Poświęciłem ostatnio sporo czasu na prześledzenie argumentacji zwolenników regulacji rynków surowcowych, które miałyby zostać nałożone na tzw. spekulantów. Generalnie rzecz biorąc niewiele można znaleźć tam nowego. Większość sprowadza się do wyliczenia: są szkody dla konsumentów, producentów samochodów, linii lotniczych i przemysłu turystycznego. Mówiąc w skrócie, jakiś populistyczny szum. Ciekawsze jednak jest to, iż na rynku panuje zgoda – zeszłoroczne wyceny surowców były efektem bańki spekulacyjnej.
Mam to szczęście, iż blogi bossy powstały zanim rynek wykreślił szczyt surowcowego szaleństwa i już w pierwszych wpisach uwrażliwiałem czytelników na opowiadane na rynku bajki. Dziś czytając analizy zwolenników hipotezy spekulacyjnej bańki nie mogę przypomnieć sobie takich argumentów w czasie, gdy rynek jechał do góry, jak szalony. Gdzie podziali się analitycy Goldman Sachs prognozujący ropę po 200 dolarów? Gdzie jest szef Gazpromu mówiący bodajże o 300 dolarach za baryłkę? A może to był prezydent Rosji? W sumie nie ważne, bo w zeszłym roku prognozowanie rekordów cen ropy stało się nowym sportem w mediach. Czy dziś gdzieś w mediach widzicie Państwo zwolenników Chindii? Zniknęli. No może jest jeden, który ciągle wierzy w Chiny – Jim Rogers – ale on ma swoje indeksy towarowe i zawsze trzeba go przyjmować z dystansem.
Powstaje pytanie, czy w czasach, kiedy dwustudolarowe prognozy latały po rynku nie dostrzegano zaangażowania inwestorów podpinających się pod trend wzrostowy, czy może momentum zaślepiło analityków na tyle, iż bali się powiedzieć wprost ?rynek znalazł się w fazie spekulacyjnej”. W takiej analizie nie ma niczego uwłaczającego. Historia uczy, że spotykało to wiele innych rynków w przeszłości. Część komentatorów sugeruje jednak, iż doszło do zmanipulowania rynku przez Goldman Sachs, który mieszanką analiz i popularyzacji indeksu GSCI wciągnął graczy w specyficzną piramidę finansową na rynku ropy. Osobiście uważam, że nie ma na to dowodów a wytłumaczenie jest czysto rynkowe i nie trzeba odwoływać się do teorii spiskowych.
Powszechna zgoda na hipotezę spekulacyjną ma jedną niebezpieczną cechę – abstrahuje od realnego problemu, jakim jest cykliczność na rynkach surowcowych. Mówiąc w skrócie, zrzucenie winy na kapitał spekulacyjny zdejmuje z polityków problem tego, jak poradzić sobie z nadmiernymi podatkami w paliwie, które rosną razem z rosnącymi cenami paliw. Dla przykładu w Japonii, praktycznie w 100 procentach uzależnionej od importowanej ropy, podatek w cenie paliwa wynosi 50 procent i wzrosty cen benzyny i ropy na stacjach są w dużej części wynikiem wzrostu opodatkowania od wyższej ceny. To samo dotyczy innych krajów, gdzie mieszanka szalonych akcyz i podatków VAT dodaje gospodarkom spory kawałek bólu, jakim jest tankowanie.
Notabene hipokryzja polityków krzyczących na spekulantów i jednocześnie utrzymujących wysokoprocentowe opodatkowanie paliw jest imponująca. Jeśli ropa to tlen w gospodarce, jak sugerują zwolennicy ograniczeń, to może należałoby ją jednak okładać podatkiem ze stawek preferencyjnych lub dać stawkę zero, jak na książki? Tak znam argumenty – na obniżce zarobiliby producenci i spekulanci, bo cena szybko wróciłaby do poziomów z podatkiem.
Nałożenie ograniczeń na inwestorów traktujących surowce, jako klasę aktywów nie rozwiąże tego problemu. Kłopot z ropą w gospodarce jest taki, iż cena płacona za paliwo na stacji tylko w części wiąże się z cenami, jakie ropa osiąga na światowych rynkach. Ponadto, okresowo ceną surowca potrafią zachwiać nieodpowiedzialna polityka rządów, które zgadzają się na pobudzanie gospodarki inflacją, czy osłabiając waluty nadmiernym zadłużeniem. Może to być wojna w rejonie Bliskiego Wschodu, czy anomalie pogodowe, jak huragan Katrina, czy chłodniejsza od przeciętnej zima. Tych czynników nie da się uregulować ograniczeniami nakładanymi na spekulantów. Trudno też nie oczekiwać zmian w popycie na ropę, gdy gospodarka w skali światowej przeżywa bum. Zresztą, dla gospodarki zbyt niska cena nie jest dobra, bo zabija u producentów chęć do koniecznych inwestycji i szykuje kolejny szok paliwowy w przyszłości. Tylko tego już od polityków usłyszeć nie sposób, bo jak tu bić spekulanta i mówić, że tankowanie musi jednak troszkę boleć, żeby później nie bolało bardziej.
