Atul Gawande w książce Potęga checklisty podaje przekonywujące argumenty za stosowaniem list kontrolnych: wykazów czynności do wykonania w ramach danej procedury. Moim zdaniem, listy kontrolne mogą się okazać przydatne także w procesie inwestycyjnym.
Listy kontrolne kierują uwagę na drobne lecz ważne czynności w ramach danej procedury. Pełnią przy tym trzy podstawowe zadania: przypominają o istnieniu poszczególnych kroków, wprowadzają do postępowania dyscyplinę potrzebną do wykonania każdej czynności na liście, umożliwiają weryfikację poprawności wykonania procedury. To o tyle istotne, że wykonanie poszczególnych działań z listy kontrolnej nie jest za każdym razem niezbędne by procedura zakończyła się sukcesem.
Myślę, że podstawową przyczyną przydatności list kontrolnych jest to, że ludzie popełniają proste błędy – przytrafia się to nawet doświadczonym profesjonalistom. Z lektury D-Day Beevora zapamiętałem relację z pomyłkowego zbombardowania przez amerykańskie lotnictwo polskich i kanadyjskich jednostek biorących udział w kampanii w Normandii, w sierpniu 1944 roku.
W czasie marszu na Falaise polskie i kanadyjskie oddziały zostały pomyłkowo zaatakowane przez amerykańskie lotnictwo. Kanadyjczycy i Polacy natychmiast rzucili żółte race dymne by oznaczyć swoje pozycje. Problem w tym, że Amerykanie używali żółtych znaczników dla swoich celów. Około trzystu alianckich żołnierzy zostało zabitych lub rannych.
Zaledwie kilka dni później, na tym samym odcinku frontu popełniono ten sam błąd – użyto żółtego dymu do oznaczania celów i pozycji własnych jednostek. Mimo olbrzymiego wysiłku włożonego w zaplanowanie jednej z najbardziej spektakularnych operacji militarnych w historii przeoczono tak istotny szczegół jak skoordynowanie stosowanych na polach bitwy oznaczeń dymnych.
Atul Gawande swój główny argument na rzecz stosowania list kontrolnych buduje wokół przeprowadzanego przez jego zespół eksperymentu polegającego na wprowadzeniu list kontrolnych dotyczących zabiegów chirurgicznych – dwuminutowych, złożonych z 19 kroków okołooperacyjnych kart kontrolnych. Eksperyment przeprowadzano w ośmiu szpitalach – zarówno w państwach rozwiniętych jak i w państwach rozwijających się. Końcowe wyniki pokazały, że po wprowadzaniu karty kontrolnej łączny wskaźnik poważnych powikłań pooperacyjnych we wszystkich badanych ośrodkach spadł o 36%. Poprawa widoczna była we wszystkich placówkach i wydaje się być wolna od możliwych w takich badaniach zaburzeń, na przykład efektu Hawthorne.
Gawande wiele uwagi poświęca umiejętności tworzenia efektywnych list kontrolnych. Daniel Boorman z firmy Boeing, który zajmuje się opracowywaniem list kontrolnych i systemów sterowania wyjaśnił czym różnią się dobre listy kontrolne od złych: Złe są niejasne i nieprecyzyjne. Są zbyt długie, zbyt trudne do wykonania i niepraktyczne. Układają je teoretycy zza biurka, nie mający pojęcia o sytuacji, w której będą mogły się przydać. Traktują korzystających z nich ludzi jak głupców i wymieniają wszystkie możliwe kroki danej procedury. W ten sposób wyłączają funkcję myślenia, zamiast ją włączać.
Dobre listy kontrolne charakteryzuje precyzja. Są krótkie, zwięzłe, na temat i łatwo je zastosować nawet w najtrudniejszych sytuacjach. Nie zastępują instrukcji obsługi, gdyż nie służą do nauki pilotażu. Przypominają jedynie o wykonaniu najważniejszych kroków – takich, które mogą przeoczyć nawet wysoko wykwalifikowani specjaliści. A przede wszystkim są praktyczne.
Wydaje się więc, że indywidualny inwestor tworzący na swój użytek listy kontrolne ma spore szanse zrobić to dobrze – tym bardziej, że to on będzie testował ich przydatność i wprowadzał zmiany.
W sektorze inwestycyjnym listy kontrolne stosowane są przede wszystkim przez inwestorów inwestujących w wartość (value investing) stanowią albo listę kryteriów, które powinna spełniać atrakcyjna inwestycyjne spółka albo listę czynności, które należy wykonać (czynników, które należy zbadać) w przypadku dokonywania analizy fundamentalnej spółki.
Przykładem pierwszego rodzaju listy kontrolnej są szeroko znane cechy, atrybuty niedowartościowanych spółek według Benjamina Grahama.
Drugiego rodzaju listy kontrolne używa na przykład znany inwestor Mohnish Pabrai i składa się na nie lista rzeczy, które musi sprawdzić przed zainwestowaniem w daną spółkę: od wskaźników finansowych po dane o kadrze zarządzającej i akcjonariacie. W wywiadzie dla TheMotleyFool, Pabrai wyjaśnia przyczyny włączenia list kontrolnych do swojego procesu inwestycyjnego:
Używam innego rodzaju list kontrolnych – na przykład opracowałem zestaw czynności, które wykonuję przed każdą sesją giełdową, na które składa się po prostu lista źródeł informacji i danych rynkowych, które sprawdzam. Podobną listę kontrolną – obejmującą wykonanie określonych analiz w AmiBrokerze stosuję na koniec miesiąca. Celem tych list jest niedopuszczenie do przeoczenia informacji, których przeoczenie może okazać się kosztowne.
