Staram się nie uprawiać publicystyki na moim blogu, ale temat wraca na tyle często, iż nie sposób ominąć problemu. Grzegorz Zalewski wywołał dyskusję sygnalizując pierwszą w historii GPW kampanię społeczno-informacyjną na temat inwestowania na giełdzie. Już sam fakt, iż GPW potrzebowała blisko 20 lat życia, by przeprowadzić pierwszą kampanię informacyjną ociera się o paradoks.
Przeglądam cele oraz argumenty kampanii na stronach GPW i czytam o wielkim sukcesie rynku kapitałowego w Polsce w postaci kilkuset tysięcy inwestorów indywidualnych, przeszło 3 mln klientów funduszy i 13 mln klientów Otwartych Funduszy Emerytalnych. Dane – poza pierwszą częścią – wydają się imponujące, ale w szczegółach to jednak dramat. Wliczanie 13 mln klientów OFE do grupy można pominąć, bo sama idea inwestowania na giełdzie poprzez OFE, to kolejne wcielenie przymusu oszczędzania na stare lata, które – jak pokazują wyliczenia – nie będą znacząco różniły się od świadczeń zusowskich. Zeszłoroczny sukces TFI miał w sobie wiele z gorączki spekulacyjnej i sama kampania GPW jawi się, jako dogaszanie zgliszczy, które pozostały po tej gorączce.
Inwestowanie na rynku nie może być przedstawiane, jako easy money, co robią wszyscy sprzedawcy produktów inwestycyjnych. Sądzę, iż GPW nie powinna włączać się w działania, które tłumaczą zasady życia giełdy, bo skazana jest tu ma porażkę – większość potencjalnych inwestorów nie zrozumie metod wycen, kosztu pieniądza w czasie, czy idei notowania spółki z piętnastokrotną wielkością ceny do zysku lub ceną do wartości księgowej. Również głos ostrzeżenia przegra z nadziejami budowanymi przez reklamy funduszy lub lokat. Dlatego energia GPW i prezesa powinna zostać skierowana na zupełnie inne tory, które w krajach o rozwiniętej gospodarce rynkowej określa się, jako budowanie kultury inwestowania – „equity culture”.
Korzeni idei „equity culture” trzeba szukać w pismach Adama Smitha, który uznawał, iż w dobrze zorganizowanym społeczeństwie każdy pełniłby rolę kupca i właściciela posiadającego udziały w zbiorowym bogactwie. Dziś powiedzielibyśmy raczej udziałowca i inwestora na rynku kapitałowym.
Współcześnie na „equity culture” może składać się cała masa mechanizmów zachęcających do oszczędzania pieniędzy poprzez inwestycje na rynkach akcji, ale pierwsze kroki muszą być wykonane na poziomie prawa. Trzeba ograniczać – jeśli nie znosić – opodatkowanie z zysków kapitałowych. Odnoszę wrażenie, iż GPW poddała się tu bez walki i traktuje podatek, jako dany raz na zawsze przez Boga. Trzeba promować wśród polityków rozwiązania zwalniające z inwestycji długoterminowych. Trzeba tworzyć prawo zachęcające do inwestowania w fundusze. Porażka trzeciego filara emerytalnego jest tu wyjątkowo spektakularna a ograniczenia nałożone przez prawodawcę absurdalne. Doprawdy nie mogłem nigdy zrozumieć, dlaczego państwo nie promuje oszczędności emerytalnych? Tu widzę przestrzeń działania dla GPW.
Odważę się postawić tezę, iż właśnie na tym polu władze GPW mogłyby liczyć na współpracę ze strony rządu, który ma w swoim składzie zwolenników rozwiązań rynkowych. Ministerstwo Skarbu zdaje się – przynajmniej w deklaracjach – promować dokończenie prywatyzacji, co sprzyja budowaniu kultury inwestowania. Waldemar Pawlak nie jest już dziś tym samym politykiem, który w okresie prywatyzacji Banku Śląskiego uległ antyprywatyzacyjnej gorączce. Waldemar Pawlak jest dziś jednym z lepiej czujących problemy giełdy polityków w Polsce. Zamiast zbierać jakieś grono mędrców należy zatrudnić firmę zajmującą się lobbingiem i cisnąć posłów, by włączyli się w budowanie „equity culture”.
Zapewne brzęczenie muchy na jakimś tam blogu nie powoduje zmiany, ale może uświadomi, iż na całym świecie prezesi giełd włączają się w debaty na temat obecności giełd w życiu obywateli i znaczenia dla państwa. Dziś giełdy przestały być tylko sposobem dostarczania kapitału dla przedsiębiorców i sposobem inwestowania – stały się centrum życia społecznego, bo inwestowanie stało się częścią stylu życia. W Polsce jest inaczej – dziś większość Polaków giełdą się nie interesuje, bo giełda jawi się, jako świat obcy i niepowiązany z ich życiem. To trzeba zmieniać. Pocieszanie się, iż GPW ma 13 mln „inwestorów” poprzez OFE jest zaciemnianiem obrazu – by nie powiedzieć kłamstwem.
By nie być gołosłownym w pisaniu o prezesach giełd zaangażowanych w budowanie „equity culture”polecam przeczytać wystąpienie szefa London Stock Exchange z 2005 roku pod znamiennym tytułem Why Europe needs an Equity Culture oraz tekst z International Herald Tribune pokazujący rozwój „equity culture”w Korei Południowej i konsekwencje dla giełdy w Seulu, które spodobałyby się prezesowi GPW czytelnie źle czującemu się ze skokiem zmienności na GPW. Zaś twórcom kampanii promocyjnej GPW – w której w sposób archetypowy przeciwstawia się spekulanta inwestorowi – książkę Every Man a speculator. Pozwoli ona zrozumieć dlaczego spekulacja jest częścią życia każdego inwestora.
