Kolejne doniesienia z Pekinu nie nastrajają optymistycznie. Alcoa ostrzega spadkiem popytu na aluminium w państwie środka. Dane z rynku miedzi sygnalizują pierwszy od lat spadek konsumpcji metalu przez Chiny. Wszyscy dostrzegamy też sygnały, iż gospodarka, która miała zastąpić USA na podium złapała już nie tyle zadyszkę, co grypę, która – w błędnym mniemaniu – jest prostym przełożeniem recesyjnego spowolnienia w Europie. A może jest jednak inaczej?
Stali czytelnicy blogów bossy pewnie pamiętają, iż od zawsze byłem przeciwnikiem sprzedawania na rynku bajek, iż popyt z Chin będzie nieskończony i już za kilka świat zostanie wywrócony do góry nogami. W sumie z nabytego sceptycyzmu zachowywałem dystans do opowieści o niekończącym się popycie na ropę, upadku dolara, końcu euro i wielkiej katastrofie, która czeka za rogiem. To samo właściwie z automatu przełożyłem na Chiny.
W przypadku Chin popełniłem nawet kilka notek sygnalizujących zmienne, które w bliższej lub dalszej przyszłości mogą mieć wpływ na gospodarkę pomijanych milczeniem przez hurraoptymistów. Wielu swoją wiarę w Pekin posunęło do organizowania dzieciom prywatnych lekcji chińskiego. Szczęśliwie moje lata szczenięce w obserwowaniu gospodarki połączyły się z nastoletnią miłością do Japonii, która w latach dziewięćdziesiątych wystawiła na próbę dziecięce marzenia o świecie zdominowanym przez japońską elektronikę, japońską motoryzację i japońskie banki. Do dziś częścią tej choroby jest większy szacunek do firmy Sony niż do firmy Samsung, chociaż to druga jest ważniejszym graczem w skali globu.
Między innymi przez prywatne „odczarowanie” Japonii nie mogłem zrozumieć, jak można nie dostrzegać w Chinach zagrożeń, które wcześniej niż później muszą się przelać się do gospodarki. Pisałem już kiedyś o demograficznej bombie, która tyka w Chinach. Od zawsze należało ją uzupełniać o nierównowagę w postaci nadmiernej obecności państwa w gospodarce, którą kryzys jeszcze bardziej powiększył. Właściwie wszyscy już dzisiaj wiedzą, że Chiny zbudowały imponujące projekty, które nie potrafią na siebie zarobić. Nie brakuje miast, które budowano dla setek tysięcy mieszkańców a zasiedlone są w dziesiątkach tysięcy.
Osobie, która pamięta echa różnego rodzaju programów pięcioletnich z PRL-u, reportaż z odnośnika na końcu notki, musi narzucać jedno skojarzenie – Chiny są na prostej ścieżce do kryzysu, który zracjonalizuje zarówno potencjał kraju, jak i coraz bardziej postawioną na głowie gospodarkę. W istocie bez głębokich studiów – których zresztą nie brakuje – widać, iż rząd w Pekinie stanął wobec problemów wykraczających poza recesyjne spowolnienie w strefie euro i proces delewarowania się konsumentów w skali globu. To już nie jest kryzys światowy – to jest kryzys genetycznie wbudowany w model gospodarczy, jaki w Chinach był praktykowany i stale się praktykuje.
Jako osoba wyleczona z dziecięcego snu o wielkiej Japonii, która nie poddała się chińskiej bajce, polecam wszystkim czytającym po angielsku bardzo stary, ale zupełnie pomijany w Polsce przez ekonomistów tekst Paula Krugmana. Przyszły noblista, na łamach pisma Foreign Affairs z 1994 roku ostrzegał przed hurraoptymistycznym traktowaniem Azji. Tytuł mówi właściwie sam za siebie, więc nie warto nawet tłumaczyć na polski: The Myth of Asia’s Miracle. Po lekturze i krytycznym oglądzie rzeczywistości może okazać się, iż wbrew przekonaniu wielu futurologów koniec świata, jaki znamy – z dominująca rolą Zachodu, jako silnika gospodarczego – może być dalej niż wielu sądzi.
