W jednej z ostatnich notek Tomek pozwolił sobie postawić tezę, iż nie powinniśmy ryzykować pieniędzy na bazie analizy technicznej. Nie mogę wyobrazić sobie czegoś bardziej szalonego niż owo „nie próbuj tego w domu” w przypadku ścieżki edukacyjnej inwestora. Wyczuwam w tezie dwa elementy – obawy lub próba ochronny innych przed potencjalnymi stratami i przekonanie, iż praktykowanie analizy technicznej nie daje żadnych efektów na rynku. W istocie każda z nich jest błędna.
Straty
Straty są naturalną częścią tego biznesu. Zwyczajnie w tej branży traci się pieniądze niezależnie od tego, jak wyrafinowanymi narzędziami dysponujesz. Grasz systemem, czy wykresem, analizą fundamentalną czy arbitrażem – raz na jakiś czas dostajesz po portfelu. Nie ma rynku człowieka, który zawsze zarabia. Dlatego w tej niechęci do strat widzę fundamentalną niezgodę na rzeczywistość i obsesyjne zaprzeczenie faktom. Różni ludzie radzą sobie z tym w odmienny sposób. Część upiera się przy swoim zdaniu i krótkookresowe wejścia zamieniają w długoterminowe pozycje a inni próbują odegrać się za wszelką cenę. Kolejni potrzebują zleceń stop loss, o których już pisałem, że uważam za przereklamowane. Inni jeszcze z obsesją poszukują swojego graala, który daje im przewagę na danych historycznych i w większości wypadków próbują wygrywać ze światem, który właśnie przemija.
Chorobliwa wręcz niechęć do strat wydaje się w pełni zrozumiała, gdy umieści się ją w szerszym kontekście. Przekonanie, iż gra rynkowa jest grą o sumie zerowej – w której moja strata jest czyimś zyskiem – tylko pogarsza sytuację, bo wystawia zawodnika na pokusę porównywania się z innymi. W efekcie czyjś sukces staje się naszą porażką a nas sukces osładza jeszcze poczucie, iż pokonaliśmy innych. G. Gekko opisał to pięknym zdaniem It’s not about the money, it’s about the game. Przyznam się, iż osobiście udało mi się wypracować jeden model funkcjonowania na rynku – odczuwam zerowe zainteresowanie czyimiś pieniędzmi. W efekcie stając do gry, hipotezując i obstawiając pewne scenariusze zupełnie pomijam społeczny kontekst całości tego zamieszania. Nie interesują mnie zwycięstwa innych i ich porażki. Skupiam się tylko i wyłącznie na własnych celach. Oczywiście ktoś powie, iż to jakaś forma patologii – może socjopatii, choć nie znam takiej jednostki chorobowej – ale wyjątkowo dobrze łagodzi straty, bo nie wiąże się z tym utrata twarzy.
W świetle powyższego muszę postawić tezę, iż osoby, które nie potrafią pogodzić się ze stratami powinny dać się okradać inflacji w innych segmentach rzeczywistości. Giełda zawsze będzie ociekała krwią i zawsze będzie zostawiała rany. Uważni czytelnicy literatury giełdowej wiedzą, iż w USA autorzy bez opamiętania sięgają po powiedzenia rodem ze sportu. Nie ma w tym przypadku a jedno z nich trzeba sobie przykleić przy monitorze albo znaleźć inne zajęcie. Legendarny trener Duffy Daugherty powiedział kiedyś, iż Futbol to nie jest sport kontaktowy, to jest sport kolizyjny. Taniec jest sportem kontaktowym. Dlatego nie wierzcie nikomu, kto mówi wam, iż przez giełdowy parkiet można przelecieć niczym przez taniec z gwiazdami i zdobyć główną nagrodę będą tylko spoconym. Wchodząc na giełdowy parkiet trzeba być gotowym na wyjście poobijanym, posiniaczonym, podrapanym i pogryzionym.
Zyski
Na temat analizy technicznej i strategii rynkowych napisano setki książek i jeszcze więcej zdań. Większość daje się podzielić na trzy zbiory, w których autorzy będą zwolennikami, krytykami lub zdystansowanymi do AT. Odważę się na tezę, iż właśnie tak przebiega ścieżka edukacyjna wielu graczy. Najpierw są gorącymi zwolennikami AT, by z czasem przejść do krytyków a później osiąść gdzieś w punkcie, gdzie analizę techniczną traktuje się w kategoriach części rzeczywistości – mniej narzędzia a więcej rynku samego w sobie. W tej perspektywie patrząc „próbowanie tego w domu” jest zwyczajnym zdobywaniem doświadczenia. Notowanie strat na bazie AT jawi się jako niezbędna dawka doświadczenia, którego nie można nie mieć. Wielu przed nami traciło i zarabiało na bazie wykresów i przekonanie, że można taką fazę ominąć jest naiwnością.
Badania K. Andersa Ericssona nad studentami akademii muzycznej – cytuję za M. Gladwellem – wykazały, iż w edukacji muzycznej najlepszymi muzykami nie byli wcale ci, którzy dysponowali największym talentem. Kluczem do bycia wirtuozem były godziny ćwiczeń a nie jakiś talent. Przenosząc to na rynek trudno nie uznać waloru edukacyjnego w śledzeniu wykresów. Analiza techniczna w klasycznym tego słowa znaczeniu wymusza oglądanie zmian cen, szukania przyczyn zmian cen, oddzielania jednostkowych wydarzeń od treści ważnych i wreszcie kieruje w stronę wszystkiego tego, czym żyją również gracze ignorujący wykresy. Zwykle odbywa się to tak, iż filtrowanie – w przypadku GPW – kilkunastu spółek o ciekawym wykresie wiąże się z analizowaniem reakcji rynku na wiadomości i umieszczaniem jakiejś niestandardowej zmiany w kontekście fundamentalnym.
Naprawdę śledzenie wykresów – dziś coraz łatwiejsze przez narzędzia takie, jak nasz Pettern Recognizer – i szukanie na ich bazie swojej szansy jest jednym z najlepszych sposobów nauczenia się, jak funkcjonuje rynek. Zwyczajnie przeglądanie przebiegów cenowych, wzajemnych korelacji pomiędzy instrumentami jest sposobem na to, żeby w praktyce poznać książkowe teorie i jakoś połączyć rzeczywistość teorii z tym, co na rynku najważniejsze – ceną. Możesz wierzyć lub nie w siłę wykresów, ale dla wielu innych są one rzeczywistością. Możesz mieć dystans do trendów, ale musisz wiedzieć, że inni traktują to jako rzeczywistość i to ma rzeczywiste konsekwencje. Inaczej mówiąc śledzenie rynku przez pryzmat AT to świetna szkoła.
Suma
Razem straty i zyski składają się na budowanie doświadczenia w czytaniu rynku, które nie poddaje się łatwej kwantyfikacji. W istocie lata pracy z wykresami połączone z poszerzaniem wiedzy daje gwarancję tego, co Gladwell określił mianem 10000 godzin doświadczenia, a więc granicy oddzielającej amatorów od zawodowców. Pogardzane przez wielu śledzenie kresek może w finale okazać się furtką, przez którą początkujący przejdzie do grona znanego na rynku jako smart money. W efekcie po latach, kilku przeżytych bessach i hossach, sporej dawce strat i zysków standardowy w tej branży Johnny-come-lately dochodzi do punktu w doświadczeniu, które bessy takie, jak ta z 2008 roku zmienia w bramę do godnych doświadczenia zysków a nie okazję do wytrząsania się na temat absurdów dzisiejszego świata, w którym wszystko jest postawione na głowie.
