Dawno , dawno temu przez kilka miesięcy współpracowałem z redakcją jednego z dzienników gospodarczych. Siedziba redakcji mieściła się wówczas w starym biurowcu z nieistniejącą klimatyzacją. W lipcu w pomieszczeniach redakcji była temperatura nie do wytrzymania. Otwieranie okien nie dawało żadnego efektu. Dodatkowo okna w jednej z sal wychodziły na południe. Dziennikarze radzili sobie zaklejając je gazetami, żeby ochronić się przed wszechobecnym skwarem. To było takie lato, podczas którego wszyscy poruszają się w zwolnionym tempie.
Pamiętam, jak przyszedłem do redakcji i słyszę bardzo podniesiony głos jednego z redaktorów prowadzących numer. To co mówił, nie nadaje się do zacytowania w tej notce. Redaktor był uznawany, za jednego z bardziej „dobitnie wyrażających” swoje zdanie i nie wykluczającego przy tym „ozdobników” na k…, ch… itp.
Okazało się, że ofiarą jego krytycznej tyrady był jeden z młodszych dziennikarzy, który właśnie napisał tekst o branży piwa w Polsce. Tekst był oparty na materiale przesłanym przez jeden z browarów. W materiale dziennikarskim ukazało się zdanie, na którym został zbudowany tytuł i lead brzmiące mniej więcej tak: „chłodniejsze lato wpłynęło na wyniki browarów”. Redaktor prowadzący perorował: „człowieku k… spójrz za okno, k…. Czy Ty w ogóle myślisz? Skwar dookoła jest taki, że wszyscy za chwile zdechną, a ty piszesz, o chłodniejszym lecie? Zastanowiłeś się w ogóle, co masz przed sobą?”
Ta historia przypomniała mi się w ubiegłym tygodniu, gdy pomyślałem sobie „dziś już nie ma tak czujnych redaktorów prowadzących”.
[tryb dyskusji politycznej wyłączam – bardzo proszę o omijanie tematów posłów, polityki i tego typu nie wnoszących nic spraw związanych z ideologią]
Chodzi o raport wykonany przez firmę badawczą Maison, wykonany na zlecenie fundacji Maciuś, a który przytoczyły niemal wszystkie media koncentrując się na jednym haśle „800 000 dzieci w Polsce jest niedożywionych”. Wszelkie źródła prowadziły do lakonicznej notatki zamieszczonej przez PAP (http://www.pap.pl/palio/html.run?_Instance=cms_www.pap.pl&_PageID=1&s=infopakiet&dz=kraj&idNewsComp=92940&filename=&idnews=96251&data=infopakietinfopakietinfopakiet&_CheckSum=-258626239).
To co mnie zainteresowało od początku to owe 800 000. Niestety nigdzie nie można było dotrzeć do raportu, który by wyjaśniał jaka jest metodologia tych badań, jakie były postawione pytania itp. Jak już wspominałem brakło też w mediach dziennikarza prowadzącego, który zadałby sobie i innym pytanie „K.., 800 000, ale to dużo czy mało…, ile właściwie jest dzieci w wieku szkolnym w Polsce”.
Nota bene, ta notka PAP pokazuje jak cudownie wygląda „modyfikacja” informacji w mediach. W pierwotnej notce podawano, że chodzi o dzieci z klas 1-3. Później było już, że 800 000 dzieci w szkołach jest niedożywionych. A w niektórych tytułach dzieci już głodowały.
Wróćmy do owych 800 000 tysięcy. Nawet nie wiedząc jeszcze, o jaką grupę dzieci chodzi to liczba ta stanowi ponad 2% całkowitej ludności w Polsce, co sprawia, że już warto się zastanowić, czy mamy z problemem społecznym, czy coś nie tak jest z badaniami.
Na stronach fundacji Maciuś jedyną liczbą za raportu jest przesuwający się pasem z „newsem” –„Prawie co dziesiąte dziecko w Polsce cierpi z powodu głodu lub niedożywienia”. „co dziesiąte”, czyli liczba dzieci w Polsce na bazie tego „paska” to ok. 8 000 000. Ale, ale… Według danych GUS-owskich dzieci w wieku 0-14 jest 5,7 mln. Czym jest więc ta 1/10 ????
Idźmy dalej z informacji GUS-owskich wynika, że w szkołach podstawowych uczy się około 2,4 mln dzieciaków (to klasy 1-6, a raport dotyczył tylko 1-3).
Czyli upraszczając raport mógł dotyczyć połowy z tych 2,4 mln. A to oznaczałoby, że mamy poważny problem społeczny, skoro blisko 2/3 dotyczy problem głodu.
Albo badania są…. słabej jakości. Niestety nad tymi liczbami nie pochylili się dziennikarze. Znów zabrakło redaktora prowadzącego, który zaapelowałby do zwykłej logiki. Wreszcie po blisko dwóch tygodniach od pierwszej publikacji JEST – ktoś zastanowił się nad metodologią tego raportu. Profesor Janusz Czapiński (któremu badaniom i wątpliwościom z nimi związanymi, również kiedyś popełniłem notki) – zaczął zadawać pytania o metodologię. Całość tekstu tu „Czapiński: 800 tys. dzieci głoduje? Raport można wyrzucić do kosza. Sondażownia odpowiada: Badania przeprowadzono metodą w pełni uprawnioną” , a ja się zastanawiam, czy media przez dwa tygodnie będą teraz zastanawiały się nad jakością logiki i podstawowej statystyki wśród pracujących w nich dziennikarzy, robiąc z tego newsy na czołowych stronach gazet i portali.
Czy naprawdę jeśli pojawia się gdzieś jakaś liczba, to nie można włączyć krytycznego spojrzenia i zastanowić się, czy ona ma sens. I naprawdę nie chodzi o rozmywanie ważnego problemu społecznego, tylko o rozsądne spojrzenie na pewne sprawy. Zwłaszcza, że w podlinkowanym wyżej materiale pojawiają się szacunki PCK, Polskiej Akcji Humanitarnej, ale te dotyczą większych prób, niż dzieci z klas 1-3.
A tu dawny wpis na podobny temat: Refleksje o badaniach statystycznych.
PS. Oczywiście należy również się zastanowić, czy między przedstawicielami firmy Maison a Januszem Czapińskim (odpowiedzialnym za badania „Diagnoza Społeczna”) nie istnieje żaden konflikt. Bo jak to wśród akademików bywa to też ważnym czynnikiem.
