Sporo szumu wywołały ostatnie decyzje części bankierów w City o obcięciu sobie premii. W grze jest już opozycyjna do brytyjskich konserwatystów Partia Pracy, która próbuje wzmocnić obecne w społeczeństwie przekonanie, iż sektor finansowy nie zapłacił za kryzys.
W istocie analogiczne spory toczą się również w Nowym Jorku, choć tam obcinanie bonusów dla pracowników banków inwestycyjnych wymusiły raczej procesy rynkowe niż naciski polityczne, co pokazał doskonale bieżący sezon wyników kwartalnych. Przy całym moim szacunku dla suwerenności lokalnych klas politycznych nie potrafię zrozumieć, jako można pogodzić ideę wolności gospodarczej i niezależności spółek z brutalnymi naciskami na prywatne przedsiębiorstwa, by płaciły mniej swoim pracownikom. W pełni rozumiem oczywiście sytuacje, w której właścicielem jakiegoś banku jest rząd, ale dziś rządy nie są największymi udziałowcami banków a jednak próbują ustawiać tam listy płac.
Pomijając już dyskusyjne z punktu widzenia wolności gospodarczej pomysły gorsze jest kreowanie przekonania, iż problemem gospodarczym są dziś bonusy dla bankierów i bankowców. Politycy przy akompaniamencie części mediów kreują fikcję, w której wystarczy ściąć na rynku kilku bankierów, by świat był chroniony a społeczeństwo uleczone. Nie będą. Genezą obecnego kryzysu nie są bonusy w bankach, tylko splot kilku czynników, które w różny sposób objawiały się w różnych krajach. Cały czas należy przypominać, iż Grecja nie znalazła się na progu przepaści przez banki, ale przez własne społeczeństwo i przez lokalną klasę polityczną. Również Portugalia czy Hiszpania nie dostały czkawki przez bankierów.
Dziś problemy gospodarki nie leżą w bankach, ale w nieodpowiedzialnych rządach i społeczeństwach, które przez lata dawały i dają się korumpować populistycznym partiom. Opodatkowanie bonusów nie rozwiąże bezrobocia wśród młodych ludzi, ale zapewne przysporzy kilku głosów. Atak na banki nie poprawi sytuacji budżetowej i nie zwiększy miejsc pracy w przemyśle uciekającym do Azji. Nie ma jednak wątpliwości, iż populizm będzie elementem, który wpłynie na decyzje wielu banków a uciekający z części państw sektor finansowy będzie szukał niszy w kraju X czy Y. Już dziś banki szwajcarskie przenoszą część operacji poza Szwajcarię, która poddała się dyktatowi amerykańskich polityków.
Ważniejsze jest jednak coś innego. Na półce z marzeniami można położyć przekonanie, iż w zglobalizowanej gospodarce nie pojawią się nowe centra finansowe, które swoją stabilnością będą starały się zachęcać kapitał do osiedlania się w dzielnicach finansowych. Próbował już Dubaj i próbuje Singapur. Pierwszy bez sukcesu, ale drugi już z większymi perspektywami na przyszłość. Na liście chętnych do rzucenia wyzwania Nowemu Jorkowi i Londynowi jest już Szanghaj, blokowany dziś przez system polityczny w Chinach, ale nie wiem, czy jest na świecie odważny, który uzna, iż państwowy kapitalizm w Pekinie przetrwa kolejne 20 lat. Jeśli nie przetrwa, to Szanghaj powalczy o swój kawałek tortu i jak wygra, to świat będzie wyglądał zupełnie inaczej.
Możliwe, iż dla części czytelników powyższe scenariusze wyglądają abstrakcyjnie, ale odwołując się do przykładu polskiego rynku kapitałowego łatwo zaobserwować działanie mechanizmu. Dwie dekady temu zaczęliśmy budować w Polsce giełdę i rynek funduszy inwestycyjnych. Całość przyspieszyła prywatyzacja oraz wprowadzenie OFE. Wraz z bogaceniem się społeczeństwa pojawiały się fundusze inwestycyjne, które z oszczędzającymi budowały wielkość rynku. Po latach spółki z sąsiedniej Ukrainy przychodzą do Polski po kapitał emitując u nas akcje. Zwyczajnie Ukraina była dla nich za mała a Londyn za daleko. W efekcie GPW stała się elementem budowania pozycji Polski w regionie i strategicznie patrząc w interesie Polski jest rozwijanie lokalnego rynku.
Analogicznie w interesie zachodniego świata jest utrzymanie statusu centrów finansowych globu przez Londyn i Nowy Jork. Chcemy tego, czy nie silnie instytucje finansowe dają dziś władzę nad światem. Boleśnie doświadcza tego Europa smagana batami amerykańskich agencji ratingowych, które siłą jednej opinii potrafią zmieść z rynku wielomiesięczne działania polityków w pierwszej ligi europejskiej. Możemy sobie tylko wyobrazić, co stałoby się z USA w 2008 roku, gdyby największą siłę miała np. jakaś chińska lub irańska agencja ratingowa. Już dziś masa amerykańskich obligacji w chińskich skarbcach daje władzę nad Waszyngtonem, której żaden rząd nie może ignorować. Pozwolenie na ucieczkę sektora finansowego do Azji będzie zarazem zgodą na przejęcie kontroli przez konkurencję nad handlem w skali globu.
Dlatego części zwolenników wygnania bankierów z City warto przypomnieć zdanie, które można usłyszeć na ulicach Londynu Watch what you wish for, it just might come true.
