Najdroższe 10 lat w finansach osobistych

Lektura raportu emerytalnego Goldman Sachs oraz bliskość Dnia Dziecka zainspirowały mnie do powrotu do prostej matematyki oszczędnościowo-inwestycyjnej.

Wskazuje ona, że w finansach osobistych czas odgrywa kluczową rolę. Może być ważniejszy niż wysokość pojedynczej wpłaty. Ta sama kwota odłożona w różnym wieku ma kompletnie inną wartość na emeryturze.

Zanim przedstawię kilka prostych wykresów, napiszę krótko o metodologii. Wszystkie obliczenia pokazuję w dzisiejszej sile nabywczej pieniądza. Przyjąłem realną, a więc uwzględniającą inflację, stopę zwrotu na poziomie 3%.

Założyłem prowadzenie globalnego portfela 60/40, czyli składającego się w 60% z globalnych akcji i w 40% z globalnych obligacji. To realistyczne założenia – analitycy szanowanego AQR przyjmują 3,4% przy długoterminowej średniej dla USA na poziomie prawie 5%. Nie jest to prognoza przyszłych stóp zwrotu, lecz założenie przyjęte po to, by pokazać skalę działania czasu i procentu składanego.

Wariant bazowy to 1000 zł miesięcznie odkładane od 25. do 65. roku życia przy realnej stopie zwrotu 3% rocznie.

Zacznijmy od wartości pieniądza w czasie. Wykres poniżej pokazuje „wartość emerytalną” 1000 złotych zainwestowanych jednorazowo w różnym wieku. Wniosek z tego zestawienia jest prosty – im dłużej pieniądze są na rynku, tym większe owoce przynoszą.

Powyższa idea skłoniła mnie do odświeżenia pomysłu „inwestycyjnego” potraktowania transferu społecznego w postaci 800+. Założyłem inwestowanie całej kwoty od urodzenia do 18. roku życia (3% realnej stopy zwrotu) i pozostawienie jej na rynku (bez dopłat) do 65. roku życia.

Takie podejście stworzyłoby ponad 900 tysięcy złotych kapitału emerytalnego. To kwota porównywalna z rezultatem comiesięcznego odkładania 1000 zł miesięcznie w czasie 40 lat zawodowego życia.

Nie jest to oczywiście argument, by przeznaczać 800+ na cele inwestycyjne. Dla wielu rodzin to kluczowe wsparcie domowego budżetu. To ćwiczenie pokazuje wartość bardzo wczesnego kapitału.

Rozważmy jeden z dwóch negatywnych scenariuszy – opóźnienie startu oszczędzania o 10 lat: przesunięcie go z 25. r.ż. na 35. r.ż. Dziesięć lat opóźnienia nie kosztuje tylko 120 tys. zł niewpłaconych pieniędzy. Kosztuje także utracony procent składany. Kapitał emerytalny będzie niższy o ponad 330 tys. zł.

Załóżmy teraz, że oszczędzający będzie regularnie popełniać błędy inwestycyjne, które kosztować go będą 1 punkt procentowy rocznych stóp zwrotu. Morningstar w badaniu Mind the Gap szacuje przeciętną lukę behawioralną amerykańskich inwestorów na 1,2%. To różnica pomiędzy wynikami funduszy inwestycyjnych a mierzonymi „zainwestowanymi dolarami” wynikami inwestorów indywidualnych.

W dużym skrócie: tyle inwestorzy tracą przez wpłacanie środków „na górkach” i wypłacanie ich „na dołkach”.

Gdy portfel zarabia realnie 2% rocznie, a nie 3% rocznie, to w moim scenariuszu bazowym (1000 zł miesięcznych oszczędności od 25. r.ż.) kapitał emerytalny będzie mniejszy o 20%: wyniesie około 730 tys. zł, a nie około 920 tys. zł.

Ten jeden punkt procentowy różnicy może mieć wiele przyczyn: korzystanie ze zbyt drogich produktów, duża rotacja portfela, paniczna sprzedaż na spadkach albo wieloletnie trzymanie nadmiaru gotówki w portfelu.

Jeden punkt procentowy wygląda niepozornie, ale w 40-letnim horyzoncie inwestycyjnym może sporo uszczuplić kapitał końcowy.

W moim przykładzie tyle samo co „samodzielne” obniżenie stopy zwrotu o 1 punkt procentowy kosztuje wcześniejsza emerytura. Skończenie kariery o 5 lat wcześniej oznacza zmniejszenie kapitału emerytalnego o 20%.

Rozważyłem też jeden pozytywny scenariusz. Założyłem, że wraz ze wzrostem dochodów wynikającym z rozwoju kariery zawodowej oszczędzający więcej odkłada: o 3% rocznie (realnie).

Taki dobry nawyk zwiększy kapitał emerytalny do ponad 1,5 mln zł z około 920 tys. zł. Jeśli wraz z rosnącą pensją rośnie tylko konsumpcja, to procent składany nie dostanie dodatkowego paliwa.

Tak wygląda zbiorcze podsumowanie pozytywnych i negatywnych scenariuszy.

Zdecydowałem się na powyższe ćwiczenie, by pokazać, że istnieje wiele sposobów na poprawienie lub pogorszenie perspektyw emerytalnych.

Późny start i „samodzielne” obniżenie stopy zwrotu generują koszty liczone w dziesiątkach procent końcowego kapitału.

Z drugiej strony, wczesne oszczędzanie oraz stopniowe zwiększanie wpłat mogą zmienić wynik bardziej niż pojedyncze decyzje inwestycyjne.

W oszczędzaniu emerytalnym kluczowe pytanie nie brzmi: „jak znaleźć idealny moment wejścia na rynek?”, lecz: „jak sprawić, by pieniądze jak najdłużej pracowały?”.