W połowie kwietnia anglojęzyczne media biznesowe zajęte były wyśmiewaniem jednego ze start-upów z Doliny Krzemowej – producenta luksusowej sokowirówki. Z kilkudniowym opóźnieniem temat dotarł do Polski. Najpierw na specjalistyczne portale ale ostatecznie trafił także do szerokiego grona czytelników – o niewypale z Doliny Krzemowej napisał na przykład portal Fakt24.
Przypomnę na czym polegała ta jedna z najbardziej medialnych porażek z Doliny Krzemowej. Start-up Juicero zebrał od inwestorów 120 mln USD. Nie od byle jakich inwestorów bo między innymi od Alphabet GV i firmy Kleiner Perkins Caufield & Byers. Produkuje luksusowe sokowirówki. Sprzedawał je najpierw za 700 USD, potem cenę obniżono do 400 USD. Sokowirówki wyciskają sok z dostarczanych przez Juicero torebek (od 5 do 8 USD za sztukę) zawierających pulpę z owoców (jedna wystarcza na szklankę soku). Torebki mogą kupić tylko właściciele sokowirówki.
Początkiem fali wyśmiewania Juicero był tekst w Bloombergu, któremu towarzyszył film pokazujący, że równie szybko i efektywnie można sok z torebki wycisnąć gołymi rękami. Mało tego, dwóch inwestorów w tym przedsięwzięciu dosyć naiwnie przyznało się reporterom Bloomberga, że nie mieli pojęcia, że do wyciskania soku z torebek nie jest potrzebne warte 400 USD urządzenie.
Nie zamierzam bronić Juicero ani jego modelu biznesowego. Zaznaczę jednak, że całe przedsięwzięcie jest dobrym przykładem strategii upodobniania się. Twórcy Juicero bez wątpienia inspirowali się odnoszącym sukcesy modelem sprzedaży produktów konsumpcyjnych z subskrypcją, którego najlepszym przykładem są automaty do kawy na kapsułki. Konsument nie tylko kupuje główne urządzenie, w gruncie rzeczy przywiązuje się także na dłuższy czas do niezbędnych do działania tego urządzenia półproduktów: kapsułek z kawą albo torebek z sokiem. Cóż, kopiowanie modelu biznesowego nie zawsze się udaje. Porażka nie oznacza jednak, że nie warto było podjąć próby.
Nie mam zamiaru pisać o Juicero lecz o medialnej reakcji na to przedsięwzięcie. Zainspirował mnie do tego Scott Alexander, który zebrał kilka najbardziej ostrych opinii o Dolinie Krzemowej, które wyciągnęli ze sprawy Juicero dziennikarze i którymi podzielili się z czytelnikami. Dla wielu dziennikarzy problemy Juicero nie były problemami jednego z tysięcy start-upów w Dolinie Krzemowej. Były świadectwem zepsucia całej Doliny Krzemowej, jej intelektualnego bankructwa a także niepodważalnym dowodem bańki spekulacyjnej w segmencie start-upów. Pozwolę sobie zacytować polskiego dziennikarza: Juicero to modelowy przykład startupu. Firma ta zebrała od inwestorów 120 mln dol. na stworzenie bezużytecznego produktu, który w dodatku nie spełnia swojej funkcji.
Modelowy przykład. Sami widzicie. Kupa pieniędzy dla bandy idiotów z debilnym pomysłem, który zresztą nie działa. Ot, cała Dolina Krzemowa.
Zanim przejdę do sedna problemu pozwolę sobie na małą uwagę w kwestii częstego zarzutu wobec Doliny Krzemowej, który z całą siłą ujawnił się w sprawie Juicero. Ludzie z segmentu nowych technologii mają być oderwani od problemów zwykłych ludzi i angażować gigantyczne pieniądze i gigantyczne zasoby ludzkie w produkowaniu gadżetów dla bogatych. Nie zamierzam zaprzeczać temu zarzutowi. Chciałbym jednak zwrócić uwagę, że wiele produktów uchodzących obecnie za niezbędne dla przeciętnego mieszkańca państw rozwiniętych było kiedyś gadżetami bogatych. Wystarczy obejrzeć dowolny film z lat 80′.
Panele słoneczne i samochody elektryczne na naszych oczach zamieniają się z gadżetów dla bogatych w masowe produkty użytkowe. Ktoś złośliwy mógłby nawet zauważyć, że bogaci horrendalnymi kwotami wydawanymi na gadżety we wczesnej fazie rozwoju technologicznego finansują ich rozwój i przyczyniają się do ich popularyzacji. Ktoś bardziej złośliwy mógłby dodać, że coraz częściej wspomagani są rządowymi subsydiami – jak w przypadku samochodów elektrycznych.
Wróćmy do sedna problemu: Juicero to nie jest Dolina Krzemowa. Scott Alexander wykonał fantastyczną pracę i pokazał, że utożsamianie start-upów z serwisami społecznościowymi i gadżetami jest przedstawianiem rzeczywistości w krzywym zwierciadle. Dolina Krzemowa odgrywa kluczową rolę w rozwoju dwóch przełomowych segmentów gospodarki: energii słonecznej i samochodów elektrycznych. Jest jednym z liderów technologii kosmicznych, druku 3D i bezzałogowych pojazdów latających. Odgrywa coraz większą rolę w rozwoju badań medycznych: start-up pracujący nad sztuczną trzustką otrzymał 35 mln USD finansowania.
Alexander przyglądnął się najnowszej fali start-upów w jednym z najbardziej znanych inkubatorów: Y Combinator. Według niego z 52 biznesów:
- 13 to zaangażowane społecznie, pro-rozwojowe inicjatywy takie jak konsultacje medyczne dla Afrykańczyków bez dostępu do lekarza (ale z dostępem do komórki)
- 12 to przedsięwzięcia na skraju rozwoju technologicznego: druk 3D, sztuczna inteligencja w radiologii, bionika
- 18 to w miarę standardowe, oparte na technologii usługi dla biznesu: programy i aplikacje wspomagające procesy biznesowe
- pozostałe 9 to przedsięwzięcia pracujące nad mniej lub bardziej sensownymi gadżetami na czele z „Fitbitem dla krów” (czyli pewnie jakimś gadżetem do mierzenia ruchliwości zwierząt) i „Juicero dla smoothies”
Zgadnijcie, o którym przedsięwzięciu napiszą tabloidy? O kolejnej aplikacji wspomagającej programy lojalnościowe? O mikro-pożyczkach dla ubogich w państwach rozwijających się? Czy jednak o Fitbicie dla krów? Ja stawiam na to ostatnie.
Moim zdaniem warto sobie uświadomić, że obraz świata, który wyłania się z mediów jest bardzo często rzeczywistością w krzywym zwierciadle. Nie dzieje się tak z powodu jakiegoś spisku albo konspiracji. To efekt działania popytu i podaży. Czytelnicy i telewidzowie preferują nietypowe, ekstremalne informacje a media spełniają oczekiwania konsumentów. Nie jest to wielkim problemem jeśli konsumpcja mediów ma funkcję rozrywkową. Jeśli jednak służy wyrabianiu opinii, z których później korzysta się w procesie decyzyjnym, to może prowadzić do kosztownych błędów.
Myślę, że z konsumpcji mediów dużo łatwiej wyprowadzić opinię o bańce spekulacyjnej w sektorze nowych technologii niż z rygorystycznej analizy tego sektora. Na podstawie medialnych relacji stosunkowo łatwo jest uznać giełdę za kasyno, któremu tylko ludzie z duszą hazardzisty powierzyliby swoje oszczędności*. W przekazach medialnych sektor finansowy i inwestycyjny może się jawić jak zakazana, ciemna uliczka pełna zbirów czyhających na ofiary.
Rzeczywistość jest inna. Rynek akcyjny to dobre miejsce do gromadzenia oszczędności emerytalnych bez względu na zdarzające się na nim przekręty i afery. Sektor finansowy pełni użyteczną funkcję dla przedsiębiorców i konsumentów, dostarczając finansowania i możliwości inwestycyjnych, mimo obecnych w nim patologii. Pozwalanie by zakrzywione przekazy medialne kształtowały nasze decyzje może mieć negatywne konsekwencje finansowe.
* Zdaję sobie sprawę, że poświęcam aferom i kontrowersjom na rynku akcyjnym nieporównywalnie więcej uwagi niż jest ich udział w całokształcie tego rynku. Więc zarzut przedstawiania rzeczywistości w krzywym zwierciadle można też odnieść do mnie. Nie argumentuje jednak, że te kontrowersje są pełnym obrazem rynku akcyjnego. Przedstawiam je jak patologie, ekstrema.
