I jeszcze kilka luźnych uwagi na koniec tego mini cyklu.
We wpisie chwilę wcześniej podzieliłem potencjalny sukces w tradingu na 3 najistotniejsze składowe:
1. Strategia manualna oparta na jednoznacznych regułach, lub zakodowany system transakcyjny czy też algorytm, a więc w pełni automatycznie generowane decyzje.
2. Intuicyjne działanie oparte na dyskrecjonalnych decyzjach, wielowymiarowych analizach (w tym technicznej czy fundamentalnej), umiejętności wyszukiwania okazji i nieefektywności wycen na rynku.
3. Psychologiczne kompetencje i zarządzaniu emocjami.
Lista jest oczywiście dłuższa lecz pozostałe składniki pełnią niejakoby wtórną rolę. Jak choćby element szczęścia, trafu, ale na niego akurat nie mamy wpływu, a ponadto może przybrać przeciwny znak – pech – stąd dążenia do eliminacji tego elementu w profesjonalnym tradingu. Za istotne można także brać zarządzanie wielkością pozycji, zakładam jednak, że pełni ono rolę służebną wobec umiejętności generowania przewagi zapisanej w punktach 1 i 2, nie sposób traktować tego samoistnie jak pozycje wyżej.
Czy natomiast trzy wymienione wyżej kompetencje mogą istnieć samodzielnie, a traktowanie je oddzielnie jest fałszywą alternatywą? Dokonałem tego podziału celowo, przynajmniej z 2 powodów istotnych dla tematu.
Po pierwsze dlatego, żeby zaznaczyć zasadnicze źródła efektywności w tradingu czy szerzej – w inwestowaniu. Często bowiem zdarzało się tak, że w mailach czy rozmowach byłem zapytywany o możliwości poprawy skuteczności i eliminacji błędów czy pozbycia się strat w ogóle, jednak moje próby poszukiwania potencjalnych źródeł braku sukcesów kończyły się niczym ponieważ interlokutor często nie potrafił wyodrębnić jasnych genealogii i powiązać ich z jakimiś kryteriami kompetencyjnymi. Zwykle kończyło się na tym, że jakiś wskaźnik czy formacja nie działają, choć zapytywany kompletnie nie miał świadomości, że używa ich losowo, albo też, że brakuje dyscypliny, choć najczęściej nie byłem w stanie dowiedzieć się w realizacji czego. Stąd dyscyplina i konsekwencja jako oś tych rozważań.
Właśnie dla celów jaśniejszej kategoryzacji i samoanalizy zaproponowałem kiedyś prostą hierarchię decyzyjną opartą na w/w punktach 1 i 2:
Powód drugi: analiza powiązań pomiędzy trzema wyszczególnionymi kategoriami.
Strategia automatyczna (punkt 1) może istnieć jako niezależny byt. Jednym z sensów jej istnienia jest bowiem niezależność od emocji (pkt 3). Te ostatnie nie zmieniają bowiem nic w jej wartości oczekiwanej (przewadze), choć mogą zaburzyć końcowe wyniki na rachunku inwestora niezdyscyplinowanego, tyle, że przechodzimy wówczas do punktu 2. Automatyzm chroni również proces decyzyjny przed większością behawioralnych błędów, efektów i skrótów myślowych, wzbudzanych przez emocje lub w innych wypadkach je pobudzające.
Podejście intuicyjne (pkt 2) nierozerwalnie wiąże się natomiast z inteligencją emocjonalną. O ile jednak emocje puszczone samopas mogą i najczęściej rujnują decyzje oparte przynajmniej w części na intuicji, o tyle trudno znaleźć bezpośrednie dowody na to, że ich kontrola przekłada się natychmiast na sukces w tym podejściu. Co gorsza, brak emocji i tak nie eliminuje tu błędów behawioralnych! To wszystko zbyt kompleksowy proces by wyciągać proste wnioski przyczynowo – skutkowe.
Nie przekonują mnie natomiast argumenty typu „komandosi wytrenowani w dyscyplinie” czy „psychopaci pozbawieni emocji”, którzy potrafią dokonywać cudów na rachunkach. Ludzie pozbawieni emocji lub z ich dysfunkcją nie potrafią podjąć właściwych decyzji (lub żadnych) co znajduje odzwierciedlenie w badaniach klinicznych. Przypadki Marines to jednostkowe sytuacje, zbyt małe ilościowo dla wyciągnięcia statystycznej istotności, poza tym nadal kręcimy się wokół zjawiska: najpierw pomysł potem konsekwencja. „Pit bull” Marty Schwartza rewelacyjnie pokazuje ową zależność w otoczeniu pasjonującej narracji, ale ten były komandos dysponował świetnie dopracowaną strategią na rynku kontraktów terminowych.
Czy siłą samej psychiki (pkt 3) można zawojować giełdę? Moim zdaniem nie w tradingu, ale istnieją sytuacje, w których sprawdza się. Wspomina o tym w książce w swoich artykułach i książkach wielokrotnie przywoływany przeze mnie psycholog kliniczny i aktywny trader Brett Steenbarger. Jego podział na składowe sukcesu w artykule dla „SFO Magazine” wygląda w taki oto sposób:
1. Model psychologiczny
Poziom ekspercki wyznacza tutaj nie zbudowanie sekretnej strategii lecz metodyczne, sukcesywne, jak najmniej emocjonalne podejście do konsekwentnej realizacji pewnych ogólnych prawideł rynkowych.
2. Model naukowy
Oparty na dogłębnych poszukiwaniach i badaniach. Przeciwność modelu nr. 1. Polega na nieustannym poszukiwaniu rynkowych nieefektywności, by zapisać je w mechaniczne systemy, eliminujące wpływ niedoskonałości ludzkiej psychiki w podejmowaniu i realizowaniu decyzji.
3. Model ukrytych wzorów
Jest funkcją zrozumienia, doświadczenia, intuicji, obserwacji i interpretacji a nie intensywnych poszukiwań. Opiera się bowiem na powtarzalnych wzorach, które nie zmieniają się w czasie lub też wynajdowaniu takich, których nie widać z powierzchni, ani nie zostaną wykryte przez algorytmy, oparte są bowiem na niestacjonarności. W tym mieści się również Analiza Techniczna.
4. Model osiągnięć, wykonania (ang. performance)
Podobny do treningu sportowego. Wynika z ciągłej praktyki, doskonalenia umiejętności, właściwego podejścia. Sukces jest tu wynikiem powtarzalnej wielokrotnie zdolności percepcyjnych i motorycznych (cokolwiek to znaczy).
Model 1 i 4 koncentruje się na ludzkich zasobach, 2 i 3 na rynku.
Zacząłem pierwszy wpis cyklu od samodyscypliny i konsekwencji, opartych w dużej mierze na redukcji strachu, lęku, stresu, i na tym też zakończę. Ten sam Brett Steenbarger proponuje kilka metod radzenia sobie z emocjami w tym zakresie:
1. Kognitywno-behawioralna ekspozycja
Nic nie uczy bardziej pokonywania sytuacji stresowych jak ekspozycja na nie i oswojenie się z nimi, nabranie automatyzmu. Najpierw wizualizacja konkretnego zdarzenia czy rozwiązania, potem próby na demo, wreszcie w sytuacji realnej, ale od najmniejszych stawek. Do tego techniki relaksacyjne w momencie newralgicznym. A przede wszystkim – z góry zaplanowane rozwiązania, które chcemy zastosować.
2. Koncentracja na procesie dochodzenia do celu a nie zyskach/stratach
Poprawny trading zawsze prowadzi do zyskowności jeśli realizujemy plan a nie koncentrujemy się na jakiejś konkretnej ilości pipsów czy PLNów, które chcemy w danej transakcji lub okresie wyciągnąć co stwarza niepotrzebną presję.
3. Mierzenie się z ryzykiem stopniowo
Szybkie zwiększenie pozycji to przyłożenie szkła powiększającego do ryzyka. Presja zbyt mocna i zbyt gwałtowna. Sukces z 1 kontraktem na rachunku nie oznacza sukcesu z 10 kontraktami na tym samym rachunku chwilę potem przy podobnej zmienności.
4. Spojrzenie na monitor z oddali
Kiedy emocje takie jak strach blokują dostęp do części mózgu, odpowiedzialnej za logiczne myślenie i tak nie mamy szans na poprawne przetworzenie sygnałów i informacji. Jedyne sensowne wyjście to oderwanie się od monitora i złapanie równowagi umysłowej. Steenbarger radzi zająć się przede wszystkim problemem, ja raczej zasugeruję najpierw skonfrontować się choć przez chwilę z emocjami i uporządkować je, a jeśli trzeba wyrzuć je z siebie, w znany sobie byle nie nazbyt agresywny dla otoczenia sposób. Istnieje prosta metoda na odblokowanie dojścia do racjonalnego umysłu przez emocje – spróbować zacząć liczyć, mogą to być działania związane z transakcjami. Odwołując się do logiki sięgamy do racjonalnej części umysłu i dajemy sobie szansę na ogarnięcie zamętu.
Tyle na razie.
—kat—
