Wakacje sprzyjają spotkaniom z osobami, których dawno się nie widziało. Jedno z takich przypadkowych spotkań przyniosło mi ciekawe doświadczenie w postaci zajrzenia w portfel około 40-letniego inwestora, który miał inwestować w na rynku od kilku lat. Nie pytałem o stopy zwrotu, ale ów jegomość wymusił na mnie rzucenie okiem w listę spółek z prośbą o ocenę i nie wprost wyrażoną nadzieją, żebyśmy „pogadali o każdej z nich”. Zapowiadał się długi wieczór.
Zalogowaliśmy się do biura i moim oczom ukazała się lista blisko 60 papierów w miarę równo rozrzuconych po całej GPW. Najwyraźniej mój znajomy był wyjątkowo dumny ze swoich zakupów, bo już na wejściu powiedział, że na 100 procent nie będę mógł zarzucić mu braku zdywersyfikowania. Bez wątpienia były w tym portfelu wszystkie spółki, które być powinny, jeśli inwestuje się szeroko na GPW. Problem w tym, iż nie potrafił odpowiedzieć, jak sam, prowadząc rodzinę, pracując na etacie i poświęcając wieczory na relaks ma czas na kontrolę tego, co dzieje się w przeszło 50 spółkach.
Nie potrafił też odpowiedzieć na pytanie, czy słyszał kiedyś o pojęciu przedywersyfikowania (over diversification), ale już troszeczkę skonfundowany szybko odpowiedział, że przecież wszyscy trąbicie o nie wkładaniu jajek do ….itd. Szybka seria pytań o mniejsze spółki i przyczyny ich obecności w portfelu skończyła się zdaniem, że już właściwie to nie pamięta, dlaczego kupił X i ciągle trzyma Y.
Jeśli ktoś z Państwa znalazł się kiedyś w podobnej sytuacji, to warto, by poświęcił chwilę czasu na rzucenie okiem na jeden z wykresów. Nie pamiętam już skąd go mam, ale podobnych jest w podręcznikach masa, więc jeśli kiedyś wpadnie Państwu w ręce dowolna książka zajmująca się teorią portfelową, to podobny wykres powinien być w większości z nich.
Najkrócej mówiąc oś pionowa przedstawia odchylenie standardowe, które w tym wypadku jest miarą ryzyka (na potrzeby tego przykładu utożsamimy je z ryzykiem) a oś pozioma liczbę spółek w portfelu. Już sam przebieg tej linii wskazuje, iż największy zysk z dywersyfikacji otrzymuje się przy dodaniu kilku kolejnych spółek. Jednak z każdą kolejną spółką nagroda za dywersyfikację spada i w pewnym momencie ryzyko zdywersyfikowanego portfela zaczyna równać się ryzyku całego rynku. Bez wdawania się w teorię to stosunkowo prosto zrozumieć, gdy wyobrazimy sobie, iż na końcu zdywersyfikowanego portfela mamy kupiony cały WIG20. Wówczas nasze ryzyko jest tożsame z ryzykiem, jakie niesie kupienie indeksu a więc synonimu pewnego rynku – w tym wypadku największych spółek z GPW.
W najprostszej wersji uznaje się, iż kupno jednej spółki niesie ze sobą ryzyko zbliżające się do 50 procent. Kolejne spółki dodawane do portfela konsekwentnie obniżają ryzyko, ale jak pokazuje linia zysk w postaci zminimalizowania ryzyka spada z każdą kolejną spółką i w pewnym momencie właściwie nie ma już sensu dodawania kolejnej spółki, bo zbliżamy się do osiągnięcia ryzyka równego ryzyku całego rynku. Oczywiście każdy może ustawić sobie próg dywersyfikacji wedle własnego uznania, ale badania pokazują, iż optymalnym punktem jest okolica 20 spółek.
Dlatego kiedy następnym razem nie będziecie wstanie oprzeć się dodaniu kolejnej spółki do portfela, pomyślcie Państwo, czy zysk dla całego koszyka będzie wart zachodu. W istocie zamiast dodawać kolejną spółkę z myślą o większym zdywersyfikowaniu lepiej skupić się na prawdziwej dywersyfikacji, która w mniejszym stopniu skupia się na ilości spółek a większym na korelacji pomiędzy poszczególnymi częściami portfela. Trawestując powiedzenie o jajkach należałoby pomyśleć raczej o skierowaniu energii na kolor skorupek, bo większość inwestorów na GPW i tak wkłada jajka do jednego koszyka, w którym ilość daje tylko pozory bezpieczeństwa.
