Dwa tygodnie temu, perspektywa ustanowienia światowego rekordu wysokości wygranej na loterii ‘opanowała’ media i zelektryzowała miliony Amerykanów. W loterii Mega Millions można było wygrać astronomiczną kwotę 640 mln USD. Po losowaniu okazało się, że wygrana najprawdopodobniej rozdzielona zostanie pomiędzy trzech zwycięzców.
Pomyślałem, że warto zwrócić uwagę na interesujący fakt. Przeciętna loteria w USA, taka jak Mega Millions, zwraca swoim klientom około 53 centy na każdego wydanego dolara. Kasyna w Las Vegas zwracają hazardzistom ponad 92 centy na wydanego dolara. ‘Przewaga’ (edge) kasyna w niektórych grach nie przekracza 1%-2%.
Nie można się więc dziwić, że wielu obserwatorów uznało, że największymi zwycięzcami loteryjnej gorączki były budżety stanowe, do których wędruje około 35% wpływów z loterii. Pozostała część to koszty organizacji, promocji i sprzedaży. Jak duże są to kwoty? Każdego roku Amerykanie wydają około 60 mld USD na losy loterii stanowych. 35% tej kwoty to około 21 mld USD – tle pieniędzy trafia do budżetów stanowych (nie licząc oczywiście podatku od wygranych!). Dla porównania, tzw. Buffett Rule, podwyżka podatków dla najlepiej zarabiających, forsowana przez administrację Obamy a krytykowana przez Republikanów, przynieść ma amerykańskiemu budżetowi 47 mld USD. Dochody z organizacji loterii stanowią przeciętnie około 11% przychodów budżetów stanowych. W niektórych stanach udział loterii przekracza 35%.
Największymi przegranymi loteryjnej gorączki byli natomiast niezamożni Amerykanie. Dlaczego? Przeciętny dorosły Amerykanin wydał na stanowe loterie około 250 USD w 2010 roku (190 USD per capita). Nominalne wydatki na loterie stanowe są podobne w niemal każdej grupie zamożności – biedni, średniozamożni i bogaci wydają rocznie tyle samo pieniędzy na losy loterii stanowych. Naturalnie, oznacza to, że im mniej zamożny jest Amerykanin tym większy odsetek jego wydatków stanowią wydatki na loterie. Najbiedniejsze gospodarstwa domowe (o rocznych dochodach poniżej 13 000 USD) wydają na loterie nawet 9% swoich dochodów. Najbiedniejsi Amerykanie przeznaczają nawet 1/10 swoich dochodów na zakup instrumentów finansowych o oczekiwanej stopie zwrotu na poziomie -47%!
Ekonomiści i psycholodzy od wielu lat próbują wyjaśnić fenomen popularności loterii. Wydaje się, że najważniejsze argumenty koncentrują się wokół pozytywnej skośności wyników loterii – ludzie wydają się zdecydowanie preferować taki rozkład wyników i gotowi są płacić za to wysoką premię. Loteria przy niewielkim wydatku finansowym oferuje możliwość bardzo wysokich wygranych.
Odwrotny mechanizm ma miejsce w przypadku ubezpieczeń – ludzie gotowi są płacić premię za zlikwidowanie ryzyka związanego z negatywną skośnością rozkładu zdarzeń losowych, które mogą się przytrafić naszemu zdrowiu czy mieszkaniu.
Na powyższy efekt nakładać się mogą błędy w percepcji ryzyka, na przykład skłonność ludzie do niedostrzegania różnicy pomiędzy niskim prawdopodobieństwem (powiedzmy 1 do 100 000) a bardzo niskim prawdopodobieństwem (powiedzmy 1 do 14 000 000). Wolfers i Snowberg wykazali, że to błędy w percepcji ryzyka a nie preferowanie wysokiego ryzyka odpowiadają za zainteresowanie obstawianiem ‘czarnych koni’ na gonitwach (zakłady te oferują dużo większe ujemne stopy zwrotu niż obstawianie faworytów).
Można także wspomnieć o heurystyce dostępności. Media szczegółowo relacjonują przypadki wysokich wygranych na loteriach co sprawia wrażenie, że przeciętny człowiek może łatwo przywołać do świadomości takie wydarzenie a tym samym przeszacować prawdopodobieństwo wygranej.
Istnieją także badania pokazujące, że ludzie są bardziej skłonni kupować losy loterii jeśli mają wrażenie, że ich poziom zamożności jest relatywnie niski. Na przykład, w jednym badaniu poproszono uczestników o wskazanie rocznych dochodów. Naukowcy wykorzystali dwie skale – zaczynającą się od przedziału 0 do 100 000 USD ( o stopniu 100 000 USD) oraz zaczynającą się od przedziału 0 do 10 000 USD (o stopniu 10 000 USD). Zdecydowana większość Amerykanów osiąga dochody poniżej 100 000 USD – tak więc pierwsza skala sugerowała respondentom, że osiągają relatywnie niskie dochody. Po wypełnieniu formularza, respondenci otrzymali 5 USD, które mogli wydać na losy loterii. Uczestnicy badania ‘potraktowani’ pierwszą skalą chętniej kupowali losy na loterię (przeciętnie wydawali 1,27 USD w porównaniu do 0,67 USD) niż respondenci ‘potraktowani’ drugą skalą.
Wydaje się więc, że loteria przez wielu ludzi może być traktowana jako ‘droga na skróty’ do podniesienia swojego poziomu materialnego. Potwierdzają to wyniki sondażu z 2006 roku, który pokazał, że 21% wszystkich Amerykanów i 38% Amerykanów zarabiających rocznie poniżej 25 000 USD uznaje wygranie loterii za najbardziej praktyczną drogę do zakumulowania kilkuset tysięcy dolarów.
Dlaczego poruszam ten problem na blogu inwestycyjnym? Otóż, mam wrażenie, że wielu inwestorów traktuje giełdę jak drogę na skróty do dobrobytu lub stabilności finansowej. Tacy inwestorzy mogą być zainteresowani rynkami lub instrumentami finansowymi w swoim zachowaniu przypominającymi losy na loterię. Rzecz tym, że loteryjne właściwości niektórych klas aktywów, na przykład akcji śmieciowych, z reguły związane są z loteryjnymi stopami zwrotu.
