Co powinni zrobić badacze, którzy analizowali wyniki sondażu gospodarstw domowych w indyjskim stanie Uttar Pradesh, by wyniki ich pracy stały się popularne? Powinni zatytułować badanie: Czy ciągłe istnienie krów podważa kluczowe założenie kapitalizmu?
Tak właśnie zrobili Santosh Anagol, Alvin Etang, Dean Karlan (AEK) i kilka miesięcy temu media, od The Atlantic po Financial Times, poświęciły ich pracy całkiem sporo miejsca. AEK zbadali stopy zwrotu, które indyjskie gospodarstwa domowe uzyskują z hodowli krów i bawołów. Zgromadzone w sondażu dane pozwoliły oszacować zarówno koszty związane z hodowlą jak i finansowe korzyści z hodowli. Co się okazało?
Hodowla krów i bawołów jest z finansowego punktu widzenia fatalną inwestycją. Roczna stopa zwrotu przy rynkowym koszcie pracy to odpowiednio -64% i -39% a przy założeniu zerowego kosztu pracy -6% i pozytywne 13%. Naturalnie, zarówno pierwsze jak i długie założenie odbiega od rzeczywistości więc rzeczywiste stopy zwrotu są pewnie gdzieś w tym szerokim przedziale.
W tym czasie, lokalne banki oferowały depozyty oprocentowane na poziomie 4-10% a indyjskie obligacje miały około 8,5% rentowności.
Badacze poświęcili więc sporą część artykułu na wyjaśnienie dlaczego mieszkańcy indyjskich wsi masowo hodują krowy i bawoły choć z ekonomicznego punktu widzenia przynosi im to straty. Zaproponowali między innymi:
- błąd w pomiarze (na przykład deklarowanie zawyżone ilości czasu pracy)
- preferowanie własnego, domowego mleka
- preferowanie mało płynnych inwestycji uniemożliwiających zmianę decyzji i przeznaczenie pieniędzy na konsumpcję
- zawodność rynku pracy (zwłaszcza dla kobiet), która sprawia rynkowa wartość dodatkowego czasu pracy jest bliska zero
- preferowanie pozytywnej skośności wyników (część farmerów osiągała bardzo wysokie stopy zwrotu)
- społeczne i duchowe (religijne) korzyści związane z posiadaniem krów (ale nie bawołów)
Warto jednak zauważyć, że indyjskie krowy i bawoły są jednym z wielu przykładów popularnych w państwach rozwijających się inwestycji oferujących negatywne stopy zwrotu. AEK podają przykłady rachunków oszczędnościowych o negatywnym oprocentowaniu w Kenii i w Afryce Zachodniej. Autorzy książki Dlaczego narody upadają?, Daron Acemoglu i James Robinson w tekście krytykującym ograniczoną wyobraźnię badawczą AEK podają przykład… krów w Lesotho – małym afrykańskim państwie, którego większość mężczyzn zatrudnionych jest w sąsiedniej Republice Południowej Afryki. Krowy są popularną inwestycją w tym państwie choć z ekonomicznego punktu widzenia przynoszą bardzo niskie stopy zwrotu.
Acemoglu i Robinson cytują antropologa, który wyjaśnia popularność krów jako inwestycji w Lesotho. Społeczne normy przyznają własność nad krowami mężczyznom a ich sprzedaż za gotówkę jest bardzo trudna – to czyni krowy bezpieczną inwestycją dla mężczyzn pracujących wiele kilometrów od domu.
Zwróciłem uwagę na badania AEK i przykład podany przez Acemoglu i Robinsona ponieważ pokazują one, że negatywne stopy zwrotu z inwestycji postrzeganych jako bezpieczne nie są niczym niezwykłym na rynkach, którym daleko do efektywności, a więc na których nie ma alternatyw dla inwestycji o bardzo niskich lub ujemnych stopach zwrotu.
Być może więc niczym niezwykłym nie były ujemne rentowności niemieckich bonów skarbowych w szczycie kryzysu w strefie euro ani negatywne rentowności amerykańskich TIPS? Inwestorzy, tak jak indyjscy rolnicy czy lesothańscy imigranci zarobkowi, po prostu nie znajdowali lepszych sposobów na inwestycje a rynek nie był ich w stanie zapewnić. Być może komentatorzy rynkowi potraktowali ją jako coś nadzwyczajnego i nienaturalnego ponieważ przez ostatnie kilka dekad nie mieli do czynienia z taką sytuacją
Można więc wyniki badań, takich jak analiza AEK, rozważać w kontekście ewentualnej nieracjonalności (w sensie ekonomicznym) ludzi, zwłaszcza biednych ludzi ale można także popatrzeć na nie w kontekście tego co się dzieje na nieefektywnym rynku, na którym występuje silny popyt na postrzegane jako bezpieczne aktywa lecz ich podaż jest ograniczona.

