Zapytany o to, co ludzie będą myśleć o sektorze finansowym sprzed wybuchu kryzysu finansowego w 2008 roku, Michael Lewis powiedział, że będą się zastanawiać jak to możliwe, że nikt nie zauważył, że dwudziestoczterolatkowie, którzy tak naprawdę, o niczym nie mieli pojęcia, otrzymywali wynagrodzenia na poziomie 2 mln dolarów.
Kwestia wynagrodzeń w sektorze finansowym oraz wynagrodzeń kadry managerskiej to niezwykle kontrowersyjny temat. Jakakolwiek próba analizy tego zagadnienia, która nie opiera się na założeniu, że ‘skoro wynagrodzenia wypłaca prywatny sektor to z całą pewnością zarządzający na nie zasługują’, może wzbudzić podejrzenia o zawiść lub nie-rynkowe myślenie.
Tymczasem, to co stało się z wynagrodzeniami kadry managerskiej w ostatnich 30 latach jest jedną z najciekawszych zagadek ekonomicznych. Spójrzcie na poniższy wykres, który pochodzi z raportu CEO pay and the top 1%. Pokazuje, stosunek przeciętnych wynagrodzeń (z wartością przyznanych lub zrealizowanych akcyjnych programów motywacyjnych) prezesów 350 największych publicznych amerykańskich korporacji do przeciętnych wynagrodzeń pracowników na stanowiskach nie-managerskich w odpowiadających korporacjom sektorach:
W 1965 roku przeciętny prezes wielkiej korporacji (CEO) zarabiał 19,2 (używam średniej z dwóch wariantów) razy tyle co przeciętny pracownik. W 1978 roku zarabiał 27,8 razy tyle, w 1995 roku zarabiał 129,7 razy tyle. W 2000 roku ten wskaźnik osiągnął maksimum na poziomie 397.4. W 2011 roku przeciętny CEO dużej korporacji zarabiał 220 przeciętnego wynagrodzenia w sektorze.
Jak to możliwe? To proste: wynagrodzenia CEO rosły dużo szybciej niż wynagrodzenia przeciętnego pracownika. W latach 1965-1978 wynagrodzenia CEO wzrosły o 78,7%, a wynagrodzenia przeciętnego pracownika wzrosły o 23,7%. W latach 1978-2011 wynagrodzenia CEO wzrosły o 743% a przeciętne wynagrodzenia o 5,7%.
Teoretycznie, tę dywergencję łatwo jest wyjaśnić. Globalizacja i rozwój technologiczny sprawił, że managerowie stali się dużo bardziej wydajni niż przeciętni pracownicy. CEO zarządzają dużo większymi korporacjami niż kilkadziesiąt lat temu, odpowiedzialni są za decyzje dotyczące aktywów, których wartość jest znacznie większa niż kilkadziesiąt lat temu a postęp technologiczny umożliwił 'zlewarowanie’ umiejętności prezesów. W tym miejscu zaczynają się problemy.
Wydajność pracy w amerykańskiej gospodarce znacznie wzrosła od 1965 roku. Zgodnie z raportem Deloitte The 2011 Shift Index w latach 1965-20120 wydajność pracy zwiększyła się o 146%. W tym samym okresie przeciętne prace z poprzedniego raportu wzrosły o 30%. Przeciętne wynagrodzenia CEO największych korporacji wzrosły o około 1400%.
Najbardziej zdumiewający jest jednak fakt, że w tym samym czasie spadły niektóre wskaźniki zyskowności amerykańskich firm. Poniższy wykres przedstawia na przykład poziom przeciętnej stopy zwrotu z aktywów (ROA):
Wykres poniżej przedstawia całkowitą stopę zwrotu (wzrost ceny + reinwestowane dywidendy) akcjonariuszy dla najlepszych i najgorszych 25% amerykańskich firm:
Myślę, że niezwykle trudno mierzyć jest wydajność kadry managerskiej najwyższych poziomów. Przedstawione powyżej dane nie są też w 100% adekwatne. Pierwszy raport dotyczył 350 największych (pod względem przychodów) amerykańskich korporacji notowanych na giełdach. Drugi raport odnosił się do wszystkich notowanych na amerykańskich giełdach spółek.
Mimo tych ograniczeń można postawić trzy tezy:
- W ostatnim półwieczu znacznie wzrosła wydajność pracy w amerykańskiej gospodarce. Jednocześnie wskaźniki zyskowności korporacji wykazywały tendencję spadkową
- Przeciętne wynagrodzenia w gospodarce rosły znacznie wolniej niż wydajność pracy
- Wynagrodzenia CEO rosły kilkanaście razy szybciej niż wydajność pracy, kilkadziesiąt razy szybciej niż przeciętne wynagrodzenia i to mimo pogorszenia zyskowności amerykańskich korporacji
Jak to wyjaśnić? Czy globalizacja stworzyła tak konkurencyjne środowisko biznesowe, że nawet najlepsi CEO, choć są bardziej wydajni niż ich poprzednicy w latach 60. nie są w stanie powstrzymać spadku zyskowności? A może w latach 60. CEO zarabiali zdecydowanie za mało w stosunku do swoich umiejętności?
