Bez kwiatów, szampana i konferencji prasowej przyjęto na warszawskiej giełdzie rekordowe wyniki finansowe spółki PBG, która w 2012 roku pobiła rekord ustanowiony cztery lata temu przez PKN Orlen. Być może dlatego, że PBG ustanowiła nowy rekord w wysokości rocznej straty netto: 2,8 mld złotych przypisane akcjonariuszom jednostki dominującej.
PBG nie była jedyną spółką budowlaną, której wyniki wyróżniły się w fali publikacji raportów rocznych za 2012 rok, której kulminacja przypadła w ostatnim tygodniu. Choć wydaje się to nieprawdopodobne, spółki budowlane zdołały zaskoczyć rynek wielkością strat zaraportowanych w sprawozdaniach za 2012 rok.
Moim zdaniem z raportów finansowych za 2012 rok spółek z sektora budowlanego inwestorzy powinni wyciągnąć bardzo ważny wniosek: kluczowe znaczenie w analizie fundamentalnej spółek budowlanych ma ocena rzetelności zarządu i wyższej kadry managerskiej.
Wyniki spółek budowlanych w 2012 roku potwierdziły, że zarządy firm z tego sektora dysponują relatywnie dużą swobodą w raportowaniu wyników finansowych. Zwrócił na to uwagę Wojciech Kłys w artykule opublikowanym w Parkiecie z listopada 2012 roku. Pozwolę sobie zacytować fragment tego pouczającego tekstu:
Nie będzie błędem, jeżeli postawimy tezę, że rozliczanie kontraktów budowlanych opiera się na szacunkach, które zawsze mogą być obarczone marginesem błędu. Podstawą rozpoznawania wyników na kontrakcie budowlanym jest jego budżet. Służy on nie tylko analizie spodziewanego wyniku na kontrakcie, ale również ustaleniu stopnia zaawansowania prac, a co za tym idzie wysokości przychodów, jakie zostaną rozpoznane w sprawozdaniu finansowym. Dzieje się tak, ponieważ przychody rozpoznane w rachunku zysków i strat odzwierciedlają określony procent przychodów budżetowanych, przy czym ich wysokość odpowiada zaawansowaniu prac projektu.
Wojciech Kłys zwraca uwagę na fakt, że budżet kontraktu tworzony jest na etapie składania oferty co biorąc pod uwagę czas jaki upływa od złożenia oferty do zakończenia prac może oznaczać, że pod koniec kontraktu jego budżet może w niewielkim stopniu odzwierciedlać rzeczywistość projektu. Teoretycznie, budżet kontraktu powinien być regularnie aktualizowany, ale jeśli nie jest, to specyfika rozliczania kontraktów budowlanych może sprawiać, że spółka może raportować zyski na kontraktach, na których w rzeczywistości ponosi dotkliwe straty. Na relatywnie dużą dowolność w raportowaniu wyników finansowych pozwala także spółkom z sektora budowlanego sposób mierzenia zaawansowania robót na kontrakcie.
Myślę, że uprawnione jest twierdzenie, że do momentu całkowitego rozliczenia kontraktu (duża swoboda obowiązuje także w przypadku raportowania ewentualnych roszczeń i kar) inwestorzy wiedzą o rentowności kontraktu tyle ile chce i jest w stanie im powiedzieć zarząd. W 2011 roku inwestorzy mogli się tylko zastanawiać w jaki sposób firmom budowlanych udaje się raportować zyski na kontraktach, na które składano oferty w okresie gdy ceny podstawowych surowców były kilkadziesiąt procent niższe. Raporty kwartale w 2012 roku i raport roczny wyjaśniły te wątpliwości.
Interesująco wygląda zestawienie wyników rocznych (zysku netto przypisanego akcjonariuszom jednostki dominującej) dwóch dużych spółek budowlanych PBG i Polimexu. Z raportów rocznych byłem w stanie wyciągnąć dane od 2003 roku:
Jak widać, strata netto PBG w 2012 roku była niemal trzykrotnie wyższa niż łączna wartość zysków wypracowanych w latach 2003-2011. Polimex poniósł w 2012 roku stratę dwukrotnie przewyższającą łączne zyski w latach 2003-2010.
Wielkość strat zaraportowanych przez spółki budowlane, ale także spółki deweloperskie i część spółek odzieżowych, w 2012 roku powinna także przypomnieć inwestorom, że techniki zarządzania wynikami finansowymi obejmują także strategię wielkiej kąpieli – czyli jednorazowym zaniżeniu wyników (na przykład dużymi odpisami) w celu ułatwienia osiągnięciu lepszych wyników w przyszłości. Wielka kąpiel jest często stosowana przez nowy zarząd gdyż duże jednorazowe straty obarczają poprzedników a nowej kadrze ułatwiają stworzenie wrażenia, że osiąga poprawę wyników.
