Zadanie na dziś – odnaleźć sens w stwierdzeniu: ”Subiektywizm analizy technicznej nie jest jej wadą, ale jej największą zaletą”.
O ile sens takowy istnieje…
Na zdanie powyżej cytowane trafiłem przypadkiem, żeglując po internecie. Bez problemu można odszukać kto i gdzie je napisał. Nie mam zamiaru czepiać się nazwisk gdyż nie o nie chodzi, niepokojące wydaje mi się natomiast gdy tego typu edukacją inwestorów zajmują się ludzie „z branży” i za pomocą branżowych mediów.
Logika podpowiada, że skoro A.T. jest tak prosta to jedynym optymalnym pomysłem na rynek powinna być radosna i jak najmniej obiektywna analiza przy udziale swobodnej wyobraźni i bez pomocy krępujących reguł. Być może coś przez te lata przeoczyłem ale z przykrością muszę skonstatować, że w setkach materiałów edukacyjnych nigdy nie trafiłem na porady tego właśnie rodzaju. Nie znalazłem sugestii typu „odrzuć zasady, poczuj wolność i wiatr we włosach dokonując analiz technicznych”. Wręcz przeciwnie…
Przyjrzyjmy się więc bliżej zagadnieniu.
Co oznacza „subiektywizm A.T.”? Przychodzi mi do głowy wyjaśnienie dwojakiego rodzaju:
1/ Podejście zerojedynkowe (prawda lub fałsz).
Dotyczy przede wszystkim formacji klasycznych i świecowych.
Uznajemy na przykład, że formacja nie istnieje lub widzimy formację tam gdzie jej nie ma. Lub interpretujemy formację wg. naszych potrzeb – np. pojawia się formacja kontynuacji a rysujemy ją tak jak gdyby miała z tego powstać formacja odwrotu. Bądź też pojawiają się 2-3 formacje a wybieramy jedną jako obowiązującą. Wchodzi też w to rozbieżność z numerowaniem fal Elliota.
Trudno natomiast subiektywnie rysować wskaźniki i inne narzędzia oparte w całości na matematyce, można je co najwyżej wyznaczać z błędem.
2/ Podejście przybliżeniowe
Dotyczy przede wszystkim linii prostych i krzywych w kontekście braku precyzji w ich rysowaniu. O ile poziome udaje się wykreślić w miarę dokładnie to wszystkie pochyłe i zakrzywione obarczone mogą być błędami wszelkiego rodzaju.
W proces ewolucji Analizy Technicznej pewne jej cechy nie zostały zapisane czy precyzyjnie uregulowane.
I tak problem pojawia się kiedy szukamy punktu odniesienia dla „poprawności” wyznaczania linii czy formacji. Dziesięciu inwestorów może narysować na tym samym wykresie 10 różnych linii trendu (różne kąty nachylenia, różna precyzja, różne punkty zaczepienia itd.). Analiza Techniczna podaje zasady poszukiwania i używania wszystkich narzędzi ale bez wchodzenia w detale konstrukcyjne sporej części z nich (jak wyżej), oddając sporo miejsca na interpretacje. Co w takim razie powinno być wzorcem poprawności? Linia kreślona przez komputer? Linia będąca średnią z 10 narysowanych przez różne osoby? Własna intuicja? Tutaj nie ma jednej i poprawnej odpowiedzi.
Inna sprawa – A.T. daje wolną rękę w rozwijaniu pomysłów. Jeśli od ręki narysuję na wykresie jakąś krzywą typu bohomaz i powiem, że to mój własny pomysł autorski pod nazwą „linia skupienia” to nadal mogę sobie na wizytówce napisać „analityk techniczny”.
Co gorsza – żeby posługiwać się A.T. nie trzeba nawet nic rysować na wykresie! A to dlatego, że A.T. zakłada, że decyzja inwestycyjna dokonuje się na podstawie obserwacji i obróbki samych cen i ich pochodnych, podczas gdy inne typy analiz odróżniają się od niej tym, że wyłączają cenę jako jedyny wyznacznik (np. Analiza Fundamentalna to proces wyciągania wniosków na podstawie danych ekonomicznych i finansowych). Nie ma więc przeciwwskazań, żeby decyzję podejmować tylko w oparciu o wizualną inspekcję wykresu, bez bazgrania po nim.
Gdzie w takim razie szukać rozwiązania problemu subiektywności?
Otóż znajduje się już zapisany w jednej z trzech zasad/paradygmatów A.T. Oprócz tego, że dyskontuje ona w pełni wszystko co robi i myśli rynek oraz ma tendencję do kontynuacji trendów to jeszcze jest wyrazem POWTARZALNOŚCI tych zależności, procesów i układów, które zaszły w przeszłości.
Jak ma się to ostatnie do subiektywności?
Powtarzalność dotyczy tych cech, które można jednoznacznie wykreślić, opisać, wyliczyć. Jeśli za każdym razem dokonujemy subiektywnej interpretacji to trudno mówić o powtarzaniu przeszłości. Ba, w całym zapale subiektywności nawet układy z perspektywy czasu interpretuje się inaczej niż na żywo, w momencie ich powstawania. To choroba zwana błędami heurystyki jak: „efekt myślenia wstecznego” (https://blogi.bossa.pl/2008/11/16/efekt-wstecznego-myslenia/) czy „outcome bias” (https://blogi.bossa.pl/2011/04/10/efekt-wyniku/).
Na to nakłada się jeszcze jeden, dużo ważniejszy wymóg:
Rysować każdy może, i do tego okraszać to co robi wyrażeniami o „sztuce A.T.”, tyle że nie chodzi w tym o to żeby być kolejnym Picassem, ale aby A.T. była skuteczna. Skuteczna jest wówczas gdy jest zyskowna, czyli dane narzędzie musi posiadać PRZEWAGĘ na rynku (the edge), o której pisałem niedawno. Zakładam przy tym, że rozważamy o A.T. w formie narzędzia dokonywania timingu a nie jako wsparcie decyzyjne (np. przy szukaniu miejsca wejścia na rynek w Analizie Fundamentalnej).
NIE POSIADA przewagi narzędzie techniczne, które jest subiektywne, bo niby jak miałoby to działać? Jak ową przewagę ustalić skoro nie możemy nawet obiektywnie jej wyliczyć na podstawie danych i układów z przeszłości, które z określonym prawdopodobieństwem powinny się powtarzać w przyszłości? A nawet jeśli przewagę ustalimy to cóż po niej skoro i tak nasz trading opiera się na subiektywności czyli interpretacji a nie wiernym i obiektywnym powtarzaniu?
W takim przypadku wchodzą w grę 2 możliwości osiągania zysku:
1/ Losowość, przypadkowość
Zysk jest kwestią losową – udaje nam się trafić z narzędziem i rodzajem stopa. Jednak losowość i fart w długim terminie nie wchodzą w grę jako metoda inwestycyjna.
2/ Przewaga pochodzi z naszych kompetencji
Dysponujemy wiedzą, doświadczeniem, intuicją, które pozwalają nam w oparciu o dowolne narzędzia A.T., stosowane w niezobowiązujący i subiektywny sposób, zyskiwać w długim terminie.
Pojawia się jednak pytanie: czy dysponujemy tego rodzaju kompetencją ? Czy wiemy, że ją posiadamy czy tylko nam się wydaje?
I pytanie drugie: czy w takim razie skuteczna, subiektywna A.T. to wynik siły działania jej samej czy jednak naszych umiejętności?
Nie tylko intuicyjna ale i logiczna odpowiedź brzmi: skuteczność subiektywnej A.T. nie tkwi w jej fundamentach działania ale w wartości dodanej pochodzącej od nas samych (wiedza, umiejętności, doświadczenie).
Konkludując, moja dobra rada: nie dawajmy się uwodzić sentencjami o działającej A.T., która za każdym razem jest kwestią wielu naszych interpretacji. Nie róbmy tego również z powodów czysto psychologicznych. Możemy się w to bawić pod jednym wszakże warunkiem – dysponowania stosownymi umiejętnościami, które pokryją niedostatki owego podejścia.
—*Kat*—

