Polski rynek kapitałowy ma już bisko 20 lat. Kontrakty terminowe istnieją na nim od lat dziesięciu. Czy to oznacza, że można go nazwać rynkiem dojrzałym?
A czym jest rynek? Rynek to inwestorzy, analitycy, komentatorzy, dziennikarze, czyli krótko mówiąc wszyscy jego uczestnicy. Dojrzałość rynku to dojrzałość jego uczestników.
Nie od dziś spotykam się z tezą, że wyższa wartość kontraktu terminowego od indeksu sugeruje przyszłe wzrosty cen samego instrumentu bazowego, czyli indeksu. Dziś tekst czołówkowy z taką tezą pojawił się w gazecie branżowej (bo jak słusznie zauważył wczoraj jeden z komentatorów to bezpieczniejsze określenie, niż ?fachowej”), jaką jest Gazeta Giełdy Parkiet. Jest to dla mnie tym bardziej krępujące, że spory szmat czasu przepracowałem w tej gazecie, do dziś współpracuję z wydawnictwem, oraz znam osobiście ludzi wciąż z nią mocno związanych.
Wczoraj wieczorem podobna teza pojawiła się w programie ?90 minut”.
Lata temu tego rodzaju teza pojawiała się w popularnej Gazecie Wyborczej (głównie w materiałach jednego dziennikarza). Wówczas pisało się częściej o tym, że niższa od indeksu wartość kontraktów terminowych sugeruje możliwe spadki. Problem polegał na tym, że niższa wartość kontraktów była bardzo często stale i przy trendach wzrostowych i spadkowych.
Przeczyło to teorii, która mówi – kontrakty na indeksy akcji powinny mieć cenę wyższą od samego indeksu, przy założeniu, że stopa wolna od ryzyka (czyli upraszczając rentowność bonów skarbowych) jest wyższa od 0% i od dywidend płaconych (w okresie do wygaśnięcia danego kontraktu) przez spółki wchodzące w skład indeksu.
Dlaczego nasz rynek zachowywał się nieefektywnie? Jest kilka koncepcji – brak krótkiej sprzedaży, dominacja rynku przez indywidualnych drobnych graczy, brak wielkich podmiotów stosujących arbitraż (brak krótkiej sprzedaży się kłania) oraz zabezpieczających portfel. To są jednak rozważania trochę bardziej złożone, my zaś powinniśmy wrócić do samych podstaw.
Odpowiednie wzory można znaleźć w książkach, w tym licznych wydanych w języku polskim. Katarzyna Kłosińska całkiem niedawno w radiowej Trójce, mówiąc o wiedzy wielu obecnych studentów, użyła ładnego sformułowania, że „granice Wikipedii, są granicami ich wiedzy”. Byłoby niedobrze, gdyby zaczęło dotyczyć to również dziennikarzy. Niestety w polskiej wikipedii o wycenie kontraktu terminowego typu futures niewiele można znaleźć, ale na szczęście odpowiednie wzory i wyjaśnienia znajdują się w wersji anglojęzycznej. Dla tych, którzy z językiem obcym sobie nie radzą pozostaje jednak kupno jakiejś książki po polsku.
Samo działanie jest banalne, można je szybko zrobić na kalkulatorze lub w arkuszu kalkulacyjnym (proszę mi uwierzyć radzę sobie, choć przez lata wmawiano mi, że jestem typem humanistycznym, więc nie ma co próbować na siłę wymagać ode mnie nawet prostej matematyki). Ambitniejsi mogą policzyć na kartce papieru.
Wraz ze zwiększającą się liczbą otwartych pozycji oraz dziennym wolumenem, będzie rosło – na zasadzie sprzeżenia zwrotnego – zainteresowanie naszym rynkiem ze strony zagranicznych instytucji finansowych. Instytucji tworzących różnego rodzaju mniej lub bardziej złożone produkty (struktury) czy strategie (arbitraż). Ta obecność jest już widoczna. Ich pojawienie się oraz fakt, że mogą korzystać z krótkiej sprzedaży (właśnie dzięki produktom tworzonym na rynku pozagiełdowym), może w relatywnie krótkim czasie doprowadzić do tego, że wycena kontraktów częściej będzie zbliżona wycenie teoretycznej. Czyli – jeśli stopy procentowe będą dodatnie i ich wysokość wyższa od stopy dywidend, wartość kontraktu terminowego powinna być wyższa od indeksu. Bez względu na to, czy na rynku oczekuje się korekty czy nie.
Nieskromnie polecę swoją książkę o podstawach tego rynku – ?Kontrakty terminowe w praktyce„. Jej trzy wydania, sporo miłych słów od osób, które mówiły mi, że zaczęły rozumieć ten rynek oraz fakt, że studenci kierunków ekonomicznych wykorzystują ją jako startowy podręcznik do zrozumienia zagadnień związanych z instrumentami pochodnymi sugeruje, że swoją rolę spełnia. Jest to napisane prostym językiem ABC rynku kontraktów terminowych.
Ambitniejszych odeślę do ?Kontraktów terminowych i opcji” Johna Hulla
A tych najambitniejszych, którzy chcą np. dowiedzieć się dlaczego czasem (zwłaszcza przy krachach) kontrakty na indeksy notowane są jednak poniżej i znają język angielski polecę wyśmienitą książkę Ricka Bookstabera ?Demon In our Own design„.
A dla najambitniejszych pytanie:
Na poniższym wykresie zamieszczono wykres indeksu na WIG20 oraz różnicy między kontraktami i indeksem (czyli tzw.bazy), ale wyłącznie wtedy gdy ta różnica była dodatnia, czyli kontrakt był wyżej.
Uzasadnij, że zwłaszcza w okresie jesień 2007- luty 2009, wyższa wartość kontraktów była „przejawem optymizmu i zapowiedzią wzrostów”
