W materiałach marketingowych funduszu Eurogeddon były wiceprezes Narodowego Banku Polskiego, prof. Krzysztof Rybiński zasugerował, że w przypadku paniki bankowej (run-u na banki) Bankowy Fundusz Gwarancyjny pokryje niecałe 2% depozytów w Polsce. Prof. Rybiński napisał:
W sytuacji run-u na banki Bankowy Fundusz Gwarancyjny pokrywa niecałe 2% depozytów w Polsce. Natomiast Bank Gospodarstwa Krajowego jest jedynym bankiem komercyjnym, który nie może zbankrutować (tj. nie posiada zdolności upadłościowej, można go zlikwidować jedynie drogą ustawy). W przypadku krachu ludzie tracą znaczną część swoich depozytów, a klienci funduszu EUROGEDDON śpią spokojnie i zarabiają.
Potencjalny inwestor może więc odnieść wrażenie, że utytułowany ekonomista i były wiceprezes NBP sugeruje, że w przypadku systemowego kryzysu bankowego w Polsce system gwarancji depozytów nie zadziała a klienci banków stracą znaczną część swoich depozytów.
Rozumowanie prof. Rybińskiego najlepiej wyjaśnia komentarz, który na początku stycznia zamieścił na swoim blogu. Krzysztof Rybiński napisał, że depozyty osób prywatnych w Polsce to ponad 450 mld złotych a BFG ma trochę ponad 7 mld złotych. Według Krzysztofa Rybińskiego pokrycie gwarancjami depozytów wynosi mniej niż 2%. Prof. Rybiński wnioskuje: gwarancje do 100K euro są fikcyjne jeżeli padnie jakiś bank z pierwszej 10-tki.
Powyższe opinie wygłaszane są przez byłego wiceprezesa NBP i głównego ekonomistę wiodących banków komercyjnych. Czy prof. Rybiński ma rację?
BFG powstał i operuje na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym. Artykuł 15 tej ustawy podaje źródła finansowania BFG:
Źródłami finansowania Funduszu są:
1) obowiązkowe opłaty roczne, o których mowa w art. 13 ust. 1, wnoszone przez podmioty objęte systemem gwarantowania,
2) kwoty przekazane z funduszu ochrony środków gwarantowanych, o którym mowa w art. 25 ust. 1, pochodzące z wpłat podmiotów objętych systemem gwarantowania, dokonywanych zgodnie z uchwałą Zarządu Funduszu na wyodrębniony rachunek specjalny Funduszu w Narodowym Banku Polskim,
3) dochody z oprocentowania pożyczek udzielanych przez Fundusz oraz dochody z oprocentowania papierów wartościowych, o których mowa w art. 16 ust. 3,
4) środki uzyskane w ramach bezzwrotnej pomocy zagranicznej,
5) środki z dotacji udzielonych, na wniosek Funduszu, z budżetu państwa, na zasadach określonych w prawie budżetowym,
6) środki z kredytu udzielonego przez Narodowy Bank Polski na uzgodnionych z Funduszem warunkach,
7) inne dochody.
Wyraźnie więc widać, że środki, o których mówi prof. Rybiński nie są jedynym źródłem finansowania systemu gwarancji depozytów w Polsce. Wydaje się logiczne, że system został zaprojektowany w ten sposób by w kryzysowej sytuacji (systemowej paniki bankowej) BFG mógł skorzystać z pomocy Narodowego Banku Polskiego (NBP) lub rządu (dotacji budżetowych).
By wyjaśnić tę kwestię napisałem e-mail do Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, w którym poprosiłem o odniesienie się do opinii prof. Rybińskiego. Uzyskałem merytoryczną odpowiedź od dyrektora Departamentu Gwarantowania Depozytów, który napisał między innymi:
Zgodnie z ww. ustawą (art. 16a), wypłaty gwarancyjne dokonywane są przez BFG ze środków gromadzonych przez same banki objęte systemem gwarantowania (fundusz ochrony środków gwarantowanych), zaś gdyby okazały się one niewystarczające – ze środków będących w posiadaniu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, w tym z jego funduszy własnych a także ze środków pochodzących z pożyczki i dotacji z budżetu Skarbu Państwa. W przypadku wyczerpania także tych środków, Narodowy Bank Polski może udzielić Funduszowi kredytu. Ponadto ustawa o BFG przewiduje możliwość podwyższenia przez Ministra Finansów stawki tworzenia funduszy ochrony środków gwarantowanych oraz stawki opłaty rocznej. Należy także zaznaczyć, że możliwość uzyskania przez BFG środków finansowych ze źródeł zewnętrznych nie została ustawowo ograniczona co do wielkości.
Ponadto, pragniemy podkreślić, że gwarancje depozytów określone w ustawie (do równowartości w złotych 100 tys. euro na deponenta w jednym banku) mają charakter bezwzględny i nie są uzależnione od wielkości środków, jakimi w danej chwili dysponuje BFG.
Mając na uwadze ustawowo określone źródła finansowania wypłat środków gwarantowanych, przytoczone przez Pana stwierdzenie, iż „w sytuacji run-u na banki Bankowy Fundusz Gwarancyjny pokrywa niecałe 2% depozytów w Polsce” nie znajduje faktycznego potwierdzenia.
Nie zamierzam gwarantować swoją głową, że w przypadku systemowego kryzysu bankowego i upadku największych polskich banków BFG zdoła zagwarantować wszystkie depozyty objęte ochroną. Należy jednak nadmienić, że ocena skuteczności działań BFG w sytuacji paniki bankowej na podstawie ilości środków pieniężnych, które aktualnie znajdują się w bilansie BFG jest w najlepszym wypadku wyrazem niekompetencji. Wydaje się logiczne, że ustawodawca przewidział inny sposób finansowania BFG na wypadek systemowego kryzysu. Po prostu, zgromadzenie i trzymanie przez BFG środków finansowych ‘na wypadek systemowego kryzysu’ byłoby horrendalnie kosztowne dla systemu bankowego.
Warto przy tym podkreślić, że kwota 450 mld złotych depozytów prywatnych nie jest kwotą, którą BFG będzie musiał bezpowrotnie wydać, nawet wtedy gdy upadną wszystkie banki w Polsce. Trudno przecież oczekiwać całkowitej anihilacji aktywów banków.
W ostatnich latach, przynajmniej w dwóch państwach, w Irlandii i Islandii, doszło do systemowego kryzysu bankowego. W obydwu przypadkach rządy ogłaszały gwarancje depozytów. Obywatele tych państw nie stracili jednak swoich depozytów choć poziom ryzyka w irlandzkim i islandzkim sektorze bankowym oraz udział tego sektora w gospodarce był kilkukrotnie wyższy niż w Polsce.
We wtorek, zwróciłem się do prof. Rybińskiego z uprzejmą prośbą o wyjaśnienie jego stanowiska w sprawie systemu gwarantowania depozytów w Polsce. Nie uzyskałem odpowiedzi.
