Zapewne sprawa Lotosu i kuriozalnej wyceny 0 złotych wróci jeszcze na blogach bossy, ale warto szybko odnotować bzdurkę, która pojawiła się wczoraj w mediach na temat spadku ceny Lotosu. Jeden z popularnych w mediach komentatorów rynków surowcowych postawił tezę, iż był to atak spekulacyjny na spółkę. Kiedy widzi się takie zdanie i obserwuje pikujące o 15 procent akcje drugiej, co do wielkości spółki paliwowej w Polsce łatwo w taki rozwój wypadków uwierzyć. Zwłaszcza, gdy news szybko podlewany jest politycznym sosem i w tle pojawiają się hasła o próbie przejęcia Lotosu przez obcy kapitał, co przy polskiej paranoi oznacza kapitał rosyjski.
Bez wątpienia większość ekonomistów rezerwuje pojęcie ataku spekulacyjnego dla rynków walutowych. Jednak w powszechnej opinii atak spekulacyjny często zlewa się z nieco innym pojęciem z zakresu ekonomii – kryzysem walutowym. Najkrócej mówiąc mechanizm kryzysu walutowego wygląda tak, iż wysoka stopa procentowa pogarsza sytuację gospodarczą przy jednoczesnym przeszacowaniu siły lokalnej waluty i nierównowadze w bilansie płatniczym. Rynek dochodzi do punktu, w którym dowolny impuls – może to być wydarzenie zupełnie nie związane z daną gospodarką – uruchamia mechanizm ucieczki zagranicznego kapitału. Spirala panicznej wyprzedaży znana wszystkim uczestnikom rynkowej gry przyspiesza i lokalna waluta doznaje skokowego osłabienia destabilizując i tak słabą makroekonomicznie gospodarkę.
Nieco inaczej kształtuje się mechanizm ataku spekulacyjnego w sytuacji, gdy dany kraj jest zobowiązany lub próbuje utrzymywać sztywny kurs walutowy. Takim obowiązkiem obłożone są kraje chcące przystąpić do strefy euro, które w okresie przejściowym muszą utrzymywać wahania własnej waluty w założonych wcześniej widełkach przed dany okres czasu. Ekonomiści przyznają, iż polski złoty – teoretycznie – będzie narażony na atak spekulacyjny przed przystąpieniem do strefy euro. Najkrócej mówiąc atak spekulacyjny może mieć mechanizm podobny do opisanego wyżej, ale atak na daną walutę może zostać przeprowadzony również dzięki użyciu dużego lewara i krótkiej sprzedaży, które tworzą presję na rynku danej waluty. Właśnie duża presja jest warunkiem powodzenia ataku, bo mały kapitał nie jest wstanie zdestabilizować kursu i wymusić na banku centralnym danego kraju uwolnienia kursu danej waluty. Tak właśnie G. Soros położył kiedyś brytyjskiego funta.
Oczywiście – jak zwykle w ekonomii – na temat ataków spekulacyjnych, kryzysów walutowych jest cała masa teorii. Modele pierwszej generacji konkurują na rynku idei z modelami drugiej genaracji a te kontestowane są przez modele eklektyczne. Słowem ile szkół, tyle teoretycznych modeli i wyjaśnień przyczyn i warunków potrzebnych do wystąpienia kryzysu walutowego i ataku spekulacyjnego. Jeśli chcielibyście Państwo przeczytać kilkadziesiąt stron, to warto zajrzeć na strony NBP i ściągnąć artykuł Przyczyny i mechanizmy kryzysów walutowych.
Pierwszy z wcześniej zarysowanych mechanizmów nie ma racji bytu w przypadku spółki giełdowej. Drugi mechanizm – mocnego naciągnięcia sprężyny na rynku pochodnych lub rynku z dużym lewarem – pojawia się na rynkach akcji, ale do tego potrzeba rozwiniętego rynku opcji na akcje, rozwiniętego rynku kontraktów terminowych na akcje oraz możliwości uczestnictwa graczy w krótkiej sprzedaży zwłaszcza w wersji naked short, o której pisał Kathay. Przydałyby się jeszcze notowania instrumentu na wielu rynkach a nie tylko jednym i dość rozproszony akcjonariat. Żaden z tych elementów nie występuje w przypadku spółki Lotos. Lotos jest spółką giełdową uznaną za ważną dla bezpieczeństwa strategicznego państwa z większościowym udziałem skarbu państwa, której free-float wynosi niewiele ponad 40 procent. Nijak nie da się tu przeprowadzić ataku spekulacyjnego ani wrogiego przejęcia.
Mówiąc inaczej, jeśli w przyszłości Lotos popadnie w jakieś kłopoty, to nie będzie to spowodowane ani atakiem spekulacyjnym, ani wrogim przejęciem.
