Niedawno opublikowano wstępne wyniki badań prowadzonych pod kierunkiem prof. Janusza Czapińskiego Diagnoza Społeczna 2009 (www.diagnoza.com). Do omówienia pewnej części tych badań zabierałem się już od kilku miesięcy, zanim więc opublikuję swoje rozważania na ten temat, dziś chciałem zająć się banalną kwestią związaną z formułowaniem pytań w takich badaniach i ankietach.
„W ciągu minionych dwóch lat w życiu Polaków poprawiło się wszystko z jednym wyjątkiem – spadło zaufanie do instytucji finansowych” – podsumował wyniki badania prof. Czapiński.”
Na stronach Diagnozy Społecznej nie ma jeszcze pełnych wyników z najnowszej edycji, ale skorzystam z komentarza do jednej z poprzednich (2005)
„Wreszcie, na pytanie, czy ma Pan(i) zaufanie do giełdy?” odpowiedzi nadal są najgorsze. Stopień zaufania do
giełdy wynosi obecnie niecałe 7 proc. (w badaniu z 2003 roku – 5 proc.), brak zaufania ? 29 proc. (w badaniu z 2003 roku – 28 proc.). Jednakże aż 65 proc. respondentów nie ma na ten temat zdania (w badaniu z 2003 roku ? 67 proc.). Pośród tych, co mają zdanie, stopień zaufania do giełdy wynosi 19 proc. (w badaniu z 2003 roku ? 15 proc.).
Jak widać, stopień zaufania społecznego do instytucji finansowych, nawet do tych, z których powszechnie
korzystamy, okazuje się bardzo niski. Największym zaufaniem cieszą się banki (70 proc. odpowiedzi pozytywnych wśród respondentów mających zdanie), a najmniejszym – giełda (tylko 19 proc. odpowiedzi pozytywnych), choć do niej w latach 2003-2005 nastąpił dość wyraźny wzrost zaufania, bo o 4 punkty procentowe.”
Pytanie zadane w kwestionariuszu brzmiało właśnie w ten sposób „czy ma Pan(i) zaufanie do giełdy?” Było postawione w serii pytań dotyczących zaufania do instytucji finansowych (banków, funduszy inwestycyjnych, towarzystw ubezpieczeniowych itp.).
Niestety moim zdaniem takie postawienie pytania to najzwyklejsze pomieszanie z poplątaniem. Bo co to znaczy „zaufanie do giełdy”. Jeśli chodziłoby o instytucję, tak jak to sugerują interpretacje i kontekst postawienia pytania, to należałoby napisać do Giełdy lub do Giełdy Papierów Wartościowych? Nawet gdyby tak doprecyzowano, to dalej można się zastanawiać o jaki rodzaj zaufania chodzi – czy o to, że jest to instytucja podlegająca dość ścisłym i precyzyjnym regulacjom oraz nadzorowi i czy związku z tym ufamy lub nie kształtowi, w jakim jest stworzona. A może chodzi o zaufanie do reguł obrotu, wykonywania zleceń, awaryjności bądź nie systemu giełdowego? Z całą pewnością nie, bo próbka badana pewnie nie miałaby pojęcia o co w ogóle chodzi (pewnie i tak nie wie, co sugeruje 65% odpowiedzi „nie mam zdania”). A może ludzie widząc tak postawione pytanie rozumieją je częściej jako „czy ma Pan(i) zaufanie do inwestycji giełdowych”, albo jeszcze prościej „czy boi się Pan(i) ryzykownych inwestycji, jakie są domeną handlu na giełdzie”? Odnoszę wrażenie, że tak właśnie jest. Warto o tym pamiętać przy interpretowaniu wyników badań, a przy formułowaniu pytań w szczególności.
