W poniedziałek na polskojęzycznym Twitterze poruszenie wywołała laurka, którą Polsce wystawił Marcin Piątkowski w raporcie pod tytułem Polski nowy Złoty Wiek. Praca ta ukazała się w serii raportów Banku Światowego.
Autor rozpoczął swój raport od wykresu, na którym pokazał niemal pięćsetletni, relatywny względem Zachodniej Europy zastój gospodarczy w Polsce. Na wykresie, opartym o bazę danych Angusa Maddisona pokazano PKB per capita Polski (do 1870 Europy Wschodniej) wyrażony jako procent PKB per capita Europy Zachodniej. Proszę zwrócić uwagę, że dane makroekonomiczne z okresu przed XX wiekiem mają charakter przybliżony a wraz z odsuwaniem się od współczesności ich wiarygodność istotnie się zmniejsza. Myślę jednak, że wykres dobrze oddaje trend – w tym przypadku dywergencję w tempie rozwoju Polski i Europy Zachodniej.
Efekt tego zjawiska był taki, że zamożność (PKB per capita) Polski w 1992 wynosiła około 28% zamożności obecnej strefy euro (z uwzględnieniem różnic w sile nabywczej). Ważną rolę odegrał tu okres PRL, w którym Polska zdecydowanie straciła dystans gospodarczy do Europy Zachodniej. Warto przypomnieć, że jeszcze 1950 roku Polska znajdowała się na porównywalnym poziomie rozwoju co Hiszpania czy Finlandia.
Marcin Piątkowski uważa, że po 1989 roku Polska przeżyła dwie najlepsze dekady w swojej gospodarczej historii i nadrobiła 500 lat zastoju gospodarczego. Obecnie, PKB per capita Polski znajduje się na poziomie 61% PKB per capita strefy euro.
Na potwierdzenie tego autor pokazuje między inny wykres PKB per capita w 11 nowych państwach UE z Europy Centralnej oraz EU-15 po znormalizowaniu danych do 100 w 1989:
Tego typu zestawienia są czułe na rok początkowy bo poszczególne państwa Bloku Wschodniego w odmiennych latach osiągały dołek transformacyjnej recesji (zasada kciuka jest taka, że im bardziej na wschód tym dołek był później). Tym niemniej, że każdym znanym mi zestawieniu wyniki gospodarcze Polski po 1989 stawiają ją w czołówce, lub na szczycie, państw Europy Centralnej i Wschodniej.
Powyższe dane skłonią zapewne pesymistę do żalu nad losem całego regionu (skoro Polska transformacja wypada na jego tle całkiem dobrze). Moim zdaniem takie zestawienia zapewniają potrzebny kontekst do dyskusji o sytuacji gospodarczej w Polsce. Umożliwiają odniesienie jej do realnych punktów a nie scenariusza idealnego.
To była mało kontrowersyjna część raportu. W tej bardziej kontrowersyjnej części Marcin Piątkowski omawia prognozy rozwoju gospodarczego Polski i perspektywy dogonienia Europy Zachodniej. Z przytoczonych trzech prognoz (Komisji Europejskiej, firmy konsultingowej PWC i banku Goldman Sachs) wynika, że dzięki szybszemu wzrostowi gospodarczego, PKB per capita w Polsce osiągnie około 80% poziomu w Europie Zachodniej w 2030 i będzie dalej rosnąć, lecz wolniej, do 2050 roku. Najbardziej optymistyczna prognoza, PWC, zakłada osiągniecie poziomu 97% zamożności państw EU-15.
Raport kończy analiza czynników przemawiających za bardziej pozytywnym i bardziej negatywnym scenariuszem. Wśród tych pierwszych autor wymienia:
- szybszy niż w prognozach wzrost w obecnej dekadzie
- zmniejszenie negatywnego efektu demografii przez… masową imigrację
- stabilność polityczną i gospodarczą, którą tworzy członkowstwo w NATO i EU
- korzyści z wysokiego poziomu edukacji w Polsce
- wsparcie finansowe Unii Europejskiej
- czynniki kulturowe – czyli wejście na rynek pracy nowego „kapitalistycznego” pokolenia
- inne czynniki, w tym gaz łupkowy
Mniej uwagi poświęcono czynnikom, które mogą spowodować negatywny scenariusz:
- niski poziom oszczędności i inwestycji
- niski poziom inwestycji w badania i rozwój
- ciągle nienajlepsze warunki do prowadzenia biznesu
Traktuję prognozowanie w kilkuletnim czy kilkudziesięcioletnim horyzoncie czasowym jako rodzaj intelektualnej rozrywki, nic więcej. Zwróciłem jednak uwagę, że w dostępnych w Polsce prognozach rozwoju gospodarczego dominują raczej negatywne scenariusze. Dlatego postanowiłem przedstawić na blogu inny punkt widzenia.
Tym bardziej, że kwestia przyszłego rozwoju gospodarczego Polski i regionu wydaje się fascynująca ze względu na pytanie o to, że Polska i region już pokonały pułapkę średniego dochodu czy może w przypadku tego regionu znajduje się ona trochę wyżej. Równie interesujące pytanie dotyczy tego, że Polska zerwała już wszystkie nisko wiszące owoce pomagające jej doganiać bardziej zamożne państwa czy ma jeszcze coś w zapasie.
Powyższy raport wydaje się mi interesujący także z innego powodu – pełen jest interpretacji, raczej oczywistych i obserwowanych przez każdego zjawisk (takich jak wartości kulturowe młodego pokolenia albo gigantyczny rozrost wyższej edukacji albo członkostwo w Unii Europejskiej), która zdecydowanie odbiega od opinii wielu uczestników dyskusji na Blogach Bossy. Na przykład, nie oceniam sytuacji na rynku edukacyjnym równie korzystnie co autor raportu.
