Rozmawiamy w dalszym ciągu z jednym z rozczarowanych swoimi wynikami inwestorów o tym skąd się biorą jego straty i jak się ich ustrzec.
Po ostatnich słowach z części drugiej tej rozmowy musieliśmy przerwać na ok. 2 godziny i spotkaliśmy się ponownie w nowym miejscu. Celowo to podkreślam, żeby niektóre wypowiedzi zostały w tym właśnie kontekście zrozumiane. To, co wklejam tu na blog, to pisemna konwersja naszej rozmowy, która została autoryzowana przez mojego rozmówcę.
Krzysztof: Zanim przejdziemy dalej muszę cofnąć się do momentu, na którym skończyliśmy 2 godziny temu. Wryły mi się w głowę Twoje słowa o pewnym, jak to dosadnie nazywasz, „zmanierowaniu” analiz i cały czas myślałem o tym jadąc tutaj samochodem. Mam sporo wątpliwości. Jeśli uznamy, że wszelkie analizy dla strony trzeciej dotyka grzech autopromocji lub ochrony ego, to należałoby uznać, wbrew faktom, że są bezproduktywne. Wcale tego tak nie czuję. Analizy są dla mnie podstawowym narzędziem uzewnętrznienia konstruktywnych myśli, syntezy informacji i wiedzy. Ramą działania. Pal licho, gdyby chodziło tylko o mnie. Ale fakty są takie, że najdoskonalsi inwestorzy czerpią swe zyski i siłę decyzyjną właśnie z analiz. Dostrzegam tutaj pewną lukę między tym, co próbujesz mi zaserwować, a tym, co realnie zachodzi w tym świecie. Szukamy więc chyba przyczyn porażki w złym stogu siana. Spróbuj mnie przekonać, że się mylę.
Kat: OK, rozumiem to rozdarcie. Sam zresztą lata temu musiałem to dogłębnie przemyśleć, więc temat jest mi dość bliski, a z dystansu czasowego sam się śmieje ze swojej ówczesnej krótkowzroczności. Choć to może złe słowo. I nie każda analiza podlega ocenie, którą dokonałem. Zauważ przede wszystkim, że w naszej dyskusji odróżniłem analizy robione na zamówienie Twojego pracodawcy od tych, które robisz na swój użytek. Czujesz między nimi różnicę?
Nie bardzo. W sensie merytorycznym nie ma tu różnic. Tak samo z sercem i rzetelnością podchodzę do obu.
Nie mam wątpliwości. Po pierwsze jednak, szereg błędów poznawczych popełniamy na poziomie nieświadomym, jesteśmy na nie ślepi. Po drugie, uświadom sobie na poziomie wewnętrznym, jaki był cel tych analiz i czy na pewno był on spójny z tym, co ty sam od tych analiz potrzebowałeś na swój użytek?
Wykorzystywane były na potrzeby wewnętrzne firmy. Albo część szła do klientów. Nadal nie widzę związku.
Być może właśnie nie jesteś jego świadom. Przypomnij sobie nie tylko jak odnosiłeś się w nich do sytuacji rynkowej i informacji, ale również do ich kontekstu. Czy na przykład nie próbowałeś dla podtrzymania ciągłości analizowania naginać rzeczywistości, tak by zamaskować brak trafności z poprzednich analiz? Albo właśnie ją podtrzymać ze zwykłej próżności, bo obrona swojej racji była ważniejsza. Albo tak dopasowywać oceny i żonglować faktami, aby wnioski nie nadwyrężały Twoich przekonań? W ten sposób to ochrona ego staje się najważniejsza, a nie obiektywna analiza. Albo robiłeś analizę tak by pasowała do aktualnych potrzeb klientów albo działu albo czyjejś prośby lub oczekiwań? Góry na przykład. Albo robiłeś ją na kolanie, bo czas naglił? Albo nie wiedziałeś co wywnioskować – spadnie lub wzrośnie – więc kręciłeś na wszelkie sposoby by nie wyrazić się wprost?
Być może. Człowiek zawsze jest tylko człowiekiem. Prawdopodobnie tego rodzaju kombinacje popełniają wszyscy. Wpisane w zawód. Analiza nigdy nie będzie obiektywna i nie zmieścisz w niej wszystkiego, w tym własnego ego. Ważne chyba by dać w niej wszystko z siebie i złapać dobry kierunek. A czasem to nie trafność jest nagradzana, ale znalezienie ciekawych powiązań.
A czy w takim razie analizy na własny użytek były robione w ten sam sposób jak zawodowe?
Co w tym złego?
Cały czas próbuję Ci uświadomić, skoro ich jakość jest dla Ciebie ważna. Tworząc takie analizy celowane na potrzeby innych, w których ukrywa się nieuświadomione intencje, nie będziesz nigdy szczery wobec własnych celów. Proponuję Ci sprawdzić to przy najbliższej okazji, ale tak szczerze wobec siebie. Jak napiszesz kolejną analizę, zastanów się bardzo głęboko, na ile zgodna jest z tym wszystkim, co naprawdę myślisz albo czujesz, ale maskujesz. Co, dla kogo i w jaki sposób tam przemyciłeś.
Mam wewnętrzne przekonanie, że w tych analizach jestem mimo wszystko prawdziwy ja i moja wiedza. Że nie ma naciągania. Oczywiście są czasem trudne momenty, gdy ciężko postawić diagnozę co do kierunku. Trzeba wtedy trochę polawirować, postawić dodatkowe warunki typu „jeśli to, to tamto”. Nie da się zrobić tego tak, że zawsze czarne jest czarne, choć staramy się.
Jeśli tak właśnie jest i pisane analizy nie służą głównie autoporomocji i upychaniu waty, to tylko punkt dla ciebie. Skoro jednak straciłeś używając je, gdzieś był błąd. Spróbujmy z innej strony. Słyszałeś kiedyś o ekonomii behawioralnej?
Owszem. Czytałem książkę Kahnemana.
Próbowałeś kiedyś przełożyć opisane tam błędy na swoje myślenie i decyzje? Na inwestowanie?
Cóż, wiem, że nie jesteśmy perfekcyjni. Nie w pełni racjonalni. Taka nasza natura. Niespecjalnie kojarzę jak odnosi się to w praktyce do analizowania i inwestowania. I czy ma to realne znaczenie. To, że nie zawsze trafiamy z kierunkiem nie tłumaczyłbym raczej psychologią, raczej zwykłą ludzką niemożnością idealnej trafności prognostycznej.
OK, dam ci przykład, jak bardzo niedoszacowujesz prawdopodobnie tego rodzaju błędy. Załóżmy, że musisz dla klienta napisać analizę kursu euro do złotego i podsunąć wnioski co do kierunku. Jednocześnie sam masz w portfelu długie pozycje na wzrosty, czyli obstawiasz, że euro będzie rosło. Ale z analizy nie wychodzi Ci coś wyraźnie w którąkolwiek stronę. Co robisz? A właściwie jak wnioskujesz? Będziesz się starał szukać poparcia dla wzrostów? Czy może jednak na zasadzie starcia przeciwieństw dobierał argumenty za spadkami?
To nieco manipulacyjne (śmiech). Staram się rzetelnie zważyć za i przeciw. Przynajmniej tak mi się wydaje. Choć biję się z myślami przy takim remisie.
No to dobrze dla klienta. Zasłużyłeś na swoją premię. A co kiedy tę samą analizę robisz wyłącznie dla siebie, dla swoich inwestycji? Którędy przebiegają Twoje myśli odnośnie kierunku?
Rozumiem, że chodzi o nadal o wnioski w tym przykładzie, gdy mam długą pozycję? Hmmm… Trudne pytanie. Nie wiem nawet czy kiedykolwiek analizowałem swoje myśli w takiej sytuacji. I nie jestem przekonany czy ma to znaczenie. Zawsze coś tam decyduję. Oczywiście bardziej ucieszy mnie, jeżeli analiza potwierdzi moją pozycję, ale czuję, że chcesz mnie złapać na jakimś spięciu?
Sam wskazujesz, że analiza dla klienta może się różnić od tej dla siebie, co od początku próbujemy sobie wyjaśnić. Czyli jednak pozycja wpływa na rodzaj myślenia i wnioskowania. Tak po prostu realizują się emocje związane z transakcją. Ale behawioryści znajdują w takiej niejednoznaczności coś, co nazywa się „błędem potwierdzenia”. Polega w skrócie na tym, że podświadomie w takiej analizie próbujesz jednak znaleźć fakty i argumenty, które potwierdzą, że twoja pozycja jest poprawna. I prawdopodobnie częściej taki właśnie wniosek wysnujesz. Trudno ocenić jego prawdziwość, chodzi o sam proces do jej dochodzenia. Fakty ‘na nie’ w takiej sytuacji choćby podświadomie osłabiasz, nie ważysz z równą siłą, może nawet ignorujesz. Praktycznie nie do wykrycia jeśli nie włączysz w takiej chwili uważności.
Szczerze mówiąc takiego rodzaju emocje jakoś nie ruszają mnie nadwyraz. Emocje dopadają mnie za to, gdy widzę jak rynek ucieka coraz głębiej w drugą stronę, choć wszelkie przesłanki wskazują, że nie powinien.
Ale to jest właśnie jeden z objawów tego, co mówiłem. Upierasz się, że rynek ucieka w „złą” stronę z nieracjonalnych powodów i to może być wyrazem błędu potwierdzenia. Być może właśnie zamykasz się na argument, który napędza ten ruch, ponieważ Twoja pozycja generuje pewną ślepowzroczność na wszystko co nie pasuje do jej założeń. W ten sposób, czekając z uporem, zauważysz jak z pozycji mogą wyparować wcześniejsze zyski albo trwasz dzielnie przy niekończących się stratach. Takich błędów jest sporo. Wcale nie łatwo je wszystkie naraz ogarnąć.
Jeśli jakieś błędy psychologiczne powodują mocną subiektywność analizy, to chyba trzeba się z tym pogodzić. Tego nie sposób zobiektywizować w sensowny sposób.
I przyznam Ci poniekąd rację. No ale pod jednym warunkiem – że świadomie i wytrwale kontrolujesz ryzyko. Czy tworząc analizę uwzględniasz wszystkie możliwe ryzyka?
Często. Nie zawsze o tym piszę. Ale mam to z tyłu głowy.
Ale obawiam się, że masz na myśli jedynie ryzyka płynące z rynku. Czyli zdarzenia, które mogą się pojawić i zmienić kierunek i pierwotne prognozy. A mi chodzi o coś bardziej praktycznego, przyziemnego. Chodzi mi mianowicie o ryzyko twojej pozycji, powtórzę- pozycji! O jakieś poziomy obronne, punkty realizacji zysków i ucinania strat. Tego rodzaju detale zwykle nie pojawiają się w analizach. Traderzy mają to we krwi, analitycy rzadko się tym przejmują, bo nie mają takiej potrzeby.
Ale u mnie to wychodzi w trakcie inwestycji. Nie jestem w stanie przewidzieć z góry gdzie zamykać pozycje. To zależy od wielu nieustannie zmieniających się czynników. To nie jest takie proste.
OK, rozumiem, nie ma w tym nic zdrożnego. Pytanie tylko jak w takim razie chciałbyś bronić się przed stratami i powalczyć o swoją przewagę, która nawet jeśli tkwi w Twojej metodzie czy umiejętnościach, to nie wykazałeś jej?
Tu jest właśnie cały problem. Moją największą obsesją stało się to, że zacząłem się obawiać, że trendy na rynkach są zbyt krótkie, zbyt nieobliczalne. I przez to nie dają wystarczającej okazji na odpowiednie zyski.
W takim razie po co robić te analizy? Jeśli rynek jest tak trudny to może nie warto tworzyć złudzeń, że owe analizy można przełożyć na wystarczająco zyskowne ruchy?
To jest ta zagadka, której nie potrafię skutecznie rozwiązać… W czym tkwi to „coś” co pozwala analizy przekładać na pozytywne wyniki!?
Robiąc ciągle to samo i tak samo nie możesz spodziewać się nagle innych wyników. Być może właśnie trzeba zmienić coś w całej konstrukcji twojej inwestycji. Analizy niech sobie zostaną, a do nich trzeba by dołożyć nieco mechaniki, czyli stopy obronne. Tak żeby powiązać jakoś skuteczniej wielkość i częstotliwość zysków z wielkością strat.
Dobra. Dasz mi na to dobry przepis?
Nie mam niestety przepisu w przypadku metod typu intuicyjnego, mocno subiektywnego. Dlatego też sam nie praktykuję tego rodzaju analiz, w których ty siedzisz. Po 3 latach sam masz wątpliwość w ich skuteczność. Ale ja cię próbuję zachęcić, żeby dodać do nich trochę elementów nieco bardziej automatycznych. Na przykład poziom stopa z góry wyznaczony, który twardo Ci powie „pomyliłem się, zamykam”. Bez pozycji głowa myśli jaśniej, możesz zrewidować swoją ocenę rynku na zimno. Jeśli mimo wszystko pójdzie w przewidywanym wcześniej kierunku, zawsze możesz wrócić na rynek. Możesz jedynie eksperymentować w ten właśnie sposób. Na sucho i na żywo. Nie ma innego sposobu na wydobycie z siebie przewagi intuicyjnej jak jedynie częstą praktyką, dodawaniem usprawnień, zmienianie elementów czy narzędzi. Czytałeś może serię „Czarodziejów rynku” Jacka Schwagera?
Nie. Ale coś mi się obiło o uszy.
Koniecznie przeczytaj. Są już 4 części, choć ostatnia zdaje się jeszcze nie przetłumaczona. Myślę, że znajdziesz tam sporo odpowiedzi w kwestii, która tak cię gryzie.
CDN
—kat–
