Przed wielu laty, gdy jeszcze pracowałem w dzienniku finansowym, jeden z autorów przysyłał swoje komentarze rynkowe. Niemal każdy napisany był specyficzną nowomową. Taką niby potwornie poważną i specjalistyczną, ale w gruncie rzeczy to był językowy bełkot. Zwrot w stylu „akcjogram indeksu aprecjonował” jest przykładem tej próbki, zresztą często go używam, bo uwielbiłem go od pierwszej chwili po przeczytaniu. Redakcja jego tekstów to była żmudna orka przerabiania z języka polskawego na język polski. Nie rozumiem tej obawy, przed prostym napisaniem – indeks wzrósł, zamiast tworzenia potworków.Inna sytuacja to anglicyzmy, które często straszą z wypowiedzi czy tekstów ludzi związanych z rynkiem. Naturalnie istnieje wiele pojęć w języku angielskim, które będą zrozumiałe dla osób na całym świecie. Co ciekawe wiele z nich związane jest z rynkiem pochodnych – „call, put, margin, futures, forward, swap”. A jednak, żeby zadbać o elegancję języka warto czasem podjąć próbę wprowadzenia rodzimych pojęć. Zwłaszcza gdy nie dotyczą one właśnie jakichś specyficznych instrumentów, gdzie tłumaczenie ich może doprowadzić do wielu nieporozumień.
Wciąż wielki problem jest z polskim zamiennikiem trader. Stąd wolę często go pozostawić w oryginalnym brzmieniu, niż przerabiać na spekulanta, inwestora, handlarza lub handlowca. Ale, zgodnie z trendem w polszczyźnie pisanej – widocznej przy słowie menedżer/menadżer – należałoby oczekiwać pisowni trejder.
Kilka dni temu w TVNCNBC przedstawiciel jakiejś spółki (niestety nie mogę tego znaleźć w sieci, żeby potwierdzić kto to był) mówił „o inwestycji w zestresowane aktywa, czyli tak zwane distressed securities”.
Lata temu prezenter Trójki Tomasz Beksiński zżymał się na tłumaczenie filmu Sergio Leone „Pewnego razu na Dzikim Zachodzie”, gdzie występuje przestępca o przydomku Cheyenne, polski tłumacz zaś konsekwentnie robił z tego „Czejenów”, którzy kogoś zabili. Brzmi podobnie więc można sobie na to pozwolić. Troche jak zestresowane aktywa.
Czasem wybory są trudne – jak przy okazji wydania książki „Drogi Żółwia”, gdzie tłumacz zadecydował, a wydawca przyklepał tę opcję, zamiast „Metody Żółwia” sugerowanej przez jednego z najaktywniejszych czytelników i komentatorów bloga. Tu jednak subiektywnie stwierdzę, że obrona jest możliwa. Zestresowanych papierów, czy też Czejenów obronić się nie da.
No i ostatni potworek „setapy na wykresie”. Szkoda, że nie „setapy na czartach”. No to już jakaś koszmarna moda jest. To nie jest jakiś specjalnie wyrafinowany zwrot, który należy pozostawić w oryginalnym brzmieniu, bo inaczej nikt nie będzie wiedział o co chodzi. Układ, kształt, sytuacja, formacja, konfiguracja, ustawienie, parametry – do wyboru do koloru. Analityk powinien być twórczy. Ta cecha się przydaje. Nie tylko w wyjaśnianiu rzeczywistości rynkowej. Również przy przekładach, które są podobnie jak analizy pewnym wyjaśnianiem innym rzeczywistości, do której mają ograniczony dostęp.
Pozwolę sobie przywołać słowa Czesława Miłosza, który o swoich tłumaczeniach haiku napisał:
„Nie znam japońskiego i opieram się na dosłownych albo mniej dosłownych wersjach angielskich. Gdybym włożył w naukę tego języka tyle energii, ile w naukę innych języków, mógłbym podawać się za znawcę, zamiast być tłumaczem przygodnym […]. W moich wędrówkach po literaturach przekonałem się, że zalety przekładu niekoniecznie idą w parze ze znajomością języka oryginału. […] Gdyby wymaganie znajomości języka stosować ściśle, najlepszymi tłumaczami musiliby się okazać filologowie kształceni na odpowiednich wydziałach uniwersytetów, a tak wcale nie jest. Bywają wśród nich tłumacze znakomici, ale nie często. Najważniejsza jest władza nad rodzinnym językiem […].”
Czesław Miłosz, Haiku, Kraków 2001
