Działania manipulacyjne mają swoje charakterystyczne nazwy i schemat działania. KNF zawsze używa ich niczym matrycy przy sprawdzaniu, czy w danym przypadku miały one miejsce.
Są one obszernie wymieniane w Rozporządzeniu MAR, Załącznik II, obowiązującym na terenie całej UE.
Zestawiłem poniżej ich listę wraz z bardzo krótkim opisem, dzięki temu łatwiej można je rozpoznawać w przypadku zauważenia dziwnych zachowań kursów. Wiele ma angielskie nazwy, podobne można odnaleźć na rynku amerykańskim.
LISTA NAJWAŻNIEJSZYCH PRAKTYK MANIPULACYJNYCH:
1. Zawyżanie ceny (pump and dump)
Opis: Kupno akcji, rozsiewanie o nich pozytywnych, fałszywych informacji w celu podbicia ceny, a następnie sprzedaż z zyskiem, gdy inni zaczną kupować.
Przykład: Ktoś kupuje tanie akcje, pisze na forach, że spółka podpisze lukratywny kontrakt, a gdy cena wzrośnie pod wpływem tych plotek, natychmiast sprzedaje wszystkie swoje udziały.
2. Zaniżanie ceny (trash and cash)
Opis: Zajęcie pozycji krótkiej (zakład na spadek), rozsiewanie negatywnych plotek o spółce, a gdy cena spadnie – odkupienie akcji taniej.
Przykład: Inwestor pożycza akcje i je sprzedaje, potem publikuje fałszywy raport o bankructwie firmy, a gdy panika obniży kurs, odkupuje akcje za bezcen i oddaje właścicielowi, zachowując różnicę.
3. Markowanie zleceń (quote stuffing)
Opis: Wprowadzanie i natychmiastowe anulowanie ogromnej liczby zleceń, aby spowolnić system giełdy lub zmylić innych inwestorów.
Przykład: To typowe działanie w handlu algo. Szybki program komputerowy wystawia i cofa np. 10 000 zleceń na sekundę, co sprawia, że inni inwestorzy nie widzą w systemie prawdziwej ceny.
4. Inicjowanie tendencji (momentum ignition)
Opis: Rozpoczynanie gwałtownego ruchu ceny, aby podpalić rynek i zachęcić innych do pójścia w tym samym kierunku.
Przykład: Inwestor agresywnie kupuje akcje, tworząc trend wzrostowy; gdy inni gracze (lub automaty) dołączają do zakupów, on szybko wyprzedaje swoje akcje tym nowym kupującym.
5. Ustalanie ceny zamknięcia (marking the close)
Opis: Kupowanie lub sprzedawanie akcji na samym końcu sesji, aby wpłynąć na oficjalny kurs dnia.
Przykład: Na 5 sekund przed końcem dnia inwestor kupuje akcje po wysokiej cenie, aby serwisy podały, że spółka mocno zdrożała. Na GPW często się zdarzają takie sytuacja, ale wiele z nich faktycznie wynikała z ogromnego popytu czy podaży funduszy, które lubują się w działania na zamknięciu sesji.
6. Składanie fałszywych zleceń (layering and spoofing)
Opis: Wystawianie wielu dużych zleceń po jednej stronie (np. kupna), których nie zamierza się zrealizować, tylko po to, by zachęcić innych do handlu po drugiej stronie (ściągania zleceń leżących po stronie sprzedaży).
Przykład: Ktoś wystawia wielkie zlecenia kupna, aby inni myśleli, że jest silny popyt. Gdy inni zaczną licytować wyżej, on sprzedaje im swoje akcje i natychmiast usuwa te wielkie, wabikowe zlecenia kupna.
7. Zlecenia bez zamiaru wykonania
Opis: Składanie zleceń, które wycofuje się, zanim dojdzie do transakcji, by stworzyć mylne wrażenie zainteresowania rynkiem.
Przykład: Inwestor zasypuje arkusz ofertami kupna, ale ustawia algorytm tak, by kasował je zawsze, gdy cena rynkowa się do nich zbliży.
8. Nadmierny spread
Opis: Sztuczne utrzymywanie dużej różnicy między ceną kupna a sprzedaży przy użyciu dominującej pozycji.
Przykład: Market maker, korzystając z braku konkurencji, ustawia bardzo tanią cenę kupna i bardzo drogą sprzedaży, przez co inwestorzy zawsze tracą przy każdej transakcji. Na GPW animatorzy mogą działać w ramach praktyk dozwolonych, ale powinni wystawiać oferty w pewnym limicie od siebie.
9. Podnoszenie oferty (advancing the bid)
Opis: Składanie zleceń, które podnoszą cenę kupna (lub obniżają sprzedaży), aby wymusić ruch ceny w określonym kierunku.
Przykład: Inwestor ciągle wystawia oferty o 1 grosz wyższe niż aktualna cena, „popychając” kurs akcji coraz wyżej.
10. Smoking
Opis: Przyciąganie innych inwestorów atrakcyjnymi ofertami, które są szybko zmieniane na gorsze, zanim dojdzie do transakcji.
Przykład: Algorytm wystawia świetną cenę, by zwabić powolnego inwestora, ale gdy ten wysyła swoje zlecenie, cena błyskawicznie ucieka na gorszy poziom, na którym transakcja zostaje zawarta.
11. Zmowa na rynku wtórnym IPO
Opis: Kupowanie instrumentów finansowych przez osoby będące w zmowie, aby sztucznie ustalić cenę i wzbudzić zainteresowanie innych inwestorów tuż po debiucie spółki na giełdzie (IPO).
Przykład: Grupa inwestorów umawia się, że zaraz po wejściu nowej spółki na giełdę będą masowo kupować jej akcje, aby podpompować kurs i zachęcić innych do kupna.
12. Tworzenie dolnego lub górnego pułapu ceny
Opis: Przeprowadzanie transakcji w celu powstrzymania spadku ceny poniżej pewnego poziomu lub wzrostu powyżej określonej granicy.
Przykład: Inwestor posiada opcje, które przyniosą zysk, jeśli cena akcji nie spadnie poniżej 100 zł. Składa więc zlecenia kupna za każdym razem, gdy cena zbliża się do tej bariery, by ją sztucznie obronić.
13. Zlecenia służące sondowaniu (ping orders)
Opis: Realizowanie bardzo małych zleceń, aby sprawdzić, czy w arkuszu znajdują się ukryte duże zlecenia (tzw. ukryta płynność)
Przykład: Algorytm wysyła zlecenia na 1 akcję po różnych cenach, aby wyczuć, przy jakim poziomie ceny inny, duży gracz zaczął ukrywać swoje zakupy.
14. Phishing
Opis: Składanie zleceń, które mają sprowokować innych uczestników do ujawnienia ich planów, a następnie wykorzystanie tej wiedzy do własnych transakcji.
Przykład: Inwestor składa serię zleceń, które wymuszają reakcję u konkurencji, a gdy już wie, co zamierzają inni, szybko cofa swoje zlecenia i gra przeciwko nim.
15. Nieuczciwe wyciskanie (Abusive squeeze)
Opis: Wykorzystywanie dominującej pozycji, aby zmusić innych do kupna lub sprzedaży po sztucznych cenach, gdy muszą oni wywiązać się ze swoich zobowiązań.
Przykład: Jeden gracz skupuje prawie cały dostępny surowiec, a potem dyktuje bardzo wysoką cenę firmom, które muszą go dostarczyć na podstawie wcześniej zawartych kontraktów.
16. Manipulacja między systemami obrotu
Opis: Handlowanie na jednej giełdzie tylko po to, aby wpłynąć na cenę tego samego instrumentu na innej giełdzie.
Przykład: Inwestor gwałtownie sprzedaje akcje na giełdzie w Warszawie, aby wywołać spadek ich ceny na giełdzie w Londynie, gdzie zamierza je tanio kupić.
17. Manipulacja międzyproduktowa
Opis: Handel jednym instrumentem w celu wpłynięcia na cenę innego, powiązanego produktu finansowego.
Przykład: Ktoś masowo kupuje akcje spółki paliwowej, aby podnieść ich cenę, co z kolei spowoduje wzrost wartości posiadanych przez niego opcji na te akcje.
18. Sztuczny obrót (wash trades)
Opis: Zawieranie transakcji, w których nie zmienia się faktyczny właściciel akcji ani ryzyko rynkowe.
Przykład: Ta sama osoba kupuje i sprzedaje te same akcje między swoimi dwoma kontami, aby stworzyć wrażenie, że na rynku panuje duży ruch.
TU UWAGA! Bywa, że takie transakcje dokonuje także ktoś w celu uniknięcia podatku za dany rok (tarcza podatkowa). Mogą one być uznane za manipulację, kiedyś doświadczył tego potentat inwestowania p.Karkosik z żoną.
19. Zafałszowywanie obrazu (painting the tape)
Opis: Przeprowadzanie transakcji, które są widoczne publicznie, tylko po to, by stworzyć wrażenie dużej aktywności rynkowej lub wahań cen.
Przykład: Grupa osób handluje między sobą niewielkimi pakietami akcji, co wygląda w systemie jak gorączkowy handel, choć w rzeczywistości nic się nie dzieje.
20. Niewłaściwe zlecenia dopasowane
Opis: Wystawianie niemal identycznych zleceń kupna i sprzedaży w tym samym czasie przez te same lub współpracujące osoby.
Przykład: Znajomi wystawiają zlecenia kupna i sprzedaży na tę samą ilość akcji po tej samej cenie, aby przerzucić je między sobą i sztucznie ustawić kurs.
21. Ukrywanie własności
Opis: Rozbijanie pakietu akcji między różne osoby lub podmioty w zmowie, aby uniknąć obowiązku ujawnienia, kto naprawdę kontroluje spółkę.
Przykład: Inwestor prosi trzech znajomych, by każdy kupił po 4% akcji, aby on sam nie musiał ogłaszać, że kontroluje 12% spółki (co wymagałoby oficjalnego zgłoszenia).
22. Szybkie zamknięcie pozycji po informacji
Opis: Otwarcie pozycji i zachwalanie jej jako inwestycji długoterminowej, a następnie ciche wyjście z niej natychmiast po tym, jak inni (pod wpływem tej zachęty) podbiją cenę.
Przykład: Zarządzający funduszem mówi w wywiadzie, że będzie trzymał akcje spółki X przez 5 lat, a następnego dnia sprzedaje wszystko, korzystając z chwilowego wzrostu zainteresowania.
***
Poniższe 2 linki pokazują przykłady analiz dokonywanych przez KNF wobec spółek Będzin i Elkop. Można tam dokładnie zauważyć, jak nadzorca próbuje porównać transakcje do tych podanych wyżej i stwierdzić lub odrzucić manipulacje.
https://www.knf.gov.pl/knf/pl/komponenty/img/Komuniat_KNF_dot_EC_Bedzin_82940.pdf
https://www.knf.gov.pl/knf/pl/komponenty/img/Komunikat_w_sprawie_spolki_Elkop_SE_84092.pdf
Nie da się ukryć, że wiele z wymienionych działań to dzień jak co dzień na GPW. Ruch w zleceniach bywa czasem bardzo intensywny i wygląda jak wypisz wymaluj z opisu na liście powyżej. Nie wszystko jednak musi być od razu faktyczną manipulacją. Zawsze jednak można zgłosić to do KNF, ale trzeba podać szczegóły, fakty czy nawet dowody, a nie tylko swoje przekonania.
—-kat—-
Niezależnie, DM BOŚ S.A. zwraca uwagę, że inwestowanie w instrumenty finansowe wiąże się z ryzykiem utraty części lub całości zainwestowanych środków. Podjęcie decyzji inwestycyjnej powinno nastąpić po pełnym zrozumieniu potencjalnych ryzyk i korzyści związanych z danym instrumentem finansowym oraz rodzajem transakcji. Indywidualna stopa zwrotu klienta nie jest tożsama z wynikiem inwestycyjnym danego instrumentu finansowego i jest uzależniona od dnia nabycia i sprzedaży konkretnego instrumentu finansowego oraz od poziomu pobranych opłat i poniesionych kosztów. Opodatkowanie dochodów z inwestycji zależy od indywidualnej sytuacji każdego klienta i może ulec zmianie w przyszłości. W przypadku gdy materiał zawiera wyniki osiągnięte w przeszłości, to nie należy ich traktować jako pewnego wskaźnika na przyszłość. W przypadku gdy materiał zawiera wzmiankę lub odniesienie do symulacji wyników osiągniętych w przeszłości, to nie należy ich traktować jako pewnego wskaźnika przyszłych wyników. Więcej informacji o instrumentach finansowych i ryzyku z nimi związanym znajduje się w serwisie bossa.pl w części MIFID: Materiały informacyjne MiFID -> Ogólny opis istoty instrumentów finansowych oraz ryzyka związanego z inwestowaniem w instrumenty finansowe.