Jeśli ktoś po lekturze tytułu pomyślał, że temat wpisu będzie w tonacji ?triple-X”, może czuć się zawiedziony, tematyka będzie, co najwyżej ?double-S”, czyli przyzwoita, jak to na www.boSSa.pl bywa.
Spokojnie jak na wojnie
Czemu zatem gejzer, no i co namiętność ma z tym wspólnego? Ojczyzną gejzerów jest Islandia. Z pozoru niezależny i bogaty kraj, gdzie powstał plan, iż docelowo całość energii ma pochodzić ze źródeł odnawialnych. Kraj silnych drużyn grających w piłkę ręczną i jednego znanego zawodnika w piłce nożnej – Gudjonsena (taki islandzki Małysz, jeśli ktoś nie interesuje się sportem 🙂 ). Gdyby przeprowadzić jakieś badanie opinii publicznej na temat Islandczyków, zapewne zostaliby uznani za spokojny pracowity i pokojowo nastawiony, bogaty naród. Sami Islandczycy mogą być jednak ostatnio w mniej pokojonych nastrojach, albowiem dali się chyba ?wmanewrować” jak wiele innych krajów w śmieciowe papiery oparte na amerykańskich kredytach hipotecznych, przeżywają kryzys własnego rynku nieruchomości, balansując na granicy recesji i są przedmiotem ataku spekulantów (waluta Islandzka). Banki Islandzkie to banki międzynarodowe, z Islandia łączy je głownie miejsce założenia, dlatego już od dawna były szczególnie narażone na większe ryzyko niż inne banki europejskie.
Jeszcze na początku bieżącego roku, agencja ratingowa Moody’s uznała, że cały islandzki sektor bankowy kwalifikuje się do obniżenia mu stopnia wiarygodności. Standard & Poor’s ostrzegł, że największe instytucje – Kaupthing, Glitnir i Landsbanki – czekają ciężkie czasy. Jak rzecz posumował ?Daily Telegraph” – ?Islandzki sektor bankowy to w zależności od stosunku do ryzyka klasyczny przykład wielkich ambicji lub braku umiaru – orzekła agencja Markit. – Rynki kredytowe z pewnością przyjęły w ostatnich miesiącach ten drugi pogląd”. Z tą ryzykowną oceną sytuacji finansowej kontrastuje ocena bezpieczeństwa. W opublikowanym w maju b.r. rankingu dorocznego Światowego Indeksu Pokoju, Islandia została uznana za najbezpieczniejsze państwo na świecie. Polska wylądowała wówczas na 31 miejscu, USA na 97, Rosja na 131. W rankingu obejmującym 140 krajów, najmniej bezpiecznym okazał się Irak. Warto wspomnieć, iż przeciętny roczny dochód na głowę wynosi obecnie 40 tysięcy dolarów, co daje temu krajowi szóste miejsce wśród państw OECD.
Raj utracony
?Jesteśmy małą, otwartą gospodarką i oczywiste jest, że zmiany w gospodarce międzynarodowej rzutują na naszą sytuację” – powiedział jakiś czas temu na łamach Financial Times członek zarządu banku centralnego Ingimundur Fridriksson. Islandia płaci za tę otwartość wysoką cenę. Kiedy w Islandii przykręcono kurek bankom, aby powstrzymywać osłabianie islandzkiej korony stanęła cała gospodarka. Już na początku roku stopy procentowe w Islandii sięgnęły 15 procent, przy inflacji na poziomie 6,8 procenta,. Stan gospodarki, tego zaledwie 300-tysięcznego kraju dobrze oddaje jedna z opinii na portalu www.icelander.pl . dotycząca sektora budowlanego: „Budowaliśmy w dobrej wierze, kiedy władze nagle zdecydowały sie zniechęcać ludzi do zakupów. To jak wyciągnięcie wtyczki z całego przemysłu.” Możliwe, iż Islandia przechodzi obecnie apogeum kryzysu. Rząd Islandii przejął w ostatni poniedziałek pakiet 75 proc. akcji banku Glitnir Bank hf, trzeciego największego w Islandii. Już dzień później (7 października) islandzki nadzór finansowy przejął drugi, co do wielkości bank na wyspie – Landsbanki Islands hf.
Bank centralny Islandii, jak podał Bloomberg, chce pożyczyć od Rosji 4 mld euro, aby ratować kurs nadal gwałtownie spadającej islandzkiej korony (w 2007 r., na przykład, roku kurs islandzkiej korony wobec euro spadł o ponad 70 proc). Islandzki rząd ogłosił właśnie nieograniczone gwarancje dla wszystkich depozytów bankowych. Rząd Islandii posunął się swoich działaniach dalej niż jakikolwiek kraj w obliczu kryzysu finansowego – przejął pełną kontrolę nad systemem bankowym (z możliwością dokonywania nacjonalizacji, fuzje, wpływania na obsadę stanowisk i ustalanie wynagrodzeń prezesów). Największe islandzkie banki – Kaupthing Bank hf i Landsbanki Islands hf – oraz fundusze emerytalne powinny sprzedać część swych zagranicznych aktywów i przetransferować zyski z powrotem do kraju. Ma to, zdaniem władz, wzmocnić koronę i podaż pieniądza. Jednego mogę Islandczykom pogratulować, bez względu na skutki tych działań – determinacji i szybkości podejmowania kluczowych decyzji.
Rykoszet dokonuje czasem większych spustoszeń niż bezpośrednie trafienie
Islandia stała się chyba pierwsza po USA ofiarą kryzysu finansowego, trochę z niczego (jak karny dla Austrii w meczu z Polską na ME). Informacje o ?rzekomych” problemach islandzkich banków, jaki pojawiły się na początku 2008 roku trafiły na bardzo podatny grunt – zaczynały właśnie narastać informacja o skutkach kryzysu na rynku pożyczek subprime w Stanach Zjednoczonych. Rykoszet tych złych nastrojów w USA był celny i bolesny, choć źródło tkwiło poza granicami Islandii. Nie była ona jednak w stanie sprostać wyzwaniu spekulantów i zapłaciła za otwartość systemu finansowego. Kurs korony jest (ooops , był do poniedziałku!) bowiem płynny i kształtował się całkowicie swobodnie Wynoszące poniżej 1, 5 mld euro rezerwy walutowe Islandii są zbyt małe, aby mogły pomóc odeprzeć ataki spekulacyjne. Załamanie kursu waluty wywołało ostre słowa i gesty. Szef islandzkiego banku centralnego David Oddosson oskarżył dealerów bankowych o niszczenie islandzkiego systemu finansowego, i wezwał do wszczęcia międzynarodowego śledztwa w tej sprawie.
Bank centralny Islandii podał, że usztywni kurs korony względem koszyka walut na poziomie 131 koron za euro ze skutkiem natychmiastowym (na początku roku wynosił 90 koron). Islandzkie banki nie miały jeszcze niedawno z kryzysem w USA bezpośrednio nic wspólnego. Kilka miesięcy temu pojawiły się pogłoski, że islandzkie banki mogą nie być wypłacalne. W rezultacie – zagraniczne instytucje zaprzestały im, ze względów ostrożnościowych zapewne, pożyczać pieniądze. W tym samym czasie Islandzki Bank Centralnym zapewniał, że banki islandzkie nie mają żadnych kłopotów finansowych. Do czasu tak było, ale jeśli zdrowemu zacznie się wmawiać, że jest chory to sam w to końcu uwierzy. Zdaniem niektórych, plotki o problemach islandzkich instytucji finansowych można traktować, jako czarny PR.
?Gdzie drwa rąbią, tam wióry (z zazdrości?) lecą”.
Czy komuś mogłoby zależeć na takim PR? Gdyby stworzyć ?spiskową teorię” – zapewne tak. Islandia ?skolonizowała” przecież spory obszar brytyjskiego biznesu. Fortuny powstawały w Islandii ?z morza”, czyli na bazie rybołówstwa i przetwórstwa. Jeden z największych biznesmenów – Thor Bjorgolfsson, doszedł do majątku inwestując w rosyjski browar, by potem odsprzedać go Heinekenowi. Zyski wykorzystał w reinwestując środki Islandii i innych krajach w całkowicie różne gałęzie biznesu. Do jego ?portfela” należy min. firmę farmaceutyczną Actavis, bank EI w Bułgarii, grupa telekomunikacyjna Elisa w Finladii, nieruchomości w Hiszpanii i nad wybrzeżem Morza Czarnego. Jon Asgeir Johannesson i jego firma Bangur jest właścicielem dużej liczby placówek handlowych na wyspach brytyjskich. Należą do niego między innymi – House of Fraser i Whittard of Chelsea oraz sieć Iceland. Grupa bankowa Landsbanki kupiła w londyńskim Citi domy maklerskie – Teather & Greenwood i Bridgewell. Islandia ma doskonałe firmy logistyczne, takie jak Eimskip, o zasięgu ogólnoświatowym. Bakkavor (branża spożywcza), jest właścicielem dostawcy owoców Geest… itp… itd…. Dzięki takim przedsiębiorcom sektor finansowy w Islandii rósł szybko, ale czy nie za szybko? Łączne aktywa sektora bankowego wynosiły w końcu 2000 roku 96 procent PKB, a w końcu 2006 roku osiem razy więcej niż PKB. I jak tu nie wzbudzić zazdrości czy zawiści?
Bunt maszyn
Jak uważają niektórzy – to „plotka” spowodowła odwrót od islandzkiej korony i nakręcającą się spiralę osłabiania tej waluty, a w konsekwencji – zapaść gospodarczą. Czym jest plotka, lub niesprawdzona informacja bardzo dobrze wiedzą akcjonariusze United Airlines. Trochę jak w Terminatorze – części ?Bunt Maszyn”, gdzie twór człowieka wyrwał się spod kontroli. Swojego czasu, błąd na stronie Google news wywołał, bowiem panikę inwestorów. Serwis zamieścił starą informację, która pogrążyła akcje United Airlines. Jeden z automatów wyszukujących błędnie umieścił na portalu archiwalny, pochodzący z 2002 r., artykuł ?South Florida Sun Sentinel”. Lokalna gazeta z południa USA opisała wtedy kłopoty United Airlines stojących w obliczu bankructwa. Wiadomość znalezioną w Google’u podchwyciły i powieliły inne serwisy informacyjne. Powtórzyła ją na przykład prestiżowa agencja informacyjna Bloomberg (z której sam nieraz korzystam). Kurs akcji linii spadł, po tym wydarzeniu, o trzy czwarte, z 12,5 do 3,72 USD za akcję, a kapitalizacja rynkowa United Airlines zmniejszyła się o ponad miliard dolarów. Sprawa czeka na swój finał w sądzie. Na rozentuzjazmowanym rynku, jaki mamy obecnie – rządzą plotki dotyczące sektora finansowego, więc warto mieć się na baczności.. Bardzo duża jest ostatnio rola dziennikarzy, szczególnie w sposobie relacjonowania wydarzeń. W tym miejscu apeluję do moich mniej lub bardziej zaprzyjaźnionych kolegów z branży dziennikarskiej, a także tych, których nie znam – Panowie i Panie !!!, opierajcie się na faktach a nie na plotkach, bo niektóre ?newsy” balansując na krawędzi rzetelności dziennikarskiej, budzą słuszne obwy Polaków. O tę rzetelność i umiar prosi niniejsyzm jeden z dinozaurów rynku kapitałowego w Polsce, do którego urywają się ostatnio telefony w tej sprawie….. Zostawcie plotki brukowcom, tam ich miejsce !
Modliszki w akcji
Namiętność należy do najbardziej prostych i spontanicznych odruchów ludzkich, podobnie jak panika. Na swój sposób panika na niektórych rynkach (szczególnie w Moskwie), ma w sobie sporo namiętności. Jest to jednak namiętność ?modliszki”, która właśnie pożera partnera w morderczym akcie miłosnym, a ten nawet nie zdaje sobie z tego sprawy, iż za chwilę pozostanie wspomnieniem lub resztkami ze stołu ucztującej samicy. Kto gra główne role w tym filmie ?przyrodniczym” przeniesionym na rynek finansowy? Do roli modliszki typowałbym instytucje, które nie dały się wpędzić w maliny ryzykownych innowacji finansowych i ze smakiem konsumują upadające instytucje, szepcąc im do ucha ?razem będziemy szczęśliwi”. Za każdym razem jednak z takiego duetu pozostanie solista z garścią kości po partnerze (powiedzmy na pamiątkę). Druga rola będzie, zatem dość krótka i wybitnie drugoplanowa, jak występ Stevena Segala w ?Krytycznej decyzji”, gdzie gwiazdor, zazwyczaj dokonujący cudów w walce z terrorystami i innymi zagrożeniami, ginie już w jednej z pierwszych scen. Ta tak jakby uśmiercić (na trwałe) Supermana albo Spidermana, którymi są w naszych realiach czołowe instytucje finansowe w USA i Europie. Na taką rozrzutność nikt chyba nie pozwoli, stąd takie – a nie inne, działania banków centralnych i poszczególnych rządów – samodzielnie bądź w porozumieniu, w odniesieniu do sektora finansowego. Na szczęście Superman zawsze powraca !!! Tak było w 1929 czy 1987, podobnie będzie zapewne i w 2008 roku.
Hardcore na pożegnanie
Jeśli ktoś, po lekturze całego wpisu, nie czuje się jeszcze w pełni usatysfakcjonowany (tym razem szczególna dedykacja dla Andrew, który prosił o długi wpis 🙂 ) i nadal liczy na hardcore, to będzie ?na dokładkę” jedno stwierdzenie z pogranicza tematu. Obecnie przyznawane są nagrody Nobla. Gdyby stworzono kategorię – ?perwersja finansowa”, nagrodę powinni dostać twórcy pomysłu na opakowanie śmieciowych kredytów w papiery kategorii ?triple A”. Perwersje bywają nieraz karalne, mam nadzieje, że inicjatorzy tego pomysłu – który zatrząsnął światowymi finansami, kolejne wizje innowacji finansowych będą snuć za kratkami i to w nie byle jakim towarzystwie!. Jeff Skilling z Enronu odsiaduje 24 – letni wyrok, a Bernie Ebbers z WorldCom został skazany na 25 lat. Zapewne jest jeszcze kilka wolnych cel…..
