„Giełda to pasożytniczy cyrk i zakrojone na ogromną skalę dojenie naiwnych. Zarabia tu finansjera i korporacje, a tracą indywidualni gracze” – takie przesłanie znaleźli w ubiegłym tygodniu czytelnicy na stronach lewicowego portalu Krytyka Polityczna.
Autorem tekstu, który zapowiada powyższe przesłanie jest polski przedsiębiorca, niezależny publicysta i ekspert ekonomiczny, doktor nauk fizycznych – Jacek Chołoniewski. Bardzo prawdopodobne, że wstęp do tekstu pochodzi od redakcji. Nie jest jednak sprzeczny z treścią artykułu. W prowokacyjny, krzykliwy sposób podsumowuje ideę eseju.
Zastanawialiśmy się czy powinniśmy przedstawić na Blogach Bossy odmienne spojrzenie na giełdę. Z jednej strony dyskusja z tekstem Krytyki Politycznej (KP) jest etycznie wątpliwa. Powinno się polemizować z najlepszym możliwym argumentem strony przeciwnej a artykuł na portalu KP takim argumentem nie jest – oparty jest błędnym założeniu, zawiera wiele niejasnych sformułowań oraz błędów rzeczowych. Z drugiej strony artykuł może wyrządzić realną szkodę finansową czytelnikom. Może zniechęcić ich do inwestowania i obecności na rynku finansowym i tym samym utrudnić lub uniemożliwić realizację celów finansowych. Ten drugi argument przeważył. Postaram się w zwięzły sposób pokazać, że giełda i rynek finansowy to miejsce dla odpowiedzialnych ludzi. Dla frajerów jest materac albo lekkomyślna konsumpcja.
Spróbuję w dobrej wierze odtworzyć argumenty Jacka Chołoniewskiego. Własność niewielkich pakietów akcji nie wiąże się z żadnymi realnymi korzyściami finansowymi. Jedynym sposobem by drobny inwestor realnie skorzystał z obecności na giełdzie jest skuteczna spekulacja – sprzedaż akcji w momencie gdy ich cena jest wysoka. Kierunek spekulacji wynika tylko i wyłącznie z nieprzewidywalnych zachowań innych graczy. Jednak dla drobnych inwestorów obecność na giełdzie jest grą o sumie ujemnej – bo duzi gracze instytucjonalni posiadają przewagę informacyjną i kapitałową,
Gra na giełdzie przynosi indywidualnym inwestorom straty dlatego domy maklerskie i firmy inwestycyjne używają sztuczek marketingowych by wciągnąć do tej gry klientów*. Na pasożytniczym cyrku zwanym giełdą zarabiają korporacje (bo pozyskują kapitał) i pośrednicy (bo zatrzymują prowizje). Zwyczajni ludzie są ofiarami, od których wyciąga się pieniądze.
Jeśli z dużym ładunkiem życzliwości przeczyta się tekst Krytyki Politycznej to można go potraktować jako bardzo słabą merytorycznie ale generalnie słuszną krytykę spekulacyjnej gry na giełdzie. Przynajmniej do momentu, w którym autor wyśmiewa ekspertów ubolewających, że ludzie nie oszczędzają i daje do zrozumienia, że jakakolwiek obecność na giełdzie jest oznaką frajerstwa.
Zacznijmy od rzeczy najważniejszej: w obecnej sytuacji ekonomiczno-politycznej giełda jest grą o sumie dodatniej. Cywilizacja ludzka jest na etapie postępu technologicznego. Postęp technologiczny generuje wzrost produktywności. Wzrost wydajności generuje wzrost zysków przedsiębiorstw. Ekonomiści, zwłaszcza ci z nurtu kojarzonego z lewicą, argumentują, że w obecnym systemie politycznym bardzo duża część tych korzyści trafia do właścicieli kapitału, min. akcjonariuszy. Giełda zapewnia zwykłym ludziom ekspozycję na ten proces. Co więcej, dla większości ludzi jest to jedyna dostępna ekspozycja: większość ludzi nie będzie prowadzić własnego biznesu ani składać wniosków patentowych.
Powyższe spojrzenie na giełdę można nazwać buffettowskim. Można je zauważyć nawet w eseju z października 2009 a więc z epicentrum kryzysu finansowego. Sparafrazuję Buffetta: Nie wiem co będzie się działo na rynku akcyjnym za kilka miesięcy. Ale wiem, że za 5, 10 czy 20 lat amerykańskie korporacje będą notować nowe historyczne poziomy zysków. Część firm, źle zarządzanych, z dużą dźwignią finansową, upadnie. Ale sektor korporacyjny jako całość powróci do swojej świetności.
W długim terminie ceny spółek i notowania giełdowe podążają za wzrostem zysków. Widać to wyraźnie na rynkach akcyjnych z odpowiednio długą historią. Na przykład na wykresie ceny (niebieska linia, lewa strona) i poziomu zysków (żółta linia, prawa strona) indeksu S&P500 i jego uczestników:

Na rynku występują okresy ekspansji wskaźnikowej gdy ceny rosną szybciej niż zyski – rosną wtedy wskaźniki takie jak cena/zysk. Amerykański rynek akcyjny jest w takiej fazie i trwają ożywione dyskusje czy jest to trwała zmiana czy zostanie odwrócona (i jak bardzo).
Jeśli ktoś nie widzi przesłanek sugerujących, że opisany powyżej, funkcjonujący przez wiele dekad mechanizm ulegnie załamaniu w najbliższej przyszłości to ekspozycja na rynek akcyjny będzie dla niego kluczowa w realizacji celów finansowych. Rynek akcyjny zapewniał w ostatnich dekadach atrakcyjne stopy zwrotu, dużo wyższe niż inne klasy aktywów. Pokazują to wykresy z najnowszego Credit Suisse Global Investment Returns Yearbook. Pierwsze zestawienie pokazuje (nominalnie) rynki rozwinięte i wschodzące (a więc także takie rynki, które zaliczyły totalne katastrofy w XX wieku):

Drugie zestawienie pokazuje stopy zwrotu (realne, z uwzględnieniem inflacji) z rynków akcyjnego, dłużnego i pieniężnego w najważniejszych państwach:

Do powyższych danych należy dodać dwa zastrzeżenia. Po pierwsze są to dane historyczne. Przyszłe stopy zwrotu mogą od nich odbiegać. Należy jednak zauważyć, że załamanie się mechanizmu generującego atrakcyjne stropy zwrotu z rynku akcyjnego wiązać się z będzie z tektonicznymi zmianami polityczno-ekonomicznymi. Po pierwsze, w tym momencie nie widać tych zmian na horyzoncie. Po drugie, z nowym porządkiem będą sobie musiałby poradzić także inne konwencjonalne podejścia do oszczędzania i inwestowania.
Drugie zastrzeżenie dotyczy tego że, część z przedstawionych wyżej stóp zwrotu „jest zjadanych” przez lukę behawioralną. Luka behawioralna to różnica pomiędzy tym co dzieje się na rynku akcyjnym a tym co się dzieje na rachunkach inwestorów. Trwają dyskusje o wielkości wspomnianej różnicy. Myślę, że można założyć, że jest to kilka punktów procentowych.
Jednak nawet po uwzględnieniu luki behawioralnej trudno polecić atrakcyjną alternatywę dla rynku akcyjnego zwykłym ludziom, którzy chcą wziąć odpowiedzialność za swoją finansową przyszłość, na przykład poprzez samodzielne zbudowanie kapitału emerytalnego. Ekspozycja na rynek akcyjny może być bardzo potrzebna do realizacji postawionych celów finansowych. Rozumiem i popieram ostrzeżenia przed pułapkami jakie zastawia na tych ludzi sektor inwestycyjny – np. oferując drogie albo niepotrzebnie skomplikowane produkty inwestycyjne. Jednak krzykliwe ostrzeganie, zwłaszcza młodych ludzi, przed jakąkolwiek obecnością na rynku akcyjnym, może im wyrządzić realne szkody finansowe. W obecnym systemie polityczno-ekonomicznym większość ludzi potrzebuje ekspozycji (najlepiej taniej, pasywnej i geograficznie zdywersyfikowanej) ekspozycji na rynek akcyjny by zapewnić sobie finansowe bezpieczeństwo.
* Jedną z nich są specjalnie spreparowane pakiety akcji z państwowymi obligacjami. Tak autor tekstu opisuje chyba fundusze zrównoważone. To z kolei sugeruje, że giełda to dla autora tekstu w KP cały rynek finansowy.

