„Ocena prawdopodobieństwa jest tym wyższa, im barwniejszy i bardziej szczegółowy jest przedstawiony scenariusz. Oto pułapka czyhająca na prognostów i ich klientów: kiedy scenariusz uzupełniamy o detale, staje się bardziej przekonujący, ale za to maleje prawdopodobieństwo jego trafności.”
Powyższy cytat pochodzi z wydanej niedawno w języku polskim książki Daniela Kahnemana „Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym.” (wyd. Media Rodzina) http://mediarodzina.pl/prod/643/Pulapki-myslenia
W dużym uproszczeniu to o czym pisze w swojej pracy Kahneman nazywałem przez lata na własne potrzeby „zdaniami prawdziwymi”. Analitycy, dziennikarze giełdowi, ludzie związani z biznesem inwestycyjnym uwielbiają prognozy. Uwielbiają stawiać prognozy poparte własnymi argumentami. W których, możemy czasami znaleźć mnóstwo zdań całkiem logicznych i zupełnie prawdziwych, które nie mają niestety najmniejszego sensu jeśli chodzi o przewidywanie przyszłych zdarzeń. Zbyt wiele zmiennych może całkowicie jej wywrócić do góry nogami. Jednym z moich ulubionych przykładów z ostatnich lat jest materiał Daniela Gąsiorowskiego (money.pl) z maja 2006 – „Siedem powodów, dlaczego hossa się nie skończy”.
Nowszy przykład to precyzyjne prognozy profesora Rybińskiego na ten rok bardzo dokładnie wyjaśniane i tłumaczone, dlaczego powinny się zrealizować. (opublikowane między innymi w grudniu 2012 )
„wzrost gospodarczy między 0 a 2%, bezrobocie może sięgnąć 15%, dolar i euro powyżej 5 złotych, frank powyżej 4 złotych. WIG20 spadnie do poziomu trzycyfrowego, wyceniając recesję która na uderzy w 2013 roku. W 2013 roku będziemy z kolei bardzo mile wspominać 2012.”
Tym samym zgodnie ze stwierdzeniem Kahnemana (tym i wieloma innymi we wspomnianej książce), scenariusz faktycznie jest przekonujący, niestety z realizacją i trafnością może być bardzo kiepsko. Żartując sobie z prognoz profesora Rybińskiego, zaproponowałem publiczny zakład 2 lutego 2012 – długa pozycja w kontraktach na WIG20, przeciw krótkiej profesorskiej (https://blogi.bossa.pl/2012/02/02/inwestuj-z-prezesem-nbp/).
Na przykładzie tego zakładu widać dodatkowo jak bezsensowne są długoterminowe prognozy. Po jedenastu miesiącach teoretycznie długa pozycja dałaby zysk, jednak w międzyczasie mogła być zagrożona wezwaniem do depozytu. Moje zwycięstwo jest więc mocno wątpliwe.
Zbliża się początek nowego roku i znów będziemy mieli do czynienia z festiwalem prognoz. Dopóki będą one traktowane jako rozrywka nie ma problemu. Jeśli jednak zaczną być traktowane poważnie (przez odbiorców i autorów) będziemy mieli do czynienia ze spektaklem wielu błędów poznawczych, o których pisze Kahneman.
Właściwie cały rozdział trzeci („Nadmierna pewność siebie”) powinien stanowić lekturę każdego analityka, zarządzającego i dziennikarza finansowego w pierwszym dniu pracy na rynku finansowym. Choć oczywiście i tak większość uzna, że różni się od przeciętnej i nie weźmie sobie tych wszystkich faktów do serca.
Na początku roku zaproponowaliśmy Czytelnikom blogów zabawę w prognozy. Adam Stańczak ubrał to w zwrot „najbardziej nieprawdopodobne wydarzenia”. Choć oczywiście było to przewrotne i można było to potraktować na zasadzie „opowiedz o tych, wszystkich rzeczach, o których gdybyś mówił poważnie, musiałbyś dodać sporo zastrzeżeń i warunków”. Prognozy wisiały przez cały rok na bocznym pasku tu jest link bezpośredni: https://blogi.bossa.pl/2012/01/01/blogowe-prognozy/
Spróbuję na przykładzie własnych, pokazać jak można próbować wzmocnić swoje ego (czyli pokazać skuteczność nietrafnych prognoz) i nie pozwolić zredukować przekonania, że odbiorcy mają do czynienia z ekspertem. No i przede wszystkim, żeby źle nie wypaść przed samym sobą.
„Prognozy generowane przez twoje intuicyjne osądy są nie tylko zbyt skrajne, ale w dodatku masz do nich nadmierne zaufanie.”
Pierwsza z prognoz dotyczyła ceny akcji Apple, która wówczas wynosiła około 400 dolarów
„Apple – 250 $, czyli ostry zjazd z obecnych poziomów (ok. 400). Wywołany nie jakimiś większymi kłopotami, ale raczej odwrotem analityków i inwestorów, którzy przestraszą się tego, ze brak u steru „wizjonera”
Tu uzasadnienie wzmacniające przekonanie o poprawności prognozy jest proste. Byłem pierwszy jeśli chodzi o zauważenie zjawiska, jakim będzie brak Jobsa. Dopiero od kilku miesięcy jest to jeden z ważniejszych tematów. Więc dopiero przed nami spełnienie tej prognozy
Druga prognoza:
„WIG20 – 3500 pkt. Zaczynamy hossę, w którą nikt nie wierzy. To niemal jedyna przesłanka mojej wróżby (bo nie prognozy)”
Z pomocą przyszła mi GPW wprowadzając nowy indeks WIG20 – uwzględniający dywidendy, który niedawno przekroczył 3500 punktów.
Na wykresie widać jego przebieg na tle klasycznego indeksu WIG20. Ten zaś wzrósł od początku roku o blisko 20%. Czyż nie jest to sygnałem hossy?
Trzecia:
„3) Wyjdzie na jaw jakaś nowa piramida w Polsce, w której mnóstwo osób utopi pieniądze,
lub/i
4) Jakaś spółka na NC okaże się wyjątkowym „wałkiem” – od początku pomyślanym wyłącznie jako skok na kasę frajerów”
No cóż, tu wystarczy tylko wspomnieć AmberGold, Finroyal i być może ogólną atmosferę wokół rynku NewConnect.
Naprawdę łatwo jest wyjaśniać innym, że właściwie się nie pomyliliśmy w prognozach, tylko trzeba uwzględnić „nowe fakty”, „przesunięcia” itp. itd. Tomek Zaleśkiewicz w naszej wspólnej książce „Droga inwestora” nazwał to pięknie „złudzeniami, które służą „ja” ”
„Nic nie poradzisz na to, że choć dane, którymi dysponujesz, są ograniczone, to jednak traktujesz je tak, jakby były pełne i wyczerpujące. Z dostępnych informacji budujesz najlepszą możliwą opowieść, a jeśli historia jest udana, zaczynasz w nią wierzyć.”
„Nasze wygodne przekonanie, że świat jest logiczny i spójny, opiera się na solidnym fundamencie – naszej niemal nieograniczonej zdolności do ignorowania własnej ignorancji.”
Dwa ostatnie cytaty są dobrym podsumowaniem innego publicznego zakładu, tym razem zaproponowanego przeze mnie. Zakład przyjął jeden z czytelników blogowych – blackswan.
https://blogi.bossa.pl/2011/11/15/moodys-sprzedaj/
Moja rekomendacja zbudowana na niesłychanie prawdziwych i logicznych przesłankach była całkowicie nietrafiona. Akcje Moody’s Corp od tamtego czasu zwyżkowały blisko 50 procent.
Wykonanie zakładu zrealizujemy już nie na forum publicznym 😉
„Nie można winić ludzi za to, że nie umieją trafnie prognozować nieprzewidywalnej rzeczywistości. Jednak mamy prawo krytykować profesjonalistów, którzy uważają, że potrafią dokonać niemożliwego.”
Wszystkie wyróżnione cytaty pochodzą z książki „Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym.” Daniela Kahnemana i jak już wspomniałem powinna to być lektura obowiązkowa, nie tylko w branży finansowej.
PS. Genialny rozdział dotyczy współpracy Kahnemana (raczej nie ufającemu roli intuicji) i Gary’ego Kleina (który zajmuje się badaniami intuicji – odrobinę pisałem o nim wcześniej)
PS2. Tłumacz się nie przyłożył zbyt mocno, bo wielu tytułów, które ukazały się w języku polskim (między innymi książka wspomnianego Kleina, ale i m.in. Malkiel), nie uwzględnił w przypisach, że faktycznie w tej formie istnieją.



