IKE i IKZE – tak podobne, a tak różne

Rządowy projektu zmian w systemie emerytalnym, który trafił właśnie do konsultacji społecznych przewiduje między innymi położenie większego nacisku na działania mające zachęcić Polaków do samodzielnego oszczędzania na emeryturę. W ramach trzeciego, dobrowolnego filaru emerytalnego, obok znanych już IKE i PPE, zaczną funkcjonować IKZE – Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego. IKZE będą pod wieloma względami podobne do IKE, ale nie sposób pominąć istotnych różnic.

 

W bieżącym wpisie odnoszę się tylko do aktualnych propozycji rządowych dla III filara, które mogą oczywiście ulec zmianie w trakcie dalszych konsultacji i prac. Pomijam proponowane w projekcie zmiany w I filarze – ZUS i w II filarze – OFE, a koncentruję się na ”nowinkach” trzeciego filaru, czyli IKZE i kosmetycznych zmianach do IKE, które wszystkich samodzielnie oszczędzających na emeryturę interesują najbardziej. W przypadku IKZE zastosowanie mieć będzie większość zasad dla IKE, określonych w Ustawie o IKE. Podstawowe różnice dotyczą głównie preferencji podatkowych. Wpłaty na IKZE można będzie odliczyć od podstawy opodatkowania.

 

Kto będzie mógł prowadzić IKZE?

Jak wiemy IKE mogą prowadzić obecnie; banki, TFI, domy maklerskie i firmy ubezpieczeniowe. Wszystkie te cztery grupy podmiotów będą również uprawnione do prowadzenia IKZE. Dodatkowo, pojawi się „piąty element”. IKZE będą mogły prowadzić również OFE, ale… IKZE będzie można otworzyć tylko w tym OFE, którego jesteśmy uczestnikiem w ramach II filaru.

Włączenie nowej oferty OFE dla III filara to (moim zdaniem) niewątpliwie, próba osłodzenia okrojonych przez rząd składek (i prowizji od tych składek) dla OFE w II filarze i umożliwienie „powalczenia” o klientów i prowizje – w prywatnym filarze emerytalnym, a tym samym – szukanie dodatkowych dochodów w tym segmencie.

 

Styczna IKE i IKZE

IKE i IKZE mają, z założenia, funkcjonować równolegle. Można będzie posiadać jedno IKE i jedno IKZE w wybranej przez siebie instytucji (IKE może być w innej niż IKZE). W 2012 roku (przez okres całego roku) będzie przenieść środki z posiadanego wcześniej IKE do IKZE, zachowując wcześniejsze ulgi. Ruch w drugą stronę (z IKZE do IKE będzie niemożliwy). Po tym okresie ( po roku 2012) IKE i IKZE będą funkcjonować całkowicie odrębnie. Nadal będą dopuszczalne wypłaty transferowe, czyli przenoszenie aktywów, ale tylko na drodze IKE-IKE lub IKZE-IKZE.

 

Dla kogo oszczędzanie, kiedy wypłata?

IKZE będą mogły otwierać osoby 16-letnie osoby fizyczne podobnie, jak w przypadku IKE – obecnie. W praktyce, wiekszość instytucji wymaga jednak ukończenia 18 lat (np. DM BOŚ)Dodatkowo, i to jest bardzo ważna i miła rzecz – wpłaty na IKZE będą mogły być odliczane od podstawy opodatkowania również przez osoby prowadzące działalność gospodarczą – IKZE będą dzięki temu mogły zakładać i korzystać z ulgi, właśnie takie osoby (!). Nie ma górnego limitu wieku, w którym możemy założyć IKZE, ale pojawiają się różnice dotyczące określenia wieku, w którym możemy skorzystać z wypłaty środków w związku z uzyskaniem uprawnień.

W przypadku IKE jest to 60 lat lub 55 (pod warunkiem uzyskania uprawnień emerytalnych). IKZE jest bardziej rygorystyczne – wymagane jest ukończone 60 lat (kobiety) lub 65 lat (mężczyźni). W obu przypadkach podobny jest wymóg dodatkowy – konieczność dokonania wpłaty w przynajmniej 5 latach kalendarzowych.

Wypłata z IKE jest możliwa jednorazowo lub w ratach (ilość rat – do wyboru) i nie ma konieczności płacenia podatku dochodowego od wypłacanych środków. W przypadku IKZE, pojawia się podatek dochodowy „na wyjściu”, a do wyboru mamy wypłatę jednorazową (powiększamy wówczas podstawę opodatkowania za ten rok kalendarzowy) albo w minimum 10 ratach.

 

Limity wpłat i zwroty

Zasady wyznaczania limitów wpłat na IKE pozostają bez zmian – limit nadal będzie określany kwotowo na dany rok. W przypadku IKZE limit wpłat (i jednocześnie kwota pomniejszająca podstawę opodatkowania) określany będzie procentowo i wynosić będzie – 2% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne (w latach 2012-2014), 3% (w latach 2015-2016), oraz 4% (od roku 2017). Jednocześnie, kwota ta nie będzie mogła przekroczyć 30-krotności przeciętnego wynagrodzenia. Środki z IKZE można będzie wypłacić przed osiągnięciem uprawnień, ale zwrócona kwotę trzeba będzie doliczyć do podstawy opodatkowania za dany rok kalendarzowy.

 

Zasadnicze kwestie podatkowe

Kwestie podatkowe, w najbardziej widoczny sposób różnicują IKE i IKZE. W przypadku IKE mamy do czynienia z preferencjami podatkowymi na wyjściu (brak podatku dochodowego od wypłaty), a w przypadku  IKZE – na wejściu (odliczenie wpłacanych na IKZE środków od podstawy opodatkowania). Zarówno posiadacze IKE, jak i IKZE nie będą oczywiście płacić „podatku Belki” od osiąganych zysków kapitałowych – dopóki środki zostaną zachowane w III filarze, aż do nabycia uprawnień emerytalnych.

 

Dziedziczenie

Odmiennie potraktowano kwestie podatkowe, dotyczące dziedziczenia środków. W obu przypadkach środki podlegają dziedziczeniu. W przypadku IKE osoby dziedziczące środki z czyjegoś IKE mogą je od razu wypłacić i nie płacą z tego tytułu podatku dochodowego. Spadkobiercy z IKZE będą zaś musieli zapłacić podatek dochodowy na ogólnych zasadach (dopisując go do podstawy opodatkowania). Z konieczności zapłacenia podatku zwalnia tylko przeniesienie środków na własne IZKE, w drodze wypłaty transferowej, czyli zatrzymanie go w III filarze (podatek zapłacimy dopiero wtedy, gdy będziemy wycofywać środki z własnego IKZE).

 

Na zakończenie

W uzasadnieniu do rządowego projektu znalazło się ważne sformułowanie „…konieczne jest rozwinięcie i promowanie obecnie dostępnych form ubezpieczeń emerytalnych, takich jak Pracownicze Programy Emerytalne. Należy w tym miejscu podkreślić, ze wprowadzenie nowych form oszczędzania na emeryturę nie oznacza rezygnacji z dotychczas funkcjonującego systemu IKE…” To jedno z ważniejszych zdań w tym dokumencie, szczególnie dla obecnych posiadaczy IIKE.

 

Co będzie lepsze? IKE czy IKZE? IKZE daje bieżącą odczuwalną „ulgę” w podatku dochodowym i tym samym – odroczenie podatku dochodowego, który zapłacimy dopiero „na wyjściu” z inwestycji w emeryturę. IKE oferuje brak ulgi, ale i brak podatku w przyszłości, a poza tym – większą elastyczność i korzystniejsze, pod względem podatkowym, zasady dziedziczenia. Dobrze, że możliwe będzie jednoczesne posiadanie obu tych form zabezpieczenia emerytalnego. Nie musimy wcale wybierać !

 

Pamiętajmy, to wciąż jednak tylko projekt !!!