Mamy na naszym rynku wydarzenie bez precedensu. Co więcej uważam, że jest to jedna z ważniejszych informacji w ciągu blisko dwudziestu lat istnienia funduszy inwestycyjnych w Polsce i piszę to najzupełniej poważnie. Krzysztof Rybiński, który od kilku miesięcy wieszczy nadchodzący kataklizm i który w dość wyrazisty i specyficzny sposób wyraża swoje poglądy rynkowe poszedł krok dalej i zamiast tylko mówić i wieszczyć, postanowił stworzyć fundusz inwestycyjny, który „Jeżeli zrealizuje się scenariusz bankructwa Grecji i innych krajów południowej Europy […] pozwoli na uniknięcie tych strat i na osiągnięcie wysokiej stopy zwrotu w scenariuszu głębokiego kryzysu w Europie, przy zapewnieniu bezpieczeństwa inwestowanych środków.” (źrodło)
To naprawdę rewelacyjna wiadomość pokazująca, że profesor Rybiński jest poważnym twardzielem. Pojawia się jednak w związku z tym sporo pytań.
Przede wszystkim od tego momentu można uznać, że wszelkie wypowiedzi dotyczące koniunktury na globalnych rynkach padające z ust Krzysztofa Rybińskiego niestety będą w prosty sposób pochodną jego działań na polu zarządzania aktywami. Zaangażowanie właściwie wyklucza obiektywne spojrzenie na rzeczywistość. Pozwolę sobie zacytować Stuarta Sutherlanda („Rozum na manowcach”):
„Dawno, dawno temu sir Francis Bacon opisał zjawisko przeinaczania faktów, które nie zgadzają się z jego przekonaniami. Stwierdził, że gdy rozum ludzki raz poweźmie jakieś przekonanie, wynajduje wszelkie dowody na jego poparcie. ‘I choć wielka byłaby liczba dowodów i waga argumentów przeciwnych, [rozum] albo je pomija i lekceważy, albo oddziela i odrzuca, by za sprawą owego zgrubnego ustalenia autorytet początkowych wniosków pozostał nienaruszony’”.
Przeprowadzono dziesiątki badań wykazujących tę naszą skłonność do upierania się przy własnych poglądach i przeinaczaniu faktów i niestety obawiam się, że Krzysztof Rybiński może dostarczyć nowych dowodów na poparcie tej tezy.
Wydaje się, że moment na stworzenie tego rodzaju funduszu jest już zbyt późny (pomijając już sam fakt otwierania go w świetle jupiterów). Niemniej jednak brawo za odwagę.
Jest jednak drugi fakt, który znacznie bardziej niepokoi i zastanawiam się czy Krzysztof Rybiński zrobił wcześniej odpowiednie rozeznanie rynkowe podejmując swoją decyzję. Otóż, ów fundusz postanowił stworzyć wspólnie z TFI Opera – pierwszym prawdziwie prywatnym towarzystwem funduszy inwestycyjnych (założonym w 2004 roku przez Macieja Kwiatkowskiego), który miał być pierwszym w Polsce funduszem wzorowanym na funduszach hedgingowych i mówiąc banalnym sloganem „zarabiać niezależnie od koniunktury rynkowej”. Tymczasem w tej chwili jest zwykłym towarzystwem funduszy, które prawdopodobnie chętnie zapomniałoby o swoich pierwszych planach i zapowiedziach. Flagowy fundusz Opery – Opera FIZ do dziś na stronach WWW jest charakteryzowany w taki sposób:
„Decyzje inwestycyjne Zarządzających zorientowane są na osiąganie absolutnych zysków. Nie koncentrujemy się na pobijaniu wydumanych benchmarków, ale dostarczaniu realnych zysków naszym Klientom.”
Tymczasem brutalna rzeczywistość jest taka, że od momentu powstania w 2005 roku fundusz stracił blisko 50% i od blisko trzech lat właściwie stoi w miejscu.
Pod koniec 2008 roku Maciej Kwiatkowski wysłał do swoich klientów słynny list z przeprosinami, w którym nazwał się baranem
„Zachowaliśmy się w minionym roku jak skończone barany. W tej chwili niczego bardziej nie żałuję niż utworzenia Opery 4 lata temu. […]Całą winę biorę na siebie. W jeden rok, a w zasadzie jeden kwartał utraciłem państwa zaufanie, na które pracowałem od 1994 roku”
Twórca funduszu poprosił jeszcze o jedną szansę, przedłużając czas istnienia funduszu i… niestety klienci Opera FIZ na pewno nie są zadowoleni. Co nie oznacza, że samo towarzystwo nie odniosło sukcesu – odniosło jak najbardziej. Bo jakże inaczej nazwać przejęcie funduszy od SEB TFI, założenie domu maklerskiego i tworzenie kolejnych funduszy.
Dość szybko się okazało, że Opera zarabia na aktywach swoich klientów, a nie zaś na rynku. Szkoda, choć sam prezes Kwiatkowski to wprost powiedział.
„„A propos bufonady i zarozumiałości, to taka postawa medialna to w miarę oczywista taktyka marketingowa dla ludzi, którzy rzucili wyzwanie całemu sektorowi i nie mieli nic oprócz paru milionów, zaufania klientów i dobrej reputacji. Bez zaplecza dużej instytucji finansowej, reklamującej się zresztą zawsze za pieniądze klientów, taktyka agresywnej obecności w mediach to jedyna szansa na bycie zauważonym. A nasz biznes rządzi się efektem skali.”
Marketing Opery to kolejna niesłychanie interesująca sprawa.
W 2007 roku Opera wypuściła fundusz (jeszcze wtedy nie było tych złych wyników), który miał powielać wyniki funduszu Opera FIZ, ale miał być dostępny dla szerszej grupy inwestorów i nazwała go „Opera za trzy grosze”. Było to dość ryzykowne zagranie, co pozwoliłem sobie zasugerować w felietonie, cytując fragment „Opery za trzy grosze” Bertolda Brechta (https://blogi.bossa.pl/2007/04/01/dobra-marka/):
„Znów znikają grube ryby
Z zawartością tajnych kont –
Mackie znów się bardzo dziwi,
On nic nie wie, bo i skąd?”
Niemniej jednak podkreślę, że cały koncept pod nazwą Opera TFI jest sukcesem dla ich twórców. Co więcej mimo emocjonalnych listów pisanych przez prezesa, ma on dar utrzymywania przy sobie klientów, którzy nie zarabiają pieniędzy, o czym świadczy casus funduszu stworzonego dla Fundacji na Recz Nauki Polskiej. To również był jeden z pierwszych produktów Opery (powstał w 2005 roku). Po pięciu latach istnienia wartość aktywów była niemal identyczna jak na początku, a jednak fundacja mimo zamknięcia funduszu ni wycofała się ze współpracy z Operą. (https://blogi.bossa.pl/2010/03/30/rozwod-po-pieciu-latach/).
Wróćmy teraz do wspólnego pomysłu Krzysztofa Rybińskiego i Opery TFI. Opera do stracenia ma już niewiele. Przez lata stworzyła markę, ma coraz większe aktywa i coraz więcej funduszy – jeden mniej jeden więcej nie robi różnicy. Co więcej stworzenie funduszu skrajnie odmiennego od pozostałej oferty sprawia, że jeśli się plan powiedzie będzie można wykorzystać go marketingowo (a jeśli się nie powiedzie, to wyciągnie się jakiś inny, który właśnie ma najlepsze wyniki). Można się tylko zastanawiać, co czują inwestorzy, którzy nadal swoje pieniądze trzymają w innych funduszach Opery. Przecież, skoro nadchodzi Armagedon, to należałoby je przenieść tam, gdzie mają szansę zarobić, a nie trzymać w dotychczasowych inwestycjach.
Sam Krzysztof Rybiński ryzykuje znacznie więcej wiążąc się z takim partnerem. Znacznie lepiej byłyby, gdyby do swojego pomysłu wybrał kogoś bez tak kontrowersyjnej historii (choćby Ipopema TFI, w ramach której własnym funduszem Total FIZ zarządza Konrad Łapiński). Niemniej jednak raz jeszcze na koniec podkreślę – szacunek za odwagę panie Krzysztofie.
