony pilot Air New Zealand stwierdził, że w kontekście instruktażowym film jest bezużyteczny.

Uczestników poproszono o szybkie, intuicyjne odpowiedzi. Co się okazało? Choć najpopularniejszą odpowiedzią w pierwszy pytaniu było 0 a dolny kwartyl wyniósł 9 to całościowe wyniki nie tylko pokazały dużą pewność siebie uczestników ale pokazały też, że obejrzenie krótkiego video istotnie zwiększyło tę pewność siebie:

Za Kayla Jordan, Rachel Zajac, Daniel Bernstein, Chaitanya Joshi i Maryanne Garry

Wspomniany już doświadczony, zawodowy pilot określił szansę przeżycia takiego „amatorskiego lądowania” na 10%-15% co jest kolejnym powodem, dla którego zwróciłem uwagę na to badanie. Podobnie jak większość uczestników tego badania uznałbym, że mam niezerowe szanse wylądować samolotem (mimo, że nie gram w symulatory lotnicze) i zawodowy pilot potwierdził, że moja pewność siebie nie jest kompletnie pozbawiona podstaw. Czy wspominałem, że stałym trendem w badaniach o nadmiernej pewności siebie są wyniki pokazujące, że w większym stopniu dotyczy mężczyzn?

Do powyższych wyników należy podchodzić z dystansem. Przede wszystkim dlatego, że jest to prosty eksperyment psychologiczny. Po drugie dlatego, że drugi eksperyment przeprowadzony przez autorów badania Trivially informative semantic context inflates people’s confidence they can perform a highly complex skill pokazał, że przestawienie kolejności pytań (rozpoczęcie od pytania o lądowanie równie sprawne co w wykonaniu pilota) niszczy generujący pewność siebie efekt filmu. Wyjaśnienie badaczy uważam za sensowne: rozpoczęcie od drugiego pytania wymusiło głębsze zastanowienie się (bo potrzebne było wyobrażenie sobie pracy zawodowego pilota) i wykluczyło intuicyjną odpowiedź na pytanie o „jakiekolwiek lądowanie”.

Jeszcze jedna rzecz zwróciła moją uwagę. W pierwszym eksperymencie obejrzenie filmu stworzyło iluzję kompetencji ale nie była ona wynikiem przekonania, że do przeprowadzenia manewru lądowania nie potrzeba eksperckich umiejętności. Nie było istotnych różnic w odpowiedziach na dotyczące tego pytanie pomiędzy grupą oglądającą film i grupą nie oglądającą filmu.

Opisane wyżej badanie ilustruje łatwość z jaką ludzie tworzą sobie iluzję wiedzy, kompetencji, zrozumienia zagadnienia po zapoznaniu się ze szczątkowymi (a często de facto bezużytecznymi) informacjami z danej dziedziny. Ten efekt można zaobserwować w sektorze inwestycyjnym i doskonale wyjaśnia na przykład skuteczność modelu biznesowego „kompleksu płatnych szkoleń inwestycyjnych”. Jeśli krótki, bezużyteczny merytorycznie, film może zwiększyć wiarę ludzi w wykonanie super-skomplikowanego zadania takiego jak wylądowanie samolotem to profesjonalnie nakręcony materiał przekona ich, że po kilkugodzinnym szkoleniu nauczą się utrzymywać z day tradingu.

Inny wątek poruszył Paul Kedrosky. Żyjemy w coraz bardziej, złożonym, skomplikowanym świecie i zwiększa się liczba obszarów, o których nie mamy zielonego pojęcia jak funkcjonują. Jednocześnie mamy nieograniczony dostęp do szczątkowych informacji (wątki na Twitterze, filmy na You Tube) pozornie zamykających tę lukę niewiedzy. W efekcie bardzo łatwo stworzyć sobie iluzję kompetencji i zrozumienia. W większości przypadków będzie to zjawisko niegroźne. Ostatnia pandemia pokazała jednak, że w newralgicznych dziedzinach iluzje kompetencji mogą prowadzić do katastroficznych błędów, z których nie ma powrotu.

Podziel się tym artykułem:

Polecamy

Autorzy

Najnowsze komentarze

  1. to są te frustracje związane z aktywnym inwestowaniem. ratuje przed tym cała strategia, czyli stopy. Ale w ub tygodniu miałem…

  2. I w szerszym spojrzeniu, cyt. z literatury: „Proszę wybaczyć – odezwał się łagodnie obcy – ale by móc czymś kierować,…

Tagi

akcje analitycy analiza fundamentalna analiza techniczna bańka spekulacyjna bessa bitcoin bossaEdu edukacja emocje ETF FED forex fundusze giełda GPW hossa inwestowanie pasywne inwestycje kontrakty terminowe krach kryptowaluty kryzys książka książki literatura makro media oszustwa porady inwestycyjne prognozowanie prognozy przewaga psychologia psychologia inwestowania recenzja ropa rynek akcji rynek akcyjny ryzyko statystyka w inwestowaniu strategie strategie inwestycyjne straty systemy WIG20 wykres dnia zagranica złoto

Najnowsze wpisy

Komentarze

2 odpowiedzi na “Co może wzmocnić nadmierną pewność siebie?”

  1. Awatar Restfo
    Restfo

    Pytanie czy to, że nadmierna pewność siebie podlega społecznemu wzmocnieniu, jest jeszcze korzystne dla zbiorowości, czy już nie.
    Mechanizm z pewnością był cywilizacyjnie rozwojowy, jednak przy obecnym poziomie złożoności społecznej i technologicznej skala zniszczeń dokonanych przez jednego człowieka (albo gremium ulegające syndromowi myślenia grupowego) może być zbyt kosztowna.
    Przy czym z darwinistycznego punktu widzenia, bez katastrofy zmiana nie będzie możliwa. Może to więc dobrze, że rynki finansowe dają szybką lekcję każdemu chętnemu?

    O kreowanie iluzji kompetencji bardziej bym oskarżał tradycyjne media wizualne niż internet, bo większość fabuł nie zaprząta sobie głowy niuansami realizmu i każdy głupi potrafi tam lądować samolotem.

  2. Badanie i komentarz ciekawe. Korekta obywatelska: instruktarzowym -> instruktażowym