Dzisiejsze zamieszenia wokół osłabienia złotego do franka szwajcarskiego wydaje się dobrym pretekstem, by spojrzeć na element rynkowej rzeczywistości, który roboczo nazwijmy „zmienną polityczną”.
Dla dłużej obecnych w rynkowej rzeczywistości oczywistością jest, iż granicą, która oddziela rynki rozwinięte od rynków wschodzący oraz frontier markets jest ryzyko niespodziewanych regulacji gospodarczych. Składa się na to nie tylko brak stabilnej kultury prawnej, ale również podatność klasy politycznej do manipulowania porządkiem prawnym w celach gospodarczych. Dobrym przykładem rynku, w którym instrumentalnie traktuje się ostatnio prawo są Węgry, gdzie ciąg zdarzeń – od likwidacji funduszy emerytalnych po administracyjne przewalutowanie kredytów hipotecznych – cofnął gospodarkę kilka pól wstecz na ścieżce prowadzącej do rynku rozwiniętego.
Chcemy tego, czy nie, Polska również znalazła się na takiej ścieżce. Postrzegana, jako nacjonalizacja reforma OFE, ryzyko ręcznego przymuszania spółek do ryzykownych inwestycji i wreszcie obawy, iż politycy zmuszą banki do zapłacenia za kredyty walutowe, w dużej mierze odpowiada za spadek, jaki zanotował dziś warszawski sektor bankowy. Zwyczajnie, inwestorzy nauczeni przeszłymi działaniami klasy politycznej mają prawo oczekiwać, iż w roku wyborczym politycy zaczną prześcigać się w próbach sięgnięcia po kilkanaście miliardów złotych zysku, jakie wygenerował sektor bankowy w 2014 roku. Nikt nie ma wątpliwości, iż uzasadnienie zawsze się znajdzie.
Nie podejmuję się oceniać zasadności takich działań i nie mam zamiaru odmawiać politykom prawa do odpowiadania na potrzeby wyborców. W sumie, nawet na amerykańskim rynku pojawiają się czasami procesy, w ramach których chodzi się na skróty i karze za kryzys akcjonariuszy banku, a nie zarządy spółek, które wydawałyby się lepszym adresatem działań mających zapobiegać pewnym wydarzeniom w przyszłości. Niemniej, nie dziwmy się reakcjom inwestorów panicznie reagujących na wydarzenia, takie jak dzisiejsze, które w szerszej perspektywie są poprawne dla gospodarki, bo pozwalają walutom i cenom nieruchomości odnaleźć równowagę dzięki mechanizmom rynkowym, a nie ręcznemu sterowaniu kursami i wycenami.
Dla jasności podkreślę, iż nie mam najmniejszych wątpliwości, iż na boom na kredyty walutowe w końcówce poprzedniej dekady złożyło się wiele czynników – od nieodpowiedzialności banków, przez naiwność klientów, po opieszałość nadzoru – i spokojnie można wykazać winę instytucji finansowych. Jednak właśnie odpowiedź polityków na działania w największym stopniu przesądzi o tym, czy polski rynek i polska gospodarka zostanie cofnięta o kilkanaście lat na ścieżce do rynku rozwiniętego. Przeszłe działania – jak pomysły na zaangażowanie upublicznionych kopalń w budowanie elektrowni, czy niedawne pomysły na ratowanie kopalń przez upublicznione spółki energetyczne – każą myśleć z pesymizmem o długookresowych konsekwencjach pewnych idei.
Bycie rynkiem godnym szacunku nie jest dane na zawsze. Przekonała się o tym Grecja, która spadła do koszyka emerging markets. Przekonała się o tym również Argentyna, która lokowana jest dziś w koszyku frontier markets razem z kilkoma państwami afrykańskimi, o wątpliwej kulturze prawnej. Kto wie, czy najlepszym sposobem na rozwiązanie problemu kredytów walutowych na polskim rynku nieruchomości nie byłby jakiś fundusz zawiązany przez same banki, które udzielały kredytów w walutach obcych z dezynwolturą godną firm pożyczkowych. Banki muszą powalczyć o obraz instytucji zatrudniających ludzi naprawdę rozumiejących ryzyko, na jakie wystawiano klientów wierzących w to, iż doradca kredytowy jest czymś więcej niż sprzedawcą zainteresowanym głównie prowizją i premią.
