Blogi bossy pominęły jakoś zamieszanie wokół rewelacji Guardiana. Zapewne częścią problemu jest fakt, iż nikt nie czuje się do końca kompetentny, by komentować stronę technologiczną a moralizowanie zostawiamy innymi. Niemniej jest to pierwszy poważny kryzys branży internetowej od 2001 roku, który domaga się skomentowania.
Osobiście do zawsze uważałem, że internetowa rewolucja – raczej wcześniej niż później – przejdzie z fazy fajerwerku wolności w fazę skrajnej komercjalizacji i powieli degenerację, jaka spotkała wcześniej telewizję. Od zawsze TV miała dwie dominujące domeny – informację i rozrywkę. Z czasem informacja i rozrywka zlały się w coś, co z angielska nazywa się infotainmentem. Punkt, w którym doszło do zatarcia różnicy pomiędzy informacją a rozrywką stał się momentem śmierci telewizji, jako wiarygodnego źródła informacji i – de facto – ograniczeniem zaufania do wiarygodności informacji. Z czasem TV stała się domeną informacji ludycznej a wręcz pseudoinformacji kierowanej do ludzi o najmniejszej dawce zmysłu krytycznego, czyli z tzw. najniższych klas społecznych.
Internet zdawał się mieć tę przewagę nad TV, iż wymagał pewnej dawki kompetencji technologicznej. Inaczej mówiąc treści w sieci wymagały aktywności i umiejętności znacznie wykraczających poza przyciskanie kilku guziczków na pilocie. Interaktywność zakładała aktywność a nie bierność. W efekcie najłatwiej radziły sobie w nim osoby, które zaczęły przygodę z komputerami w czasach, gdy GUI nie były spopularyzowane a operowanie w konsoli tekstowej nie było wyzwaniem. Inaczej mówiąc, kumały bazę a nie tylko nadbudowę. Z czasem dostępność technologii była coraz większa i z sieci mogła korzystać osoba, która nie rozumiała z tego dosłownie niczego. Mieszanka technologicznej ignorancji i przekonania o nieograniczoności sieci dała poczucie bezgranicznej wolności, którą limituje tylko prędkość łącza i szybkość maszyny.
W takim świecie pojawiły się firmy takie, jak Google, Facebook czy cała masa innych, które sprawiały wrażenie zbudowanych przez użytkowników samej sieci a ich sukces nie niósł za sobą zazdrości. Ktoś jeszcze pamięta, z jakimi wypiekami na twarzy przesiadaliśmy się na wyszukiwarkę Googla? Z jaką radością witaliśmy tych fajnych gości, którzy rzucili wyzwania gigantom starego świata? Czy w tym samym czasie obiektem powszechnego kultu była np. firma Cisco i jej prezes? Nie, bo szacunek dla Cisco mogły mieć tylko osoby pracujące w fizycznej sieci a nie w wyobrażeniu, czym jest sieć dla końcowego użytkownika. Czy ktoś piał z zachwytem nad firmą Sun Microsystems i jej twórcami? Dla ludzi widzących w sieci nieco więcej niż piksele na ekranie to są postaci i firmy równie ważne, jak Google czy Microsoft.
Dla małego testu, czy ktoś wie, kim jest Scott McNealy? Ktoś z czytelników blogów zna to nazwisko? Szkoda, bo to jeden z twórców firmy Sun Microsystem, który już w 1999 roku powiedział, że „czasy prywatności minęły – dostosujcie się” (You have zero privacy anyway. Get over it). Niemniej Google czy Facebook ciągle operowały pod sztandarem, iż mamy prawo do prywatności, chociaż w tle gromadziły na nasz temat dane na bezprecedensową w historii świata skalę. Spora część modelu biznesowego obu firm polegała właśnie na tym, żeby sprzedawać użytkownikom wszechświat internetowy za małą daweczkę prywatności, którą oni i tylko oni zamienią na drobne centy a centy w górę dolarów. Ludzie chcieli w to wierzyć, więc gremialnie zakładali konta na gmailach, FB i całej masie podobnych serwisów.
Rewelacje Guardiana zerwały intymny związek pomiędzy internetowymi gigantami a ich klientami. Teraz inteligentniejsi zaczną robić to, co inteligentni robili już wcześniej – ograniczać własną ekspresję w sieci. Sieć stanie się coraz bardziej pozorem realnej obecności ludzi a awataryzacja będzie coraz większa. W efekcie awataryzacji idioci, którzy nie będą potrafili zbudować swojej technotożsamości staną się niczym wioskowe głupki, których naciągają na rynku małomiasteczkowe cwaniaczki. Inaczej mówiąc sieć znów zmieni się w rzeczywistość wirtualną, w której będziemy widzieli raczej namiastkę świata niż świat sam w sobie, jak dziś w telewizji widzimy kreację faktów a nie fakty. Z czasem obcych w sieci zaczniemy traktować tak, jak obcych w realnej rzeczywistości, bo zrozumiemy, że piękna Kasia czy miły Krzysio mogą być niczym więcej niż sztucznymi kwiatkami posadzonymi na wymalowanym trawniku.
Nie ukrywam, że z wielkim zainteresowaniem będę oglądał, jak spece od PR w firmach Google, Microsoft, Facebook i innych poradzą sobie z wyzwaniem, jakie wywołało masowe zainteresowanie wielkim uchem w sieci. To, że rządy nas podsłuchują, podglądają i łamią naszą prywatność nie jest zaskoczeniem. Wiemy, wściekamy się na to lub nie, ale generalnie uznajemy, że akurat państwo musi czasami robić rzeczy, których nie chcielibyśmy, żeby robiło. Dlatego spodziewam się, że polityczny szum wokół szpiegowania nas szybko opadnie a ludzie zrobią się w sieci zwyczajnie ostrożniejsi. Zdejmą nogi z gazu i pogodzą się z tym, że Wielki Brat patrzy, jak godzą się z tym, że zdjęcie z radaru oznacza mandat. Nie pogodzą się jednak z tym, że prywatne firmy robią kasę na handlowaniu ich prywatnością i to będzie w pewnym sensie finał dominacji internetowych gigantów.
