Niemal miesiąc po jednogodzinnej panice na amerykańskich giełdach okazuje się, że nie było buntu maszyn, na który polują media. Na szczęście komputerom, które chciałby się buntować, można po prostu tradycyjnym sposobem wyciągnąć nadal wtyczkę z gniazdka.
Wiemy już kto pierwszy spowodował całą lawinę tamtego dnia – firma zarządzająca powierzonymi kapitałami Waddell & Reed Financial Inc. Zabezpieczając pozycje klientów w akcjach wyrzucili 75 000 kontraktów e-Mini na indeks S&P500 po stronie sprzedaży (otwarcie krótkich pozycji), nie spodziewając się demonicznego efektu, jako że podobnej wielkości strategie rozgrywali już wcześniej wielokrotnie. W normalnych warunkach w ciągu godziny przez rynek przepływa ok. 50 000 takich kontraktów, tym razem pozycje miały zostać otwarte w 5 minut. To wystarczyło by przekroczyć masę krytyczną i zepchnąć w przepaść wszystkie rynki powiązane, z akcjami i ETF-ami w szczególności.
Amerykański nadzór twierdzi, że jeszcze wiele miesięcy potrwa sprawdzanie tego co stało się powodem efektu domina, który załamał ceny akcji tysięcy spółek i ETFów. Przegląd masy transakcji nie wskazał błędu po stronie jakiegokolwiek inwestora. Zawinił raczej chwilowy brak płynności, co zdarza się co dzień na wszystkich giełdach świata. Mieczem obosiecznym okazała się tym razem również szybkość reakcji samego rynku, a w zasadzie jego technologicznego ramienia – ponieważ każdy ruch znajduje w milisekundach odzwierciedlenie we wszystkich innych instrumentach, ruch o większej niż przeciętnie sile wykreował efekt kuli śnieżnej. Nie kto inny jak sam człowiek w pogodni za szybkością zoptymalizował maszyny tak by reagowały z ponaddźwiękową prędkością.
Spora część tamtej paniki przypada jednak na stronę samego systemu obrotu giełdowego, niespójnych regulacji i, kto by pomyślał, przestarzałej architektury. Technologie używane przez giełdy i nadzór rynkowy pozostały sporo w tyle za tym czym dysponują inwestorzy, szczególnie cały segment funduszy hedgingowych i potężnych banków. Jak wyliczyła amerykańska instytucja nadzoru S.E.C. – zaistniała konieczność wydania 4 mld US$ na unowocześnienie systemów transakcyjno-rozliczeniowych, jako że na chwilę obecną urzędnicy nie dysponują tak podstawową informacją jak lista inwestorów i ich transakcji oraz kursów w dowolnie wybranym okresie z przeszłości. Aby zbadać feralne transakcje z 6 maja SEC musiał prosić o takie zestawienia giełdy i brokerów. Nowe, właśnie planowane rozwiązania, które wejdą w życie już za kilka dni, idą w stronę tego by informacje o transakcjach, zleceniach i kursach akcji, opcji a być może i kontraktów spływały do centralnego rejestru w czasie rzeczywistym i były tam archiwizowane. Jednocześnie trwa praca nad ujednoliceniem procedur wstrzymywania i spowalniania obrotów na wszystkich giełdach amerykańskich w sytuacjach kryzysowych, tak by nie powtórzyła się sytuacja sprzed miesiąca, jako żywo przypominająca polską powódź – powstrzymanie nawałnicy w początkowych stadiach powodowało rozlanie się żywiołu w kolejnych, bardziej oddalonych miejscach przepływu.
Ponieważ prawa Murphy’ego działają ponadczasowo (ale nie tego Murphy’ego od Analizy Technicznej ale tego od nieuniknioności wpadek i katastrof), dlatego kolejne spięcie to oczywiście kwestia czasu. Namiastkę dostaliśmy 1 czerwca w Japonii choć tym razem błąd pojawił się w komputerowych systemach transakcyjnych, inwestujących na rachunek własny Deutsche Banku, które zaczęły po otwarciu sesji składać seryjne zlecenia w kontraktach na indeks Nikkei 225 (duże i małe wersje kontraktów). Ponieważ indeks zaczął tonąć o 1 % więc możemy się domyślać, że były to zlecenia po stronie sprzedaży. Na szczęście ktoś w banku połapał się w błędzie i wycofał przytomnie pozostałe 99,7% zleceń, ratując być może świat przed kolejnym szokiem.
Wracając jeszcze na chwilę do spadków w USA podczas mini krachu. Okazuje się, że feralna sesja rzeczywiście była momentem zwrotnym. Niemal na zasadzie samospełniającej się przepowiedni rynek uwierzył, że mega wielkości jednodniowe spadki nie były do końca tylko przypadkowym zbiegiem okoliczności. To mały punkcik dla Analizy Technicznej – mniejsza o powody z realnej gospodarki gdy wykresy dyskontują naprawdę wszystko.
Równolegle z problemami systemowymi giełd trwa batalia z urzędnikami Obamy o kontrolę nad rynkiem, która ma powściągnąć egoistyczne zachowania inwestorów, szczególnie instytucjonalnych. Czy zmieni to coś z punktu widzenia przeciętnego inwestora? Nie sądzę, instytucje owe mają dość pieniędzy na opłacenie prawników i speców od biznesu czy podatków, którzy wymyślą nowe formy umykania spod kontroli. Nietrafione wydają się być limity na wielkość pozycji w kontraktach na ropę naftową -wiele raportów wskazuje, że to nie spekulacja wywindowała ceny tego surowca przez ostatnie lata. Ciekawe jest natomiast to, że fundusze używające do zleceń algorytmów zgodziły się udostępniać nadzorowi ich kody, zdaje się głównie dla wybielenia swoich intencji. Obama chce zakazać bankom spekulacji derywatami na własny rachunek, sformalizować rynek poza giełdowy (tzw OTC czyli over-the-counter, z forexem włącznie), wziąć pod but nadzoru fundusze hedgingowe, dotąd działające niemal jako państwo w państwie. To wszystko ma ograniczyć ryzyko, wprowadzić większą transparentność i przewidywalność, limitować nieracjonalność i chciwość.
Z przekąsem napiszę, że ponownie trzeba zmienić wiele by wszystko pozostało po staremu. Pisząc po staremu ma na myśli giełdowe kursy – nie znikną hossy i bessy, bańki będą nadal pompowane i przekłuwane, zmienność od niskiej będzie oscylować do wysokiej, lekkomyślni przegrywać, doświadczeni zarabiać a komputery psuć. Jedna zmiana ma szansę być jednak całkiem realna – panowie redaktorzy mediów wszelakich, którzy zaglądacie czasem na nasze blogi, błagam przestańcie już powielać nieprawdziwą plotkę o grubych palcach i złej ilości zer w zaleceniach z 6 maja!
___Kat___
