Kilka tygodni temu Tyler Cowen wygłosił inspirujące przemówienie na temat czarnych łabędzi. Cowen skupił się na działaniach, których podjęcie wydaje się sensowne jeśli uświadomimy sobie, że w świecie, w którym żyjemy jest więcej czarnych łabędzi niż do tej pory zakładaliśmy.
Takie ujęci problemu jest próbą reakcji na trudności z precyzyjną definicją czarnych łabędzi. Cowen rozumie czarne łabędzie jako jakiś rodzaj niepewności lub ryzyka, który trudno jest skwantyfikować, zdefiniować, a tym bardziej skutecznie prognozować. Cowen rozważa jakie konsekwencje mogłoby mieć przyjęcie założenia, że czarne łabędzie występują na świecie dużo częściej niż do tej pory zakładaliśmy.
Zwracam uwagę na prezentację Cowena nie dlatego, że w pełni się z nią zgadzam ale dlatego, że kilka poruszonych przez niego myśli może mieć duże znaczenie dla aktywnych uczestników rynku finansowego.
Istotę rozważań Cowena oddaje jego pytanie: czy czarnym łabędziem jest kryzys w strefie euro (oraz jej ewentualny upadek, rozpad) czy czarnym łabędziem jest powstanie i istnienie strefy euro? Pozwolę sobie sparafrazować to pytanie: czy czarnym łabędziem jest powołanie przez racjonalnych ludzi strefy walutowej pobawionej fiskalnych mechanizmów adaptacyjnych, a więc pozbawionej mechanizmów dostosowawczych na wypadek asynchronicznych (asymetrycznych) szoków ekonomicznych czy czarnym łabędziem jest fakt, że w tak skonstruowanej strefie walutowej powstały nierównowagi zagrażające jest stabilności i egzystencji?
Jeśli jakiekolwiek zjawisko związane ze strefą euro powinno zostać określone terminem czarny łabędź, to moim zdaniem, dużo bliższe temu określeniu jest samo powstanie strefy euro w jej obecnej konstrukcji.
Czy to samo można powiedzieć o trwającym kryzysie finansowym?
Cowen zauważa, że obecny kryzys finansowy przypomina kryzysy w ramach XIX wiecznych cykli koniunkturalnych, przed powstaniem efektywnych pożyczkodawców ostatniej instancji (banków centralnych). Cowen sugeruje, że rozwój shadow bankingu i między-powiązań w systemie finansowym ograniczył możliwości działania banków centralnych w sytuacji masowego delewarowania wynikającego z dostosowania cen aktywów finansowych do post-bańkowej rzeczywistości.
Innymi słowy, coś co wielu ludzi w sektorze finansowym nazywa czarnym łabędziem jest jedynie powtarzającą się historią, którą zdążyliśmy zapomnieć albo przez niefrasobliwość albo przez łatwowierne przyjęcie nowego paradygmatu – wielkiej stabilizacji.
Jeśli powyższe przykłady dobrze oddają istotę problemów, które ludzie mają z czarnymi łabędziami to rozsądną reakcją na świat, w którym spodziewamy się więcej czarnych łabędzi jest dogłębne studiowanie historii. Ten punkt wydaje się jeszcze bardziej czytelny gdy weźmiemy pod uwagę co ludzie mają na myśli gdy mówią o nie-finansowych czarnych łabędziach: wojny, zmiany klimatyczne, pandemie. To zjawiska, które przez zdecydowaną większość część rozwoju cywilizacyjnego towarzyszyły człowiekowi.
Cowen dosyć nieoczekiwanie wykorzystuje badania rozegranych partii szachowych w dyskusji o czarnych łabędziach. Dlaczego nieoczekiwanie? Każda partia szachów jest bowiem zamkniętym systemem, który można zamienić w model oceniający każde posunięcie. W partii szachów nie ma miejsca na czarne łabędzie – każdy ruch może zostać przewidziany.
Cowen sugeruje, że część pomyłek popełnianych przez arcymistrzów, ludzi obdarzonych fenomenalnymi zdolnościami przetwarzania danych, przypomina zjawiska, które w normalnym świecie potraktowalibyśmy jak czarne łabędzie. Arcymistrzowie ignorują czasami w swoich kalkulacjach ruchy, który wyglądają z pozoru na niemądre, nieintuicyjne. Komputer nigdy nie ignoruje tego typu kombinacji.
Cowen wskazuje, że wiele zjawisk, które weszło do powszechnej świadomości jako czarne łabędzie może być właśnie tego typu pomyłkami. Nie byłyby więc to wydarzenia, których nie można było skutecznie prognozować lecz wydarzenia, których ryzyko pojawienia się zignorowano.
Jako przykład podaje swoje własne myślenie o potencjalnym kryzysie finansowym, przed jego rozpoczęciem. Cowen założył, że kluczowi aktorzy, główni managerowie banków, posiadający do stracenia osobisty majątek zaangażowany w akcje zarządzanych instytucji, reputację nigdy nie popełniają pomyłek, które jak się później okazało popełnili.
Cowen zwraca także uwagę na powiązania czarnych łabędzi z zagadnieniem zarabiania na braniu na siebie ryzyka z ogona rozkładu. Konstrukcja systemu gospodarczego oraz relacji pomiędzy korporacjami a niektórymi pracownikami umożliwia wielu instytucjom i wielu managerom angażowanie się w transakcje, w których otrzymują premię za wzięcie przez instytucję ryzyka z ogona rozkładu.
Ekstremalnym przykładem tego zjawiska było ‘casino in London’, oddział AIG Financial Products Corp. w Londynie. Odział ten przez wiele lat zajmował się wystawianiem credit default swaps. W momencie wybuchu kryzysu finansowego ekspozycja netto na rynek CDS przekraczała 1,5 biliona USD a straty sięgnęły kilkuset miliardów dolarów. W okresie kilku lat przed kryzysem londyński oddział AIG Financial Products Corp. mógł wygenerować kilka miliardów zysków dla AIG, z całą pewnością pozwolił swojemu szefowi, Josephowi Cassano, na zainkasowanie około 300 mln USD w wynagrodzeniach i bonusach.
Jakie konsekwencje poniósł Joseph Cassano? W marcu 2008 zmuszono go do rezygnacji ze stanowiska.
Cowen wskazuje, że jeśli żyjemy w świecie, w którym jest więcej czarnych łabędzi niż zakładaliśmy, że jest to byłoby dobrym pomysłem odnieść się do problemu uprzywilejowanej grupy instytucji i ludzi, którzy mogą zbudować swój model biznesowy lub karierę zawodową na inkasowaniu zysków z brania na siebie ryzyka z ogona rozkładu ponieważ ich odpowiedzialność w przykładu pojawienia się tego ryzyka jest ograniczona do minimum. W przypadku kadry managerskiej ogranicza się de facto do ryzyka zmiany miejsca pracy.
Inne pomysły Cowena możecie poznać sami:
