Po dwóch zderzeniach z chciwością i szaleństwie dziś czas na kolejny mit, którymi żywią się zwolennicy zrzucenia odpowiedzialności za kryzys na Wall Street – mit braku kontroli.
W powszechnym mniemaniu fundamentem pod kryzys roku 2008 jest błąd amerykańskiej władzy w postaci zgody na brak rozdzielenia bankowości inwestycyjnej od bankowości depozytowo-kredytowej, którą miał gwarantować tzw. Glass-Steagall Act. Dokładniej rzecz ujmując chodzi o rewizję prawa przez Gramm–Leach–Bliley Act, która miała znieść segregację pomiędzy dwoma typami bankowości. Problem w tym, iż rok 2008 i późniejsze wypadki pokazały, iż największym ofiarami i zagrożeniem nie były wcale banki inwestycyjne, ale wiele klasycznych banków, które zaczęły mieć problem z kredytami hipotecznymi. Do roku 2008 kredyty na nieruchomości mieszkalne uznawano za relatywnie bezpiecznie. W istocie kryzys 2008 roku i kolejne lata – zwłaszcza w Europie – pokazały, iż na rynku funkcjonowało wiele mitów. Najważniejszymi mitem było założenie, iż bezpiecznymi narzędziami robienia biznesu są pożyczki hipoteczne i pożyczanie pieniędzy rządom przez kredytowanie ich szaleństw. Niemniej w powszechnej świadomości utrwalony został obraz bankowości, która wykrzaczyła się ma różnych CDO i CDS.
Pochodną tego zamieszania i – godnej szacunku – diagnozy, iż za sporą część kryzysu odpowiada zjawisko tzw. shadow bankingu jest powszechny jęk i żądanie złapania za pysk tego całego towarzystwa, jakimiś nowymi ograniczeniami prawnymi. Jak zawsze przy fałszywie postawionej diagnozie łatwo wynieść na pomnik przeszłość i jeszcze raz wprowadzić coś, co ludzie zapamiętali, jako Glass-Steagall Act. W efekcie wykopania trupa prawnego napisanego blisko 80 lat wstecz nadzieje zawieszono na mocnej regulacji sektora, co znalazło wyraz we wprowadzeniu kolejnego prawa zwanego w skrócie Dodd–Frank, której częścią jest tzw. Volcker Rule. Bilansem renesansu łapania za mordę Wall Street i spekulujących banków jest prawo, które The Economist doskonale określił, jako Dodd-Frankenstein. W istocie koszty i ograniczenia, jakie generuje wyprowadzenie Glass-Steagall 2.0 są idealnym fundamentem pod jeszcze większą dominację dużych na rynku i jeszcze większy rozwój wspomnianej wcześniej działalności typu shadow banking.
Naprawdę jednak problem sięga znacznie głębszych pokładów tego, jak postrzegamy rolę państwa na rynku i jakie podejście do całego sektora finansowego kreuje się w głowach przeciętnego obywatela. Generalnie przed okresem radykalnego regulowania wszystkiego systemami prawnymi sprzedający jakąś usługę na rynku – niech to będzie zarządzanie kapitałem czy przyjmowanie depozytów – miał tylko i wyłącznie jedno narzędzie, którym zachęcał ludzi do powierzenia pieniędzy – zaufanie. Radykalna regulacja wszystkiego powoduje, iż uczestnicy gry rynkowej, którzy wcześniej handlowali między sobą czują się zwolnieni z myślenia. Również klienci, którzy handlowali głównie z ludźmi czy instytucjami zaufanymi zostali przekonani, iż urzędnik daje gwarancję bezpieczeństwa. Wcześniej ufność budowano na rynku latami a dziś wystarczy glejt urzędnika. Dzięki przesunięciu odpowiedzialności na prawo wszyscy czują się ubezpieczani przez nadzór i system prawny, który – jak widzieliśmy po Amber Gold czy Bernie Madoffie – potrafi hodować demony.
Dlatego już teraz postawię tezę, iż w nieco dalszej przyszłości światu znów przyjdzie zderzyć się z kolejnym kryzysem w systemie finansowym, którego genezą będzie zgubne przekonanie ludzi o wyciągniętej przez polityków i sektor lekcji z roku 2008. Naprawdę żadnej lekcji z roku 2008 nie wyciągnięto. Sięgnięto po obce wolnemu rynkowi rozwiązania, w których naiwność ludzi biorących kredyty podnosi się do rangi prawa do szczęścia a udzielających kredyty sprowadza do zła koniecznego. W całym tym zamieszaniu zupełnie pomija się problem analfabetyzmu finansowego, który w równym stopniu był fundamentem “sukcesów” Amber Gold i pana Madoffa, jak i kryzysu 2008 roku. Gdyby ludzie od początku edukacji dostawali wiedzę, która pozwala zrozumieć, iż w inwestycjach odwrotną stroną medalu z napisem wysoki zwrot jest napis wysokie ryzyko niemożliwe byłyby kryzysy takie, jak w roku 2008. W sumie zawsze uważałem, że najlepszym lekarstwem na bolączki sektora finansowego jest powrót do idei zaufania a nie budowanie mitu bezpieczeństwa przez pieczątkę nadzoru.
